تبیین دعا و مبانی نظری آن در نظام تربیتی اسلام با تکیه بر صحیفه سجادیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان اصفهان

10.22034/iued.2022.541220.2139

چکیده

دعا، در متون اسلامی از دو جنبه هدف و روش تربیتی مورد توجه قرارگرفته است. موضوع این نوشتار تبیین اهداف و مبانی نظری دعا، با تکیه‌ بر صحیفه سجادیه است. صحیفه به عنوان منبع مهم معارف توحیدی ،بعد از قران بیشترین تواتر سندی را دارد . روش پژوهش توصیفی _تحلیلی با تکیه ‌بر متن است. دعا، در واقع تجلی عشق و محبت به معبود ازلی همراه با خوف و خشیت برای درک حضور و رسیدن به قرب و لقاء الهی وبه این معنا هدف نظام تربیتی اسلام شمرده می شود. دقت در دعاهای صحیفه،این رهنمود را به دست می دهد که دعا را انواعی است : دعای اولیا، حدیث عبودیت و ابراز بندگی و در آن مقام ،عین اجابت است. گاه دعا وسیله کاهش درد و رنج یا ابزاری برای رفع حوائج و نیازهای زندگی و در همه حال، دعا ابزار انسان خاکی برای اتصال به مبدأ هستی است. مبانی هستی شناختی دعا، باور به خدای خیرخواه، قادر، بخشنده و مبانی انسان‌شناسی آن توجه به فطرت الهی و خودشناسی و درک نیازمندی و فقر وجودی انسان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explanation of Prayer and theoretical foundations in Islamic educational system based on " Sahifah Sajjadiyyah "

نویسنده [English]

  • Esmat Hemmati
Farhanghian University
چکیده [English]

In Islamic contexts, prayer has been considered from both aspects of purpose and educational method. The subject of this article is the description of position, goals and theoretical foundations of prayer, based on " Sahifah Sajjadiyyah ".
After Quran, Sahifah is of the highest documentary, and one of the most important sources of monotheistic knowledge. The present research has been done via a descriptive - analytical method, based on text. If prayer is a display of love and affection for the eternal God, together with awe and trepidation to find out the presence and to attain the position of nearness and meeting God, it will be the ultimate goal of the Islamic educational system. By paying attention to Sahifah, one can deduce that prayer is of different types: The prayer of Saints is the expression of worship and divulgence of servitude; in such a case, prayer by itself is the same as granting. Sometimes, prayer is a means of reducing pain and suffering, or a tool for meeting the needs of life at all times. The prayer of the earthy man is trying to connect with the origin of the universe. The ontological foundation of prayer is the belief in a benevolent omnipotent and merciful God, and it's anthropological bases are paying attention to the divine nature, self-knowledge, and understanding of the needs and existential poverty of the human beings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : prayer
  • theoretical foundations
  • educational system
  • Sahifah sajjadiyyah

1- قرآن.
2- نهج البلاغه؛ ترجمه ی شهیدی.
3- صحیفه ی سجادیه؛ ترجمه ی عباس عزیزی.
4-  مفاتیح الجنان؛ استاد انصاریان.
5-  ابن سینا، علی بن حسین؛ الشفاء الالهیات؛ راجعه و قدم له الدکتور ابراهیم مدکور؛ بی جا: بی تا.
6-  ابن فارس، ابن زکریا، ابی الحسن احمد؛ معجم مقاییس اللغه (الجزءالثانی)؛ تحقیق عبدالسلام محمد هارون؛ بیروت: دارالفکر، 1979 م.
7-  ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ ج 13 و 14 ، الطبعه الثالثه، بیروت: دارصادر، 1414 ق.
8- بحرانی، میثم ابن علی ابن میثم، شرح نهج البلاغه، ج 2 ، قم، دارالحبیب، 1430 ق.
9-  امین، نصرت؛ اربعین الهاشمیه؛ ترجمه ی بانو علویه همایونی؛ تهران: هدی، 1365 ش.
10- ایزتسو، توشیهیکو؛ ساختمان معنایی مفاهیم اخلاقی در قرآن؛ ترجمه ی احمد آرام؛ تهران: قلم، 1360ش.
11- باقری، خسرو؛ نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران: مدرسه، 1390 ش.
12-  تهرانی، آقابزرگ؛ الذریعه الی تصانیف الشیعه؛ ج 15 ، بیروت: دارالاضواء، 1403 ق.
13- جامی، عبدالرحمن بن احمد؛ نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص؛ با مقدمه و تصحیح و تعلیقات ویلیام چیتیک؛ تهران: موسسه پژوهشی فلسفه و حکمت ایران، 1381 ش.
14-  جوادی آملی، عبدالله؛ ادب فنای مقربان؛ ج 5 ، قم: اسراء، 1381 ش
15-  ----------؛ مفاتیح الحیاه؛ قم: اسراء، 1391 ش
16------------ ؛ تبیین براهین اثبات خدا؛ قم: اسراء، 1384 ش.
17-  حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه؛ تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1402 ق.
18-  خمینی، روح الله؛ شرح حدیث عقل و جهل؛ تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1377 ش.
19-  راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ مصحح داوودی صفوان عدنان؛ بیروت –لبنان: دارالشامیه، 1412 ق.
20-  سعیدی مهر، محمد؛ کلام (1)؛ تهران: سمت، 1389 ش.
22-  شعرانی، میرزا ابوالحسن؛ نثر طوبی یا دایره المعارف لغات قرآن؛ چاپ دوم، تهران: کتابفروشی اسلامی، 1398 ق.
23-  شیرازی، صدرالدین محمد؛ تفسیر القرآن الکریم؛ ج 2 ، تهران: بنیاد حکمت صدرا، 1389 ش.
24- ---------- ؛ الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه؛ ج 6 ، دار احیاء التراث العربی، 1410ق.
25-  صفی پور، عبدالرحیم بن عبدالکریم؛ منتهی الارب فی لغه العرب؛ تصحیح و تعلیق از محمدحسن فوادیان و علیرضا حاجیاننژاد؛ ج 1 ، تهران: دانشگاه تهران، 1388 ش.
26-  صفوی، کورش؛ درآمدی بر معناشناسی؛ چاپ سوم، تهران: سوره مهر، 1378 ش.
27-  طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛  ، قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه، بی تا.
28- -------------- ؛ نهایه الحکمه؛ قم: موسسه النشر الاسلامی لجماعه المدرسین، 1362 ش.
29-  طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تحقیق محمدجواد بلاغی؛ ج 8 ، تهران: ناصرخسرو، 1384 ش.
30-  طهرانی، آقابزرگ؛ الذریعه إلی تصانیف الشیعه؛ ج 15 ، بیروت: دارالاضواء، بی تا.
31-  طوسی، محمد بن الحسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ تحقیق احمد قصیر العاملی؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی تا.
32-  فلسفی، محمدتقی؛ شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق؛  تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1373ش.
33-  فیض، محسن؛ تفسیر الصافی؛ مشهد: دارالمرتضی للنشر، 1399 ق.
34-  القُرطُبی، محمدبن احمد بن ابی بکر؛ الجامع لاحکام القرآن؛ ج 18 ، بیروت: موسسه الرساله، 1427 ق.
35- کاپل ستون، فردریک چالز؛ تاریخ فلسفه (از من دوبیران تا سارتر)؛ ترجمه ی عبدالحسین آذرنگ و سید محمد یوسف ثانی،  تهران: علمی و فرهنگی، 1396 ش.
36-  کلینی، محمد بن یعقوب؛ اصول کافی؛  ، تهران: المکتبه الاسلامیه، 1392 ق.
37-  مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛  بیروت: الوفاء، 1403 ق.
38-  محمدی ری شهری، محمد؛ میزان الحکمه؛ ج 4 ، قم: دارالحدیث، 1384 ش.
39-  مصباح یزدی، محمدتقی؛ ره توشه؛ قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1375 .
40- ---------- معارف قرآن (خداشناسی، کیهان شناسی، انسان شناسی)؛ بی جا: بی تا.
41-  مولوی، جلال الدین محمد بلخی؛ مثنوی معنوی؛ تصحیح رینولد الین نیکلسون؛ تهران: امیرکبیر 1371ش.