https://iued.ilam.ac.ir/ آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث fa daily 1 Mon, 03 Nov 2025 00:00:00 +0330 Mon, 03 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://iued.ilam.ac.ir/article_731433.html تربیت صحیح و پرورش نسل نیکو مستلزم بهره‌گیری از منابع قرآنی است. بر این اساس شناسایی ماهیت تربیت عفیفانه بر محور آموزه‌های دینی و قرآنی گمشده فضای تعلیم و تربیت امروز است. لذا پرداختن متخصصان به این مهم در حوزه نظر و عمل ضرورتی انکارناپذیر می‌باشد. در این پژوهش تلاش شده به دو سؤال پژوهشی پاسخ داده شود. اول آنکه ماهیت تربیت عفیفانه در آموزه‌های قرآنی چیست؟ و دوم آنکه تربیت عفیفانه طبق آموزه‌های قرآنی چگونه محقق می‌شود؟ برای پاسخ به سؤال اول از روش تحلیلی – مفهومی و برای پاسخ به سؤال دوم از روش استنتاجی بر اساس الگوی بازسازی‌شده فرانکنا استفاده شد. ملاک ورود به پژوهش آیاتی از قرآن بود که در آنها مستقیماً از واژه عفت و مشتقات آن استفاده‌شده بود. یافته‌ها در پاسخ به سؤال اول منجر به شناسایی شش مبنای تربیت عفیفانه در آموزه‌های قرآنی شد که شامل مبنای تقوا، مبنای حیا و پوشش، مبنای خودکنترلی، مبنای پرهیز از خلوت با نامحرم، مبنای ازدواج، مبنای تربیت خانوادگی و ایجاد محیط سالم می‌باشد. نیز دستاوردهای پژوهش در پاسخ به سؤال دوم منجر به شناسایی هدف غائی رسیدن به سعادت و کمال و اهداف سه‌گانه میانی شد. به همین ترتیب اصول چهارگانه تقویت ایمان، تعادل در قوا، یادآوری پیامدهای بی‌عفتی و دوری از محیط‌های سالم دسته‌بندی و شناسایی شد. روش‌های تربیت عفیفانه نیز شامل چهار روش: 1- تزکیه نفس 2- کنترل نگاه و حیای درونی 3- آگاهی بخشی 4- سالم‌سازی جامعه از آلودگی‌های اخلاقی می‌باشد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736321.html پرورش اخلاقی از اهداف بنیادین نظام‌های تعلیم و تربیت دینی محسوب می‌شود. بهره‌گیری از نظریه‌های نوین روانشناسی به ویژه در حوزه هوش‌های چندگانه، می‌تواند به ارتقای اثربخشی روش‌های تربیت اخلاقی بینجامد. در این میان، هوش دیداری-فضایی به‌عنوان قابلیتی برای درک و تحلیل اطلاعات تصویری، پتانسیل قابل‌توجهی در تسهیل آموزش مفاهیم اخلاقی دارد. جالب‌توجه این‌که، قرآن کریم در شیوه‌های بیانی خود، به ظرفیت‌های هوش فضایی مخاطبان توجه ویژه‌ای نشان داده است. این پژوهش با هدف، تبیین اثربخشی تربیت اخلاقی قرآن‌محور مبتنی بر هوش دیداری-فضایی و تحلیل تطبیقی آن با نظریه هوش‌های چندگانه شاخص‌های هوش فضایی هوارد گاردنر نگارش یافته است، که نتیجه این تطبیق طراحی الگوی پنج‌بُعدی فطرت، حس، خیال، واقع‌گرایی و پویایی می‌باشد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با تمرکز بر بیست تصویر اخلاقی در سیزده سوره قرآن کریم از طریق بررسی نظام‌مند تصاویر مربوط به فضایل و رذایل اخلاقی صورت گرفته است.در نتیجه، پژوهش حاضر با کشف الگوی تصویرپردازی فرافردی اثبات می‌کند که قرآن کریم با به‌کارگیری هوشمندانه‌ی هوش فضایی چهارده قرن پیش از گاردنر، ضمن تأیید اصول پایه‌ای این نظریه، با افزودن ابعاد فطری، اخروی و تربیتی، و به‌کارگیری ابزارهای حسی فراتر از محدودیت‌های نظریه‌های روان‌شناسی مدرن، چارچوبی فرامکانی و توسعه‌یافته برای بهره‌گیری از هوش فضایی در حیطه‌ی تربیت انسان ارائه می‌دهد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736315.html یکی از شبهات مطرح در رابطه با گزاره‌های اخلاقی آیات قرآن کریم، مسئله بی نظمی و پراکندگی است به گونه‌ای که نمی‌توان از آنها الگوی منسجمی جهت طراحی یک نظام اخلاقی ترسیم نمود. این مسئله به صورت ویژه در رابطه با سوره لقمان که مملو از آموزه‌های اخلاقی است، بسیار مطرح بوده و به همین دلیل مفسران تلاش کرده‌اند تا از منظر خود، الگویی برای مباحث اخلاقی بیان شده در این سوره مطرح کنند. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون به عنوان یک روش تحقیق میان رشته‌ای و متن محور تلاش شده گزاره‌های اخلاقی این سوره مستند به تفاسیر جمع آوری و احصا گردیده و در نهایت، مضامین پایه و سازمان دهنده آنها کشف شوند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد از تعداد 34 آیه سوره لقمان، تعداد 175 گزاره اخلاقی استخراج شده که پس از دسته‌بندی، به عنوان 108 مضمون پایه و اصلی اخلاقی قابل استناد هستند. در مراحل بعدی اجرای روش تحلیل مضمون، مضامین پایه در دو جهت‌گیری فردی و اجتماعی به تفکیک ذیل چهار رکن هر نظام اخلاقی شامل: اصول و مبانی، مقدمات، الزامات و موانع طبقه‌بندی شده و الگوی نظام اخلاق فردی و اجتماعی مبتنی بر سوره لقمان را شکل می‌دهند. https://iued.ilam.ac.ir/article_736314.html سنت الهی «غلبه حق بر باطل» یکی از قوانین بنیادین و تغییرناپذیر در نظام هستی و تاریخ از منظر قرآن کریم است که برتری نهایی حق را در برابر باطل تضمین می‌کند. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که این سنت قرآنی چه دلالت‌های تربیتی برای فرآیند تعلیم و تربیت دینی دارد و چگونه می‌توان از آن، الگویی کارآمد برای پرورش انسان مؤمن در نظام تربیت اسلامی استخراج کرد. این مقاله با بهره‌گیری از روش تفسیر موضوعی و تحلیل محتوای آیات قرآنی، به بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان درباره این سنت می‌پردازد. نوآوری پژوهش در آن است که برخلاف تحقیقات پیشین که به تحلیل مفهومی این سنت پرداخته‌اند، این مقاله آن را در چارچوب تربیت فردی، اجتماعی و معنوی تبیین کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایمان به این سنت، زمینه‌ساز تربیت انسان‌هایی مقاوم، عدالت‌خواه، آینده‌نگر و مسئول در برابر جامعه است. همچنین، این سنت بر پرورش استقامت، اعتماد به عدالت الهی، بصیرت تاریخی و درونی‌سازی حق‌گرایی تأکید دارد.در نتیجه، سنت غلبه حق بر باطل نه‌تنها قاعده‌ای تکوینی، بلکه الگویی راهبردی برای تربیت دینی در دوران معاصر است. توصیه می‌شود این سنت به‌عنوان یکی از مبانی تربیت قرآنی در برنامه‌های آموزشی نهادهای تربیتی گنجانده شود. https://iued.ilam.ac.ir/article_731431.html چکیده: پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای، داستان یوسف(ع) و برادرانش را در قرآن کریم از منظر روان‌شناسی تحلیلی یونگ واکاوی می‌کند. هدف اصلی، تحلیل پدیده حسد در چارچوب نظریه «سایه» (Shadow) و مفهوم «نفس امّاره» است.روش توصیفی- تحلیلی پژوهش با استفاده از منابع تفسیری هم‌چون المیزان، تفسیر طبری، التحریر و التنویر و آثار یونگ، مکانیسم‌های دفاعی روانی در رفتار برادران یوسف را بررسی می‌کند. پژوهش بر شناسایی فرآیندهای ناخودآگاه، انکار و فرافکنی در قالب حسد تمرکز دارد.یافته‌ها نشان می‌دهد حسد در این داستان، فراتر از یک رذیله اخلاقی، نمادی از تعارضات درونی و سازوکارهای دفاعی روانی است. نوآوری مقاله در کاربست چارچوب نظری یونگ برای تحلیل عمیق متون دینی نهفته است.نتایج پژوهش بر اهمیت رویارویی آگاهانه با سایه‌های درونی و نقش توبه در فرآیند تحول روانی- اخلاقی تأکید دارد و افق جدیدی در مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن و روان‌شناسی می‌گشاید و قرآن کریم قرن‌ها پیش از روان‌شناسی مدرن، به عمیق‌ترین لایه‌های روان انسان و راه‌های درمان آن پرداخته است. https://iued.ilam.ac.ir/article_736323.html پژوهش حاضر به تحلیل شناختی مفهوم «رضا» در آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره فجر و تبیین نقش آن در قیام امام حسین(ع) می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که با وجود اهمیت محوری مفهوم «رضا» به عنوان نماد رضایت و تسلیم آگاهانه در قرآن، پیوند آن با قیام حسینی تاکنون به‌ طور نظام‌‌مند واکاوی نشده است. ضرورت این پژوهش از نیاز به فهمی معرفت شناختی و قرآنی از جایگاه رضا در حرکت امام حسین(ع) ناشی می‌شود؛ مفهومی که می‌تواند تصویری ژرف تر از رابطه میان انسان و اراده الهی ارائه دهد. در راستای تحقق هدف پژوهش، روش تحقیق بر پایه رویکرد تلفیقی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی و کمی تنظیم شده است. آیات مورد نظر با تمرکز بر واحدهای معنایی تحلیل و مفاهیم کلیدی مرتبط با رضا از منظر معرفتی و تفسیری استخراج گردیده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفهوم «نفس مطمئنه» در این آیات، نماد تبلور کامل آرامش، رضایت و تسلیم آگاهانه در برابر مشیت الهی است. این مفهوم، از رابطه دو سویه میان رضای الهی و رضای بنده سخن می‌گوید؛ رابطه‌ای که در قیام امام حسین(ع) به اوج تجلی خود می‌رسد. این پژوهش با تکیه بر تحلیل شناختی آیات و تطبیق آن با قیام حسینی، چارچوبی مفهومی برای فهم عمیق تر آموزه های قرآنی و باز نمایی تسلیم آگاهانه انسان در برابر اراده الهی ارائه می دهد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736317.html ورود مکاتب روان‌شناختی به حوزه نقد ادبی بستر مناسبی برای تبدیل متون مقدس به منابع غنی مبتنی بر تئوری‌های روان‌شناختی شد که امروزه محل توجه پژوهش‌گران است. در این راستا، پژوهش حاضر با اتکا به نظریه روان‌کاوی زیگموند فروید در خصوص مدل ساختاری ذهن (نهاد، خود و فراخود) که با بسط آنا فروید در حوزه مکانیسم‌های دفاعی غنا یافت و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و واکاوی آیات سوره یوسف به منظور استخراج مکانیسم‌ها و استناد به تفاسیر کلاسیک شیعی و احادیث، تفاوت‌های بنیادین در ساختار روانی شخصیت قرآنی زلیخا و حضرت یوسف (ع) و چگونگی عملکرد مکانیسم‌های دفاعی کارآمد و ناکارآمد در مدیریت تعارضات درونی آن‌ها را تبیین می‌نماید. این پژوهش، علاوه‌بر درک عمیق‌تر شخصیت‌های قرآنی، نمونه‌ای از کاربردپذیری نظریات روان‌کاوی در متون دینی را نشان می‌دهد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سلطه نهاد بر شخصیت زلیخا، باعث بروز رفتارهایی ناشی از ناتوانی خود می‌شود که در قالب مکانیسم‌های دفاعی ناکارآمدی چون برون‌ریزی، فرافکنی، عقلانی‌سازی و واکنش‌وارونه نمود یافته است. در مقابل، حضرت یوسف (ع) با پشتوانه فراخودی قدرتمند و مبتنی بر تعالیم الهی، دارای خودی مقاوم است که تکانه‌های غریزی را از طریق مکانیسم‌های دفاعی کارآمدی چون سرکوب و والایش، به اهداف متعالی هدایت می‌کند. https://iued.ilam.ac.ir/article_736316.html صداقت یکی از ارزش‌های بنیادین تربیتی است که نقش مهمی در تقویت ایمان فرد و جامعه دارد و با توجه به گسترش رفتارهای غیرصادقانه، ضرورت مطالعه‌ای دقیق و نظام‌مند برای بازشناسی ابعاد تربیتی آن آشکار می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای تربیتی آیات قرآن کریم مرتبط با کلیدواژه صدق انجام گرفت تا ابعاد مختلف صداقت و دلایل تربیتی آن در عصر حاضر استخراج شود. این تحقیق با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا طراحی شده و شامل مراحلی همچون استخراج آیات مرتبط، شناسایی مفاهیم کلیدی بر اساس تفاسیر معتبر و کدگذاری باز، محوری و انتخابی برای سازمان‌دهی داده‌ها بود. یافته‌ها، چهار محور تربیتی صدق را نمایان ساخت: عوامل اثبات صدق که شامل دلایل عقلی، معجزه‌ای و شهودی بودند و بررسی آن‌ها، توان تربیتی تحلیل و تشخیص درست از نادرست را در نسل جدید تقویت می‌کرد؛ الزامات صدق که هماهنگی میان باور، گفتار و عمل را مورد توجه قرار می‌داد و پایبندی به این الزامات، تعهد تربیتی و صداقت فردی را در رفتار روزمره افزایش می‌داد؛ تحقق صدق که شامل وفای به وعده‌های دنیوی و اخروی بود و آگاهی از اهمیت تحقق وعده‌ها، پایبندی به ارزش‌ها و استمرار در رفتار تربیتی را در نسل جدید پرورش می‌داد و نتایج صدق که دریافت جزای الهی و امکان الگو برداری از راستگویان را شامل می‌شد و آشنایی با این نتایج، مسیر تربیت فردی و اجتماعی را هموار می‌کرد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736319.html پژوهش حاضر باهدف تحلیل ابعاد گوناگون «عقلانیت زنانه» و تبیین نقش و کارکردهای آن در نظام تربیت دینی خانواده از منظر قرآن کریم انجام شد. در این تحقیق با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون کیفی و رویکرد استقرایی، مؤلفه‌های عقلانیت زنانه از دل آیات قرآن استخراج و طبقه‌بندی گردید. یافته‌ها نشان داد که عقلانیت زنانه در قرآن صرفاً ناظر به توان شناختی نیست، بلکه در پیوندی چندبُعدی با ساحت‌های معنوی، اخلاقی، عاطفی، زیستی و الگوسازانه قرار دارد و نقشی کلیدی در هدایت نسل، انسجام روانی خانواده و انتقال ارزش‌های دینی ایفا می‌نماید. شواهد قرآنی درباره شخصیت‌هایی چون حضرت مریم (س)، آسیه همسر فرعون، مادر حضرت موسی (ع) و ملکه سبأ بیانگر آن است که عقلانیت زنانه، تلفیقی از ایمان، تدبیر، مدیریت عاطفی و قدرت الگوسازی تربیتی است. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه الگویی مفهومی از عقلانیت زنانه در بستر خانواده دینی است؛ الگویی که مبنای سیاست‌گذاری‌های تربیتی، اصلاح برنامه‌های آموزشی و بازاندیشی جایگاه زن در نظام خانواده اسلامی قرار گرفت. https://iued.ilam.ac.ir/article_736318.html قرآن کریم، به عنوان کلام الهی و منبع اصلی هدایت بشری، نقش بنیادینی در ارتقای سلامت روان در دوره های مختلف زندگی انسان ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با توجه به تأثیر شگرف فهم قرآن بر سطوح مختلف رشدی انسان با هدف تدوین، اعتباریابی و بررسی اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر فهم قرآن بر مؤلفه‌های هوش هیجانی دانش‌آموزان دختر پایه اول ابتدائی انجام شد. این پژوهش از روش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل بهره برد. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان دختر پایه اول ابتدایی شهرستان میبد در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از این میان، نمونه‌ای به حجم ۳۰ نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی در دسترس انتخاب و سپس با روش همتاسازی بر اساس متغیرهای جمعیت‌شناختی، در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش به مدت ده جلسه تحت آموزش با بسته آموزشی محقق‌ساخته قرار گرفت که روایی محتوای آن با شاخص CVI برابر با 0/995 تایید شد. ابزار گردآوری داده‌ها، مقیاس هوش هیجانی صفت فرم کودکان (ماورولی و همکاران، ۲۰۰۸) با ضریب آلفای کرونباخ 0/79 بود. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و آزمون تحلیل کوواریانس در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بسته آموزشی مذکور با درصد اثربخشی 84/6، تأثیر معناداری بر ارتقاء هوش هیجانی دانش‌آموزان گروه آزمایش داشته است. این یافته‌ها بیانگر آن است که بسته آموزشی تدوین‌شده از کیفیت مطلوبی برخوردار بوده و می‌تواند به عنوان یک ابزار مؤثر برای رشد مؤلفه‌های هوش هیجانی در دانش‌آموزان از طریق آموزه‌های قرآنی به کار گرفته شود. https://iued.ilam.ac.ir/article_736322.html قرآن کریم در قالب داستان‌های گوناگون موانع متنوعی را که بر سر راه تربیت انسان قرار دارد معرفی و راه درمان آن موانع را تشریح کرده است. آموزة تربیتی مسئولیت‌پذیری، یکی از آموزه‌های اخلاقی بوده که به فراوانی در داستان‌های قرآن بازتاب یافته و به نوبة خود، در تحکیم و ثبات روابط فردی و اجتماعی نقش‌آفرینی مؤثری دارد. افرادی در داستان‌های قرآن حضور دارند که در فرآیندهای زندگی‌شان مسئولیت‌پذیری، تعیین کننده سرنوشت‌شان بوده و موانع و راهکارهای مقابله با آن موانع را به روشنی زیسته و به تصویر کشیده‌اند. با توجه به نقش تربیتی داستان و جایگاه مسئولیت‌پذیری در تحول عملی افراد جامعه، ضروری است تا چالش‌ها و موانعی که در این داستان‌ها برای مسئولیت‌پذیری معرفی شده بازشناسی شود. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل موانع و چالش‌های مسئولیت‌پذیری است که آن موانع در داستان‌های قرآنی معرفی و تحلیل شده‌اند و استخراج درس‌ها و آموزه‌هایی بوده که می‌توانند به تقویت مسئولیت‌پذیری در جوامع معاصر مدد رسانند. در این راستا، مضامین و اصول انسانی موجود در این داستان‌ها بررسی و سازماندهی شده تا بتوان نکاتی را برای بهبود رفتارهای اجتماعی و مسئولیت‌پذیری متذکر شوند. پژوهش حاضر با استفاده از روش‌های تحلیل کیفی متن و بررسی تطبیقی، به تحلیل داستان‌های قرآن پرداخته است. در این راستا، تفاسیر و کتب اخلاق اجتماعی و قرآن‌پژوهی و اندیشه‌های متفکران اجتماعی مسلمان بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736324.html تمدن‌سازی فرآیندی عمیق و چندساحتی است که صرفاً با پیشرفت‌های مادی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تحولی زیرساختی در اندیشه، اخلاق و رفتار جامعه است. در این مسیر، تربیت به‌عنوان سنگ‌بنای شکل‌گیری انسان و جامعه، نقشی تعیین‌کننده در پی ریزی و تعالی تمدن ایفا می‌کند. قرآن کریم، در مقام برنامه جامع حیات بشری، با ارائه نظام تربیتی مبتنی بر آموزه‌های توحیدی، چارچوبی الهی و همه‌جانبه برای بنیان‌گذاری یک تمدن اصیل ترسیم می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفسیر موضوعی قرآن، به بررسی نقش این نظام تربیتی در فرایند شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، با تأکید بر قابلیت‌های هویت ترکیبی ایرانی-اسلامی به‌عنوان بستر تحقق، می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که در شرایط چالش‌برانگیز تمدنی جهان اسلام در عصر حاضر، اعم از عقب‌ماندگی درونی و هجوم فرهنگی تمدن سکولار، بازخوانی و بازگشت به الگوی تربیتی قرآن، راهبردی ضروری برای خروج از انحطاط و احیای تمدنی پویا و متمایز است. در این راستا، مؤلفه‌های تربیتی بنیادینی چون اخلاص (جهت‌دهنده حرکت)، شکرگزاری عملی (عامل حفظ و توسعه نعمت‌ها)، توبه اجتماعی (مکانیسم خوداصلاحی)، صبر استقامتی (عامل تاب‌آوری)، فضیلت‌گرایی (معیار و غایت کنش)، تبشیر و تنذیر (تنظیم‌گر انگیزه جمعی) و توجه به ارزش‌های دین‌محور (شالوده‌ساز هویت) استخراج و تحلیل شدند. کارکرد یکپارچه و شبکه‌ای این عناصر می‌تواند زمینه را برای ظهور تمدنی نوین اسلامی، مبتنی بر معنویت، عدالت، عقلانیت ارزش‌بنیاد و تعالی انسانی فراهم کند؛ تمدنی که با تکیه بر میراث غنی ایرانی-اسلامی، قابلیت عینیت‌یافتن به‌عنوان الگویی زنده و پیشرو در جهان معاصر را دارد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736313.html از با ارزش‌ترین میراث ائمه معصومین (ع) ادعیه زاکیه ایشان(ع) می‌باشد. هدف پژوهش حاضر بیان این مهم است که دعا تنها یک روش تقرب به خداوند و راز و نیاز با او نیست، بلکه امامان شیعه(ع)، به خصوص در دوران افزایش کنترل های حکومتی و محدودیت آموزش مستقیم و برگزاری جلسات درس، توانستند با هوشمندی، مباحث مورد نظر جهت تعلیم را از این طریق به فراگیران خود منتقل کنند. با تأملی در مضامین ادعیه رسیده از امامان شیعه (ع) درمیابیم که آموزش اصول اعتقادی، با توجه به نیاز جامعه و به خصوص ظهور انحرافات اعتقادی و بدعت هایی که پس از رحلت رسول خدا (ص) بر جهان اسلام سیطره یافت، در اولویت ایشان(ع) قرار داشت. پنج اصل اعتقادی امامیه، یعنی توحید، نبوت، امامت، عدل الهی و معاد از طریق دعا تعلیم داده شده است. به عنوان نمونه، ایشان(ع) با توانمندی آموزشی خود توانستند ابعاد مختلف مسئله توحید را که از سوی گروه های مختلف مشبهی و زنادقه مورد تهدید قرار گرفته بود در ادعیه گنجانده و مباحث توحید ذاتی، صفاتی، افعالی و عملی را از این طریق تعلیم دهند. در اصل امامت، که از سوی فرق مختلف اسلامی مورد هجمه واقع شده بود، به منظور اینکه به متربیان خود بیاموزند امامت روشی انتخابی نیست بلکه انتصابی الهی محسوب می‌شود، در ادعیه به مواردی همچون انتصاب الهی امام، عصمت امام، علم و مرجعیت امام ورود کردند. در زمینه تعلیم دیگر اصول نیز طریق دعا توانست عملکردی موفق داشته باشد. این امر نشان از اهمیت ادعیه و نقش آن در آموزش دارد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736320.html تاریخ بشری همواره صحنه تقابل پیروان دو جبهه حق و باطل بوده و حق گریزی و حق ستیزی یکی از ریشه دارترین آسیب های اخلاقی و اجتماعی در جوامع انسانی به شمار می رود. با توجه به تداوم این تقابل در عصر حاضر و نیاز جوامع انسانی به ارائه راهکارهای عملی برای مقابله با جبهه باطل این پژوهش با هدف تبیین نظام‌مند عوامل حق‌ستیزی از منظر قرآن بعنوان آیین نامه تامین زندگی سعادتمندانه و ارائه راه‌کار‌های تربیتی برای پیشگیری و درمان آن صورت گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با رویکردی تربیتی–اخلاقی و با گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها انجام شده است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، یک الگوی چهارگانه مشتمل بر عوامل بینشی ( از قبیل جهل و تقلید کورکورانه)، عوامل گرایشی (مانند تکبر، هوای نفس)، عوامل کنشی (مانند اصرار بر ارتکاب معاصی) و عوامل خارجی (از قبیل وسوسه‌های شیطان و همنشین سوء) به عنوان چارچوب تحلیل عوامل حق‌ستیزی ارائه شده است. این مقاله در گام بعد، با عبور از مرحله تحلیل علل و چگونگی تأثیرگذاری آن‌ها بر انسان، درصدد است زمینه‌های لازم برای ارائه راهکارهای تربیتی جهت پیشگیری از افتادن در دام حق‌ستیزی و درمان آن را فراهم آورد. نتایج این پژوهش می‌تواند به عنوان مبانی قرآنی، ‌بنیانی برای برنامه‌ریزی‌های تربیتی، اخلاقی و فرهنگی در جهت مقابله با جبهه باطل و تقویت گرایش به حق مورد استفاده قرار گیرد. https://iued.ilam.ac.ir/article_733290.html با توجه به تحولات سریع اجتماعی و فرهنگی در دنیای معاصر، ضرورت بررسی رابطه میان اعتقادات دینی و اخلاق فردی و اجتماعی بیش از پیش احساس می‌شود. اعتقادات دینی به عنوان یک نظام ارزشی، نه تنها بر رفتار فردی دانش‌آموزان تأثیر می‌گذارد، بلکه می‌تواند به عنوان مبنایی برای ایجاد روابط اجتماعی سالم و متعادل بین آن‌ها نیز عمل کند. در این میان پرسش مهم و اساسی این است که رابطه‌ی بین عقاید و اصول اخلاق فردی و اجتماعی در فرآیند رشد و تربیت دینی دانش‌آموزان از منظر آیت‌الله‌جوادی‌آملی چگونه قابل تحلیل است و تاثیر رفتارهای اخلاق فری و اجتماعی مبتنی بر عقاید دینی بر صورت و محتوای تربیت دینی دانش‌آموزان چگونه است. در این پژوهش تلاش شده با استفاده از روش «تحلیلی-توصیفی»، ابتدا به تحلیل مفاهیم کلیدی مانند عقاید، اخلاق و تربیت دینی پرداخته‌‌شود سپس، ارتباط میان این مفاهیم و تأثیر آن‌ها بر تربیت دینی دانش‌آموزان مورد بررسی قرار می‌گیرد. با استناد به آیات و روایات، نشان داده می‌شود که چگونه اعتقادات دینی می‌توانند به نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی در نسل جوان کمک کنند و آن‌ها را در مسیر رشد و تعالی هدایت نمایند. یافته‌های این تحقیق حاکی از آن است که تقویت اعتقادات دینی در دانش‌آموزان، به شکل‌گیری هویت اخلاقی و دینی قوی و پایدار و بهبود رفتارهای اجتماعی و ارتقاء کیفیت روابط انسانی در جامعه در آن‌ها منجر می‌شود. https://iued.ilam.ac.ir/article_735931.html این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیلی-تطبیقی و با اتکا به منابع معتبر تفسیری فریقین، به تحلیل آیه«لَعَلَّکَ بَاخِعٌ نَفْسَکَ» (کهف:۶) به عنوان محوری برای ترسیم سبک «رهبری عاطفی» در سیره پیامبر اکرم(ص) می‌پردازد. تحلیل معناشناختی واژگان کلیدی آیه از جمله «لَعَلَّ»(در تقابل میان امید و انکار)، «بَاخِعٌ»(به معنای هلاکت از غم) و «نَفْسَکَ»(به مفهوم جان و وجود)، عمق مسئولیت‌پذیری و عاطفه وجودی پیامبر(ص) در قبال هدایت امت را آشکار می‌سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد پیرامون آیه شریفه، چهار دیدگاه اصلی در میان مفسران شیعه و سنی مطرح است: 1. عتاب الهی به پیامبر(ص) به دلیل نگرانی شدید ایشان برای هدایت مردم. 2. تجلی دلسوزی و شفقت پیامبر(ص) به عنوان ویژگی ذاتی رهبران الهی. 3. تسلی خاطر پیامبر(ص) توسط خداوند برای کاهش اندوه ایشان. 4. تأکید بر جدیت پیامبر(ص) در ابلاغ رسالت، علی رغم مقاومت مخالفان. این پژوهش با نقد دیدگاه عتاب و تلفیق سازنده سه دیدگاه دیگر، به ارائه الگویی نظام‌مند تحت عنوان «چرخه رهبری عاطفی نبوی» پرداخته است که شامل مراحل «دلسوزی عمیق»، «عمل جهادی و استقامت»، «فشار عاطفی سنگین» و «تسلی و تقویت الهی» می‌باشد. نوآوری اساسی پژوهش در ارائه خوانشی یکپارچه از آیه است که رهبری عاطفی پیامبر(ص) را فراتر از یک تکنیک مدیریتی، به مثابه حقیقتی وجودی و بازتاب«رحمت للعالمین» معرفی می‌کند؛ عاطفه‌ای که در چارچوب مأموریت الهی و عقلانیت قرار گرفته و از احساس‌گرایی صرف متمایز می‌شود. پژوهش با پر کردن خلاء میان مطالعات قرآنی و مدیریتی، الگویی کاربردی و آسیب‌شناسانه برای رهبران معاصر در جهت مدیریت هوشمندانه...