https://iued.ilam.ac.ir/ آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 https://iued.ilam.ac.ir/article_736321.html پرورش اخلاقی از اهداف بنیادین نظام‌های تعلیم و تربیت دینی محسوب می‌شود. بهره‌گیری از نظریه‌های نوین روانشناسی به ویژه در حوزه هوش‌های چندگانه، می‌تواند به ارتقای اثربخشی روش‌های تربیت اخلاقی بینجامد. در این میان، هوش دیداری-فضایی به‌عنوان قابلیتی برای درک و تحلیل اطلاعات تصویری، پتانسیل قابل‌توجهی در تسهیل آموزش مفاهیم اخلاقی دارد. جالب‌توجه این‌که، قرآن کریم در شیوه‌های بیانی خود، به ظرفیت‌های هوش فضایی مخاطبان توجه ویژه‌ای نشان داده است. این پژوهش با هدف، تبیین اثربخشی تربیت اخلاقی قرآن‌محور مبتنی بر هوش دیداری-فضایی و تحلیل تطبیقی آن با نظریه هوش‌های چندگانه شاخص‌های هوش فضایی هوارد گاردنر نگارش یافته است، که نتیجه این تطبیق طراحی الگوی پنج‌بُعدی فطرت، حس، خیال، واقع‌گرایی و پویایی می‌باشد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با تمرکز بر بیست تصویر اخلاقی در سیزده سوره قرآن کریم از طریق بررسی نظام‌مند تصاویر مربوط به فضایل و رذایل اخلاقی صورت گرفته است.در نتیجه، پژوهش حاضر با کشف الگوی تصویرپردازی فرافردی اثبات می‌کند که قرآن کریم با به‌کارگیری هوشمندانه‌ی هوش فضایی چهارده قرن پیش از گاردنر، ضمن تأیید اصول پایه‌ای این نظریه، با افزودن ابعاد فطری، اخروی و تربیتی، و به‌کارگیری ابزارهای حسی فراتر از محدودیت‌های نظریه‌های روان‌شناسی مدرن، چارچوبی فرامکانی و توسعه‌یافته برای بهره‌گیری از هوش فضایی در حیطه‌ی تربیت انسان ارائه می‌دهد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736315.html یکی از شبهات مطرح در رابطه با گزاره‌های اخلاقی آیات قرآن کریم، مسئله بی نظمی و پراکندگی است به گونه‌ای که نمی‌توان از آنها الگوی منسجمی جهت طراحی یک نظام اخلاقی ترسیم نمود. این مسئله به صورت ویژه در رابطه با سوره لقمان که مملو از آموزه‌های اخلاقی است، بسیار مطرح بوده و به همین دلیل مفسران تلاش کرده‌اند تا از منظر خود، الگویی برای مباحث اخلاقی بیان شده در این سوره مطرح کنند. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون به عنوان یک روش تحقیق میان رشته‌ای و متن محور تلاش شده گزاره‌های اخلاقی این سوره مستند به تفاسیر جمع آوری و احصا گردیده و در نهایت، مضامین پایه و سازمان دهنده آنها کشف شوند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد از تعداد 34 آیه سوره لقمان، تعداد 175 گزاره اخلاقی استخراج شده که پس از دسته‌بندی، به عنوان 108 مضمون پایه و اصلی اخلاقی قابل استناد هستند. در مراحل بعدی اجرای روش تحلیل مضمون، مضامین پایه در دو جهت‌گیری فردی و اجتماعی به تفکیک ذیل چهار رکن هر نظام اخلاقی شامل: اصول و مبانی، مقدمات، الزامات و موانع طبقه‌بندی شده و الگوی نظام اخلاق فردی و اجتماعی مبتنی بر سوره لقمان را شکل می‌دهند. https://iued.ilam.ac.ir/article_736314.html سنت الهی «غلبه حق بر باطل» یکی از قوانین بنیادین و تغییرناپذیر در نظام هستی و تاریخ از منظر قرآن کریم است که برتری نهایی حق را در برابر باطل تضمین می‌کند. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که این سنت قرآنی چه دلالت‌های تربیتی برای فرآیند تعلیم و تربیت دینی دارد و چگونه می‌توان از آن، الگویی کارآمد برای پرورش انسان مؤمن در نظام تربیت اسلامی استخراج کرد. این مقاله با بهره‌گیری از روش تفسیر موضوعی و تحلیل محتوای آیات قرآنی، به بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان درباره این سنت می‌پردازد. نوآوری پژوهش در آن است که برخلاف تحقیقات پیشین که به تحلیل مفهومی این سنت پرداخته‌اند، این مقاله آن را در چارچوب تربیت فردی، اجتماعی و معنوی تبیین کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایمان به این سنت، زمینه‌ساز تربیت انسان‌هایی مقاوم، عدالت‌خواه، آینده‌نگر و مسئول در برابر جامعه است. همچنین، این سنت بر پرورش استقامت، اعتماد به عدالت الهی، بصیرت تاریخی و درونی‌سازی حق‌گرایی تأکید دارد.در نتیجه، سنت غلبه حق بر باطل نه‌تنها قاعده‌ای تکوینی، بلکه الگویی راهبردی برای تربیت دینی در دوران معاصر است. توصیه می‌شود این سنت به‌عنوان یکی از مبانی تربیت قرآنی در برنامه‌های آموزشی نهادهای تربیتی گنجانده شود. https://iued.ilam.ac.ir/article_736323.html پژوهش حاضر به تحلیل شناختی مفهوم «رضا» در آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره فجر و تبیین نقش آن در قیام امام حسین(ع) می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که با وجود اهمیت محوری مفهوم «رضا» به عنوان نماد رضایت و تسلیم آگاهانه در قرآن، پیوند آن با قیام حسینی تاکنون به‌ طور نظام‌‌مند واکاوی نشده است. ضرورت این پژوهش از نیاز به فهمی معرفت شناختی و قرآنی از جایگاه رضا در حرکت امام حسین(ع) ناشی می‌شود؛ مفهومی که می‌تواند تصویری ژرف تر از رابطه میان انسان و اراده الهی ارائه دهد. در راستای تحقق هدف پژوهش، روش تحقیق بر پایه رویکرد تلفیقی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی و کمی تنظیم شده است. آیات مورد نظر با تمرکز بر واحدهای معنایی تحلیل و مفاهیم کلیدی مرتبط با رضا از منظر معرفتی و تفسیری استخراج گردیده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفهوم «نفس مطمئنه» در این آیات، نماد تبلور کامل آرامش، رضایت و تسلیم آگاهانه در برابر مشیت الهی است. این مفهوم، از رابطه دو سویه میان رضای الهی و رضای بنده سخن می‌گوید؛ رابطه‌ای که در قیام امام حسین(ع) به اوج تجلی خود می‌رسد. این پژوهش با تکیه بر تحلیل شناختی آیات و تطبیق آن با قیام حسینی، چارچوبی مفهومی برای فهم عمیق تر آموزه های قرآنی و باز نمایی تسلیم آگاهانه انسان در برابر اراده الهی ارائه می دهد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736317.html ورود مکاتب روان‌شناختی به حوزه نقد ادبی بستر مناسبی برای تبدیل متون مقدس به منابع غنی مبتنی بر تئوری‌های روان‌شناختی شد که امروزه محل توجه پژوهش‌گران است. در این راستا، پژوهش حاضر با اتکا به نظریه روان‌کاوی زیگموند فروید در خصوص مدل ساختاری ذهن (نهاد، خود و فراخود) که با بسط آنا فروید در حوزه مکانیسم‌های دفاعی غنا یافت و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و واکاوی آیات سوره یوسف به منظور استخراج مکانیسم‌ها و استناد به تفاسیر کلاسیک شیعی و احادیث، تفاوت‌های بنیادین در ساختار روانی شخصیت قرآنی زلیخا و حضرت یوسف (ع) و چگونگی عملکرد مکانیسم‌های دفاعی کارآمد و ناکارآمد در مدیریت تعارضات درونی آن‌ها را تبیین می‌نماید. این پژوهش، علاوه‌بر درک عمیق‌تر شخصیت‌های قرآنی، نمونه‌ای از کاربردپذیری نظریات روان‌کاوی در متون دینی را نشان می‌دهد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سلطه نهاد بر شخصیت زلیخا، باعث بروز رفتارهایی ناشی از ناتوانی خود می‌شود که در قالب مکانیسم‌های دفاعی ناکارآمدی چون برون‌ریزی، فرافکنی، عقلانی‌سازی و واکنش‌وارونه نمود یافته است. در مقابل، حضرت یوسف (ع) با پشتوانه فراخودی قدرتمند و مبتنی بر تعالیم الهی، دارای خودی مقاوم است که تکانه‌های غریزی را از طریق مکانیسم‌های دفاعی کارآمدی چون سرکوب و والایش، به اهداف متعالی هدایت می‌کند. https://iued.ilam.ac.ir/article_736316.html صداقت یکی از ارزش‌های بنیادین تربیتی است که نقش مهمی در تقویت ایمان فرد و جامعه دارد و با توجه به گسترش رفتارهای غیرصادقانه، ضرورت مطالعه‌ای دقیق و نظام‌مند برای بازشناسی ابعاد تربیتی آن آشکار می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای تربیتی آیات قرآن کریم مرتبط با کلیدواژه صدق انجام گرفت تا ابعاد مختلف صداقت و دلایل تربیتی آن در عصر حاضر استخراج شود. این تحقیق با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا طراحی شده و شامل مراحلی همچون استخراج آیات مرتبط، شناسایی مفاهیم کلیدی بر اساس تفاسیر معتبر و کدگذاری باز، محوری و انتخابی برای سازمان‌دهی داده‌ها بود. یافته‌ها، چهار محور تربیتی صدق را نمایان ساخت: عوامل اثبات صدق که شامل دلایل عقلی، معجزه‌ای و شهودی بودند و بررسی آن‌ها، توان تربیتی تحلیل و تشخیص درست از نادرست را در نسل جدید تقویت می‌کرد؛ الزامات صدق که هماهنگی میان باور، گفتار و عمل را مورد توجه قرار می‌داد و پایبندی به این الزامات، تعهد تربیتی و صداقت فردی را در رفتار روزمره افزایش می‌داد؛ تحقق صدق که شامل وفای به وعده‌های دنیوی و اخروی بود و آگاهی از اهمیت تحقق وعده‌ها، پایبندی به ارزش‌ها و استمرار در رفتار تربیتی را در نسل جدید پرورش می‌داد و نتایج صدق که دریافت جزای الهی و امکان الگو برداری از راستگویان را شامل می‌شد و آشنایی با این نتایج، مسیر تربیت فردی و اجتماعی را هموار می‌کرد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736319.html پژوهش حاضر باهدف تحلیل ابعاد گوناگون «عقلانیت زنانه» و تبیین نقش و کارکردهای آن در نظام تربیت دینی خانواده از منظر قرآن کریم انجام شد. در این تحقیق با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون کیفی و رویکرد استقرایی، مؤلفه‌های عقلانیت زنانه از دل آیات قرآن استخراج و طبقه‌بندی گردید. یافته‌ها نشان داد که عقلانیت زنانه در قرآن صرفاً ناظر به توان شناختی نیست، بلکه در پیوندی چندبُعدی با ساحت‌های معنوی، اخلاقی، عاطفی، زیستی و الگوسازانه قرار دارد و نقشی کلیدی در هدایت نسل، انسجام روانی خانواده و انتقال ارزش‌های دینی ایفا می‌نماید. شواهد قرآنی درباره شخصیت‌هایی چون حضرت مریم (س)، آسیه همسر فرعون، مادر حضرت موسی (ع) و ملکه سبأ بیانگر آن است که عقلانیت زنانه، تلفیقی از ایمان، تدبیر، مدیریت عاطفی و قدرت الگوسازی تربیتی است. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه الگویی مفهومی از عقلانیت زنانه در بستر خانواده دینی است؛ الگویی که مبنای سیاست‌گذاری‌های تربیتی، اصلاح برنامه‌های آموزشی و بازاندیشی جایگاه زن در نظام خانواده اسلامی قرار گرفت. https://iued.ilam.ac.ir/article_736318.html قرآن کریم، به عنوان کلام الهی و منبع اصلی هدایت بشری، نقش بنیادینی در ارتقای سلامت روان در دوره های مختلف زندگی انسان ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با توجه به تأثیر شگرف فهم قرآن بر سطوح مختلف رشدی انسان با هدف تدوین، اعتباریابی و بررسی اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر فهم قرآن بر مؤلفه‌های هوش هیجانی دانش‌آموزان دختر پایه اول ابتدائی انجام شد. این پژوهش از روش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل بهره برد. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان دختر پایه اول ابتدایی شهرستان میبد در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از این میان، نمونه‌ای به حجم ۳۰ نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی در دسترس انتخاب و سپس با روش همتاسازی بر اساس متغیرهای جمعیت‌شناختی، در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش به مدت ده جلسه تحت آموزش با بسته آموزشی محقق‌ساخته قرار گرفت که روایی محتوای آن با شاخص CVI برابر با 0/995 تایید شد. ابزار گردآوری داده‌ها، مقیاس هوش هیجانی صفت فرم کودکان (ماورولی و همکاران، ۲۰۰۸) با ضریب آلفای کرونباخ 0/79 بود. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و آزمون تحلیل کوواریانس در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بسته آموزشی مذکور با درصد اثربخشی 84/6، تأثیر معناداری بر ارتقاء هوش هیجانی دانش‌آموزان گروه آزمایش داشته است. این یافته‌ها بیانگر آن است که بسته آموزشی تدوین‌شده از کیفیت مطلوبی برخوردار بوده و می‌تواند به عنوان یک ابزار مؤثر برای رشد مؤلفه‌های هوش هیجانی در دانش‌آموزان از طریق آموزه‌های قرآنی به کار گرفته شود. https://iued.ilam.ac.ir/article_736322.html قرآن کریم در قالب داستان‌های گوناگون موانع متنوعی را که بر سر راه تربیت انسان قرار دارد معرفی و راه درمان آن موانع را تشریح کرده است. آموزة تربیتی مسئولیت‌پذیری، یکی از آموزه‌های اخلاقی بوده که به فراوانی در داستان‌های قرآن بازتاب یافته و به نوبة خود، در تحکیم و ثبات روابط فردی و اجتماعی نقش‌آفرینی مؤثری دارد. افرادی در داستان‌های قرآن حضور دارند که در فرآیندهای زندگی‌شان مسئولیت‌پذیری، تعیین کننده سرنوشت‌شان بوده و موانع و راهکارهای مقابله با آن موانع را به روشنی زیسته و به تصویر کشیده‌اند. با توجه به نقش تربیتی داستان و جایگاه مسئولیت‌پذیری در تحول عملی افراد جامعه، ضروری است تا چالش‌ها و موانعی که در این داستان‌ها برای مسئولیت‌پذیری معرفی شده بازشناسی شود. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل موانع و چالش‌های مسئولیت‌پذیری است که آن موانع در داستان‌های قرآنی معرفی و تحلیل شده‌اند و استخراج درس‌ها و آموزه‌هایی بوده که می‌توانند به تقویت مسئولیت‌پذیری در جوامع معاصر مدد رسانند. در این راستا، مضامین و اصول انسانی موجود در این داستان‌ها بررسی و سازماندهی شده تا بتوان نکاتی را برای بهبود رفتارهای اجتماعی و مسئولیت‌پذیری متذکر شوند. پژوهش حاضر با استفاده از روش‌های تحلیل کیفی متن و بررسی تطبیقی، به تحلیل داستان‌های قرآن پرداخته است. در این راستا، تفاسیر و کتب اخلاق اجتماعی و قرآن‌پژوهی و اندیشه‌های متفکران اجتماعی مسلمان بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736324.html تمدن‌سازی فرآیندی عمیق و چندساحتی است که صرفاً با پیشرفت‌های مادی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تحولی زیرساختی در اندیشه، اخلاق و رفتار جامعه است. در این مسیر، تربیت به‌عنوان سنگ‌بنای شکل‌گیری انسان و جامعه، نقشی تعیین‌کننده در پی ریزی و تعالی تمدن ایفا می‌کند. قرآن کریم، در مقام برنامه جامع حیات بشری، با ارائه نظام تربیتی مبتنی بر آموزه‌های توحیدی، چارچوبی الهی و همه‌جانبه برای بنیان‌گذاری یک تمدن اصیل ترسیم می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفسیر موضوعی قرآن، به بررسی نقش این نظام تربیتی در فرایند شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، با تأکید بر قابلیت‌های هویت ترکیبی ایرانی-اسلامی به‌عنوان بستر تحقق، می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که در شرایط چالش‌برانگیز تمدنی جهان اسلام در عصر حاضر، اعم از عقب‌ماندگی درونی و هجوم فرهنگی تمدن سکولار، بازخوانی و بازگشت به الگوی تربیتی قرآن، راهبردی ضروری برای خروج از انحطاط و احیای تمدنی پویا و متمایز است. در این راستا، مؤلفه‌های تربیتی بنیادینی چون اخلاص (جهت‌دهنده حرکت)، شکرگزاری عملی (عامل حفظ و توسعه نعمت‌ها)، توبه اجتماعی (مکانیسم خوداصلاحی)، صبر استقامتی (عامل تاب‌آوری)، فضیلت‌گرایی (معیار و غایت کنش)، تبشیر و تنذیر (تنظیم‌گر انگیزه جمعی) و توجه به ارزش‌های دین‌محور (شالوده‌ساز هویت) استخراج و تحلیل شدند. کارکرد یکپارچه و شبکه‌ای این عناصر می‌تواند زمینه را برای ظهور تمدنی نوین اسلامی، مبتنی بر معنویت، عدالت، عقلانیت ارزش‌بنیاد و تعالی انسانی فراهم کند؛ تمدنی که با تکیه بر میراث غنی ایرانی-اسلامی، قابلیت عینیت‌یافتن به‌عنوان الگویی زنده و پیشرو در جهان معاصر را دارد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736313.html از با ارزش‌ترین میراث ائمه معصومین (ع) ادعیه زاکیه ایشان(ع) می‌باشد. هدف پژوهش حاضر بیان این مهم است که دعا تنها یک روش تقرب به خداوند و راز و نیاز با او نیست، بلکه امامان شیعه(ع)، به خصوص در دوران افزایش کنترل های حکومتی و محدودیت آموزش مستقیم و برگزاری جلسات درس، توانستند با هوشمندی، مباحث مورد نظر جهت تعلیم را از این طریق به فراگیران خود منتقل کنند. با تأملی در مضامین ادعیه رسیده از امامان شیعه (ع) درمیابیم که آموزش اصول اعتقادی، با توجه به نیاز جامعه و به خصوص ظهور انحرافات اعتقادی و بدعت هایی که پس از رحلت رسول خدا (ص) بر جهان اسلام سیطره یافت، در اولویت ایشان(ع) قرار داشت. پنج اصل اعتقادی امامیه، یعنی توحید، نبوت، امامت، عدل الهی و معاد از طریق دعا تعلیم داده شده است. به عنوان نمونه، ایشان(ع) با توانمندی آموزشی خود توانستند ابعاد مختلف مسئله توحید را که از سوی گروه های مختلف مشبهی و زنادقه مورد تهدید قرار گرفته بود در ادعیه گنجانده و مباحث توحید ذاتی، صفاتی، افعالی و عملی را از این طریق تعلیم دهند. در اصل امامت، که از سوی فرق مختلف اسلامی مورد هجمه واقع شده بود، به منظور اینکه به متربیان خود بیاموزند امامت روشی انتخابی نیست بلکه انتصابی الهی محسوب می‌شود، در ادعیه به مواردی همچون انتصاب الهی امام، عصمت امام، علم و مرجعیت امام ورود کردند. در زمینه تعلیم دیگر اصول نیز طریق دعا توانست عملکردی موفق داشته باشد. این امر نشان از اهمیت ادعیه و نقش آن در آموزش دارد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736320.html تاریخ بشری همواره صحنه تقابل پیروان دو جبهه حق و باطل بوده و حق گریزی و حق ستیزی یکی از ریشه دارترین آسیب های اخلاقی و اجتماعی در جوامع انسانی به شمار می رود. با توجه به تداوم این تقابل در عصر حاضر و نیاز جوامع انسانی به ارائه راهکارهای عملی برای مقابله با جبهه باطل این پژوهش با هدف تبیین نظام‌مند عوامل حق‌ستیزی از منظر قرآن بعنوان آیین نامه تامین زندگی سعادتمندانه و ارائه راه‌کار‌های تربیتی برای پیشگیری و درمان آن صورت گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با رویکردی تربیتی–اخلاقی و با گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها انجام شده است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، یک الگوی چهارگانه مشتمل بر عوامل بینشی ( از قبیل جهل و تقلید کورکورانه)، عوامل گرایشی (مانند تکبر، هوای نفس)، عوامل کنشی (مانند اصرار بر ارتکاب معاصی) و عوامل خارجی (از قبیل وسوسه‌های شیطان و همنشین سوء) به عنوان چارچوب تحلیل عوامل حق‌ستیزی ارائه شده است. این مقاله در گام بعد، با عبور از مرحله تحلیل علل و چگونگی تأثیرگذاری آن‌ها بر انسان، درصدد است زمینه‌های لازم برای ارائه راهکارهای تربیتی جهت پیشگیری از افتادن در دام حق‌ستیزی و درمان آن را فراهم آورد. نتایج این پژوهش می‌تواند به عنوان مبانی قرآنی، ‌بنیانی برای برنامه‌ریزی‌های تربیتی، اخلاقی و فرهنگی در جهت مقابله با جبهه باطل و تقویت گرایش به حق مورد استفاده قرار گیرد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736937.html بنا به پیوند بدیهی بین مختصات جامعه و تربیت در علم جامعه‌شناسی، حمایت اجتماعی و ابعاد متفاوت آن به عنوان مولفه های ساختاری می توانند به صورت مستقیم و غیر مستقیم در تربیت افراد و رفتار آن‌ها تاثیرگذار باشند. از آنجا که تربیت و جامعه‌پذیری فرایندهایی عُمرانه، به منظور نیل به رشد و شکوفایی افراد محسوب می‌شوند؛ پژوهش پیش‌رو با استفاده از رویکرد کیفی و روش تحلیل تِماتیک به مطالعۀ گونه‌های مختلف حمایت اجتماعی و پیامدهای تربیتی آن در قرآن و روایات معصومین(ع) پرداخته‌ است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که در قرآن کریم ابعاد حمایت اجتماعیِ مورد توجه در جامعه شناسی در معنایی مبسوط‌ و البته با جزییات دقیق‌تر مورد توجه است. حمایت اجتماعی در قرآن در مقوله‌های حمایت ابزاری شامل چهار بُعد؛ انفاق و بخشش، قرض الحسنه، تمهیل بدهکار، آسان‌گیری در معاملات و حمایت عاطفی شامل هفت مقولۀ اصلی شامل صلۀ ارحام، خطاپوشی، راز داری، تعاون و همیاری، مدارا، خیرخواهی و آشتی‌گری و همچنین در مقولۀحمایت دانشی، شامل چهار بعد؛ امر‌به‌معروف و نهی‌از منکر، تذکّر، مشورت و آموزشِ تفکرنقّادانه آمده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که حمایت اجتماعی در قرآن و روایات در مبسوط‌ترین معنا و عینی‌ترین مصادیق، مورد توجه قرار گرفته‌اند، لذا در صورتی که ا ین ابعاد در محیط های مختلف اجتماعی عملیاتی شوند زمینه برای تربیت درقالب مدل های یادگیری شناختی از طریق حمایت اطلاعاتی و مشاهده یی از مجرای حمایت عاطفی و ابزاری فراهم می شودکه این امر می تواند زمینه ساز تغییر رفتار، اخلاقی شدن جوامع، افزایش سرمایه اجتماعی و کاهش آسیب های اجتماعی گردد.