آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

بازخوانی رویکرد تربیتی یوسف(ع) در مواجهه با برادران و بازداشت بنیامین بر اساس همبستگی آیات 15 و 89 سوره یوسف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/iued.2026.2067643.2839
چکیده
در سوره یوسف(ع) پس از ماجرای چاه، یوسف(ع) به کنعان باز‌نمی‌گردد و در ادامه نیز خود را به برادران معرفی نمی‌کند؛ بلکه سه ماجرای تامل‌برانگیزِ جعل بضاعت،زمینه‌سازی تهمت دزدی و درنهایت بازداشت بنیامین را شخصاً سامان‌دهی می‌کند. پژوهش حاضر به بررسی هدف یوسف(ع) از این نوع مواجهه می‌پردازد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با بررسی دونقطه عطف روایت، یعنی آیات15و89 درصدد است حکمت رفتارهای یوسف(ع) را تبیین نماید. یافته‌های پژوهش بر اساس فهم همبسته‌ی این دو آیه نشان می‌دهد که آیه 15(لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَهُمْ لایَشْعُرُونَ) نه صرفاً وعده‌ای آرامش‌بخش، بلکه ماموریتی تربیتی است و یوسف(ع) برای انجام این ماموریت، از بازگشت یا معرفی خویش خودداری کرده و در ادامه پس از ایجاد‌ زمینه انجام این ماموریت در آیه‌58، فرآیند بازداشت بنیامین را سامان می‌دهد. هدف یوسف(ع) آن است که برادرانش در فرآیندی تدریجی و عملی، قبح گناهی که ساده انگاشته بودند(آیه9) را به طور کامل درک کنند. روش یوسف(ع) در انجام این ماموریت، به واسطه تامل در سبک روایت‌گری قرآن کریم در داستان بنیامین قابل فهم است. قرآن کریم در این داستان الگوهای روایی را به‌کار‌بسته که داستان جداییِ خود یوسف(ع) را برای خواننده تداعی می‌کند و از این طریق نشان می‌دهد که یوسف(ع) ماموریت تربیتی خویش را با استفاده از«بازسازی موقعیت گناه برادران» در داستان بنیامین، به انجام رسانده است. در پرتو این تحلیل منسجم از کل روایت، نقش تربیتی-توحیدی یعقوب(ع) و برادر بزرگ، مساله تهمت سرقت به بنیامین، مفهوم «حاجت نفس» یعقوب(ع) و مراد از علم تاویل احادیث آشکارتر می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Re-examining the pedagogical Approach of Prophet Joseph‌ (PBUH) in Dealing with His Brothers and the Detaining Benjamin: A Correlative Analysis of Verses 15 and 89 of Q12

نویسندگان English

Javad Habibi 1
Mohamad Said bilkar 2
Mansoor Pahlevan 3
1 Master's student in Department of Quran and Hadith Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Professor, Department of Quran and Hadith Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

After the well incident in the story of Prophet Joseph (PBUH), he neither returns to Canaan nor reveals his identity to his brothers. Instead, he orchestrates three significant events: Placing merchandise, setting the stage for the theft accusation, and ultimately detaining Benjamin. This study examines Joseph’s purpose in this approach using a descriptive-analytical method, focusing on two pivotal verses—15 and 89 of Surah Yusuf—to elucidate the wisdom behind his actions.
The findings indicate that verse 15 is not merely a comforting promise but a pedagogical mission. To achieve it, Joseph (PBUH) initially refrains from returning or revealing himself, and later, after creating the conditions mentioned in verse 58, manages Benjamin’s detention. His objective is to guide his brothers, gradually and practically, to fully grasp the gravity of the sin they had previously underestimated (verse 9).
Joseph’s method is clarified through the Qur’anic narrative style, which mirrors his own parting from his father, showing that he accomplished his educational mission by reconstructing the circumstances of his brothers’ wrongdoing. This integrated analysis also highlights the pedagogical and monotheistic role of Jacob (PBUH) and the elder brother, the accusation against Benjamin, Jacob’s ‘ḥājat al-nafs’, and the significance of the ‘ilm al-taʾwīl’.

کلیدواژه‌ها English

Joseph
Surah Yusuf
pedagogical Interpretation
Association of Ideas
Coherence of Quran

  • تاریخ دریافت 28 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 23 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1405