Educational Doctrines in Quran and Hadith

Educational Doctrines in Quran and Hadith

Teaching communication skills to children in the traditions of the sects

Document Type : Original Article

Authors
1 Professor at Khorasan Seminary PhD student in Philosophy and Islamic Theology, University of Ilam
2 Professor of external courses at Khorasan Seminary/ Faculty member of the Khorasani Akhund Specialized Center affiliated with Baqir-ul-Ulum University of Mashhad
3 Professor of Foreign Studies at Khorasan Seminary
4 Graduate of the third level of the Khorasani Akhund Specialized Center in Mashhad, a higher-level student of the Khorasan Seminary
10.22034/iued.2025.2059809.2787
Abstract
Given the rapid expansion of communication in the modern era and the necessity of acquiring relevant skills—particularly for children—developing a skill-oriented model of social education grounded in Islamic teachings has become a major concern for conscientious parents and educators. The present article aims to identify the components and themes of teaching communication skills to children through an examination of the Hadith corpus of both major Islamic schools (Sunni and Shi’a). To achieve this goal, a descriptive-analytical method was employed, utilizing documentary library research. The educational content extracted from these traditions encompasses two general categories—communicative skills and interpersonal skills—along with several specific sub-skills. Furthermore, by focusing on Hadith statements pertaining to skill acquisition for children, this study seeks to derive the relevant pedagogical methods, approaches, contexts, presuppositions, and requirements necessary for such instruction based on the implications of these traditions.
Keywords

 

1. آمدی، عبدالواحد بن محمد التمیمی، غررالحکم و دررالکَلِم، دارالهادی، قم، 1413 ق.
2. ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، داراحیاء الکتب العربیه، 1378 ق.
3. ابن‌حبان، محمد بن حبان، صحیح ابن حبان، مؤسسة الرسالة، چاپ دوم، بیروت، 1414 ق.
4. ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام أحمد بن حنبل، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، بیروت، 1416 ق.
5. ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، علامه، چاپ اول، قم، 1379 ق.
6. ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، دار الفکر، بیروت، 1415 ق.
7. احسائی (ابن جمهور)، محمد بن علی بن ابراهیم، عوالی اللئالی، مطبعه سید الشهدا (علیه‌السلام)، چاپ اول، قم، 1403 ق.
8. احمدی پژوه، راضیه، «نقد و بررسی کتاب: چگونه ذهن زیبایی داشته باشیم»، کتاب ماه علوم و فنون، ش 101، 1387.
9. أصبهانی، أبو نعیم، حلیه الأولیاء و طبقات الأصفیاء، المکتب الاسلامی، بیروت، 1419ق.
10. افخمی روحانی، محسن، پژوهشی درباره مهارت‌های فکری-ذهنی در قرآن و حدیث، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، 1391.
11. ایلینگورث، رونالد.س، کودک و مدرسه، دکتر شکوه نوابی نژاد، رشد، چاپ سوم، تهران، 1371.
12. بستانی، محمود، اسلام و روان‌شناسی، محمود هویشم، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ چهارم، مشهد، 1388.
13. بیهقی، ابوبکر احمد بن الحسین بن علی، السنن الکبری، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1424 ق.
14. پیری، مسلم؛ قدمی، کاوه؛ نظر، علیرضا، «شناسایی و رتبه بندی آسیب های نظام آموزش مهارتی در ارتش جمهوری اسلامی ایران»، فصل‌نامه آموزش در علوم انتظامی، ش 21، بهار 1397.
15. ترمذی، ابو عیسی محمد بن عیسی بن سوره، الجامع الصحیح، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1415 ق.
16. جلالی، محمدرضا؛ قاسم پور، حبیب الله، «پژوهشی در مفهوم جرأت ورزی و روش‌ها و رویکرد‌های درمانی آن»، مدرس علوم انسانی، ش 12، پائیز 1378.
17. حاجی ده‌آبادی، محمد علی، حقوق تربیتی کودک در اسلام، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1391.
18. حرّ عاملی، محمد بن حسن،  وسائل الشیعه، مؤسسه آل البیت (علیه‌السلام) لاحیاء التراث، قم، 1409- 1412.
19. حرانی، حسن بن علی بن شعبه، تحف العقول، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ دوم، قم، 1404 ق.
20. حسین زاده، مریم، «آموزش مهارت‌های زندگی به کودکان پیش دبستانی»، مجله رشد آموزش پیش دبستانی، ش 4، پائیز 1388.
21. حسینی واسطی زبیدی، سید محمدمرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، دارالفکر، 1414 ق.
22. حق‌شناس، علی‌محمد و همکاران، فرهنگ معاصر هزاره انگلیسی به فارسی، فرهنگ معاصر، چاپ چهارم، 1384.
23. حلی، رضی الدین على بن یوسف المطهر، العدد القویّه، مکتبة آیة الله المرعشی العامة، مطبعة سید الشهداء علیه السلام، قم، 1408 ق.
24. حییم، سلیمان، فرهنگ بزرگ انگلیسی فارسی حییم، فرهنگ معاصر، چاپ شانزدهم، تهران، 1370.
25. خضری نژاد، مرضیه، «بررسی رابطه تعاملات خانواده و جرأت ورزی و عزت نفس کودک»، پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، دوره 9، 1400.
26. دارمی، أبو محمد، سنن الدارمی، دار البشائر، الطبعة الأولى، بیروت، 1434 ق/ 2013م.
27. دُبس، موریس، مراحل تربیت، علیمحمد کاردان، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دهم، 1374.
28. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران، 1373.
29. رئوف، مهدی، «آداب و مهارت‌های ارتباطی بین فردی»، مجله رشد آموزش علوم اجتماعی، ش48، پاییز 1389.
30. سازمان بهداشت جهانی، برنامه‌های آموزش مهارت‌های زندگی، ربابه نوری قاسم آبادی، پروانه محمدخانی، ناشر معاونت امور فرهنگی و پیشگیری سازمان بهزیستی کشور، تهران، 1379.
31. سامووار، لاری و همکاران، ارتباط بین فرهنگ‌ها، غلامرضا کیانی و اکبر میرحسنی، باز، چاپ اول، تهران، 1379.
32. سلانه، آمنه؛ کرمی، مرتضی، «ضرورت آموزش فنی و حرفه‌ای در محیط‌های یادگیری کل‌نگر»، فصل‌نامه مهارت ‌‌آموزی، ش 9، پائیز 1393.
33. شاتو، ژان، مربیان بزرگ، غلامحسین شکوهی، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران، 1369.
34. شرفی، محمدرضا، مهارت‌های زندگی در سیره رضوی، موسسه خدمات مشاوره‌ای و پژوهش‌های اجتماعی، چاپ پانزدهم، مشهد، 1394.
35. شعاری نژاد، علی اکبر، ادبیات کودکان، مؤسسه اطلاعات، چاپ بیست و چهارم، تهران، 1385.
36. شعبانی، حسن، «اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر زندگی دانشجویان»، مجله روان‌شناسی تحولی روان‌شناسان ایران، ش ۳۷، پاییز ۱۳۹۲.
37. شفرد، جیمز. اف، مهارت‌های مطالعه در دانشگاه‌ها و مدرسه‌ها، رشد، چاپ اول، تهران، 1387.
38. شیر زاد‌‌، فریده، روان‌شناسی تربیت دینی کودکان و نوجوانان، عابد، چاپ یازدهم، تهران، 1386.
39. صاحب‌ الزمانی‌، م؛ فراهانی‌، ح؛ فیضی‌، ف،«بررسی‌ تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی‌ بر سلامت‌ عمومی‌ دانش‌ آموزان ایرانی»، مجله‌ علمی‌ و پژوهشی‌ پرستاری و مامایی‌، 1391.
40. صبحی صالح، نهج البلاغه، منشورات دارالهجرة، قم، 1414ق.
41. صدری افشار، غلامحسین و همکاران،  فرهنگ فارسی امروز، موسسه نشر کلمه، چاپ دوم، تهران، 1375.
42. صدوق، محمد بن علی بن الحسین بن بابویه، الخصال، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، 1416 ق.
43. -------- ، عیون اخبار الرضا (علیه‌السلام)، غفاری، علی اکبر؛ مستفید، حمیدرضا، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، تهران، 1381.
44. -------- ، مصادقه الإخوان، مکتبه الامام صاحب الزمان العامه، کاظمیه، ۱۴۰۲ق.
45. -------- ، معانی الاخبار، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، 1416 ق.
46. -------- ، من لایحضره الفقیه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1410 ق.
47. صفی پور، عبدالرحیم ابن عبدالکریم، منتهی الارب فی لغة العرب، ناشر کتابخانه سنائی، {بی‌تا}.
48. طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، مکتبة ابن تیمیة، الطبعة الثانیة، القاهرة، 1415ق.
49. طبرسی، على بن حسن بن فضل بن حسن، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، المکتبة الحیدریة، چاپ اول، نجف اشرف، 1385 ق.
50. طوسی، محمد بن حسن، الامالی، دارالثقافة، قم، 1414 ق.
51. -------- ، تهذیب الاحکام، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1390 ق.
52. عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی، منیه المرید، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، 1417 ق.
53. عکبری بغدادی (شیخ مفید)، محمد بن نعمان، الاختصاص، دارالمفید، بیروت، 1414 ق.
54. علی ابن ابی طالب (ع)، امام اول، دیوان أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب، دارالأرقم بن أبی الأرقم، بیروت، بی‌تا.
55. عمید، حسن، فرهنگ فارسی، انتشارات امیرکبیر، چاپ پانزدهم، تهران، 1378.
56. عیاشى، محمد بن مسعود، تفسیر العیّاشی‌، المطبعة العلمیة، چاپ اول، تهران،1380 ق.
57. فتّال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین، مهدوی دامغانی، نشر نی، چاپ اول، تهران، 1366.
58. فیض کاشانی، محسن، المحجه البیضاء، موسسه النشر الاسلامی‌، چاپ چهارم، قم، 1417 ق.
59. قائمی امیری، علی، تربیت و بازسازی کودکان، امیری، چاپ هشتم، تهران، 1371.
60. قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، دار الحدیث، چاپ اول، قاهره، 1412 ق.
61. کرامتی، یونس، «تعلیم و تربیت»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 15، ص 614، چاپ اول، تهران، 1387 ش.
62. کراولی، آنجلا؛ اشبی، مایکل، فرهنگ آکسفورد المنتری با ترجمه فارسی، بهزاد، چاپ اول، تهران، 1383.
63. کلینی، محمد بن یعقوب،  الکافی، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، تهران، 1407 ق.
64. لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم والمواعظ، موسسه فرهنگی دارالحدیث، چاپ اول، قم، 1376 ش.
65. متقی هندی، علی بن حسام‌الدین، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، مؤسسه الرساله، چاپ اول، بیروت، 1409 ق.
66. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار علیهم السلام، دار إحیاء التراث العربی، بیروت،  1403- 1413 ق.
67. محسنیان راد، مهدی، ارتباطات انسانی میان فردی، گروهی، جمعی، انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، تهران، 1369.
68. محققیان، زهرا؛ کریمی، حدیثه؛ پهلوان نژاد، لیلا، «نقش ارتباط‌های غیرکلامی در تقویت بنیان خانواده از منظر اهل بیت علیهم‌السلام»، مجله مشکو‌ة، ش 137، زمستان 1396.
69. محمودی راد، مریم؛ آراسته، حمیدرضا؛ افقه، سوسن؛ براتی سده، فرید، «بررسی نقش آموزش مهارت های ارتباطی و حل مسئله اجتماعی بر عزت نفس و هوشبهر دانش آموزان مقطع سوم دبستان»، توانبخشی، 1386، ش 24، (6 صفحه - از 71 تا 76 )
70. مسعود، جبران، الرائد فرهنگ الفبایی عربی فارسی، رضا انزابی نژاد، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول، مشهد، 1373.
71. مسکویه ‌‌، احمد بن محمد، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، مهدی نجفی‌افرا، نورالثقلین، چاپ اول، 1383.
72. مصطفی، ابراهیم و همکاران، المعجم الوسیط، دارالدعوه، چاپ اول، استانبول ترکیه، 1989 م.
73. مظلومی‌‌، رجبعلی، گامی در مسیر تربیت اسلامی‌‌، آفاق، چاپ دوازدهم، تهران، 1386.
74. موحد ابطحی، سید محمدباقر، الصحیفة السجادیة الجامعة، مؤسسه الامام المهدی (عج)، چاپ اول، قم، 1413 ق.
75. نُمیری بصری، أبو زید عمر بن شبه، تاریخ المدینه المنورة، دار الفکر، قم، 1410 ق.
76. نوری طبرسی، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، مؤسسه آل البیت (علیه‌السلام) لاحیاء التراث، چاپ اول، بیروت، 1408 ق.
77. هیثمی، نور الدین، موارد الظمآن إلى زوائد ابن حبان، دار الثقافة العربیة، طبعة الاولی، دمشق، 1411 ق.
Volume 11, Issue 2 - Serial Number 22
December 2025
Pages 215-237

  • Receive Date 24 May 2025
  • Revise Date 02 September 2025
  • Accept Date 25 November 2025