Educational Doctrines in Quran and Hadith

Educational Doctrines in Quran and Hadith

The Conceptual Framework of Self-Esteem in the Holy Quran: An Interpretive Explanation with a Focus on Communication Skills

Document Type : Original Article

Authors
masoud shahidi 1
mohammad gorbanzade 2
abbas javanshir faz 3
1 PhD in Quran and Sciences, Psychology Track, Al-Mustafa International University, Mashhad, Iran.
2 Faculty Member, Department of Quran and Sciences, Al-Mustafa International University, Khorasan Branch, Mashhad, Iran.
3 Faculty Member, Department of Educational Sciences and Psychology, Al-Mustafa International University, Khorasan Branch, Iran
10.22034/iued.2025.2055519.2755
Abstract
Self-esteem, as a foundational construct in psychology and educational sciences, plays a pivotal role in human growth and excellence. Despite numerous psychological studies in this domain, a notable gap remains regarding a comprehensive conceptual framework that integrates Quranic principles with practical methods for the formation of self-esteem. The aim of the present research is to formulate such a framework based on Quranic teachings, with a specific focus on communication skills. This research was conducted using an analytical-inferential methodology, utilizing documentary library research. Initially, Quranic foundations were extracted through a content analysis of verses pertaining to self-esteem, human dignity, and communication skills, supported by authoritative Shi’a exegeses (Tafsīr). Subsequently, using logical deduction, practical principles and methods were inferred from these foundations. The findings revealed that self-esteem in the Qur’an is predicated on three fundamental bases: inherent human dignity, free will and accountability, and the station of Khalīfat-Allāh (God’s vicegerency). From these bases, three strategic principles were deduced: dignity-centeredness in human communication, honesty and transparency in interactions, and responsibility in interpersonal relations. Furthermore, three operational strategies were elucidated: a positive and realistic self-concept, assertive communication skills, and social self-efficacy. The proposed conceptual framework, by synthesizing Quranic teachings and psychological findings, provides a comprehensive basis for designing educational and therapeutic interventions in the field of self-esteem with an Islamic approach, aligning these spiritual insights with established psychological theories.
 
Keywords
Self-esteem
Quranic Teachings
Communication Skills
Human Dignity
Self-concept
 
1.       قرآن کریم (۱۳۸۸)، ترجمه: محمدعلی رضایی اصفهانی و جمعی از اساتید جامعة المصطفی قم: چاپ دوم.
2.       ابن بابویه، محمد بن علی (1378). عیون اخبار الرضا7. تهران: نشر جهان.
3.       ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی (1363). تحف العقول عن آل الرسول:. قم: جامعه مدرسین.
4.       احمدزاده، سید مصطفی (1385). اصول حاکم بر ارتباطات کلامی میان فردی از دیدگاه قرآن کریم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
5.       آذربایجانی، مسعود و همکاران (1397). روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی. تهران: سمت.
6.       افشانی، عبدالمالک، (1399)، «بررسی تطبیقی مفهوم عزت نفس از دیدگاه روان شناسی و اسلام»، ششمین کنفرانس بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی، 14.
7.       برک، لورا (1393). روانشناسی رشد (ترجمه یحیی سیدمحمدی). تهران: ارسباران.
8.       بیات، محمدرضا و یعقوبی، حسن (1393)، «رابطه عزت نفس با سلامت روان»، مجله روانشناسی و دین، 7(2)، 42-27.
9.       پورتقی، وحیدرضا، شیخ الاسلامی، راضیه و خرمایی، فرهاد (1400). «ساخت و اعتباریابی مقیاس عزت نفس دینی». روانشناسی و دین، 14(3)، 55.
10.    پروچاسکا، جیمز. اُ، نورکراسی، جان. سی (1389)، نظریه‌های روان‌درمانی(نظام‌های روان‌درمانی)(تحلیل فرانظری)، یحیی سیدمحمدی، چاپ دوم، تهران، انتشارات روان.
11.    پیوسته‌گر، مهرانگیز، یزدی، سیده‌منصوره و مختاری، لیلا (1390). «رابطه خودشیفتگی و عزت نفس با پرخاشگری و مقایسه تحولی آن در دختران نوجوان». مطالعات روانشناختی، 7(1)، 157-137.
12.    توکلی، یاسین (1398). «طراحی و تبیین الگوی مفهومی مبانی کرامت انسانی از منظر آموزه‌های دینی با تأکید بر فرهنگ رضوی». فصلنامه علمی - پژوهشی فرهنگ رضوی، 7(1)، 9-40.
13.    جعفری، محمدتقی (1386). آفرینش و انسان. تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
14.    جوادی آملی، عبدالله (1389). تفسیر انسان به انسان. قم: اسراء.
15.    جوادی آملی، عبدالله (1389). کرامت در قرآن. قم: اسراء.
16.    جوادی آملی، عبدالله(1389). تفسیر تسنیم، جلد4. قم: اسراء.
17.    جوادی آملی، عبدالله(1390). ادب قضا در اسلام. قم: اسراء.
18.    خالدیان، محمد (1392). «بررسی رابطه عزت نفس و موفقیت تحصیلی»، مطالعات روانشناختی، 9(3)، 78-63.
19.    خدایاری فرد، محمد (1392). «بررسی تطبیقی مفهوم خودپنداره و عزت نفس در روانشناسی و اسلام». پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.
20.    خلعتبری، حسام الدین (1396). اصول اخلاقی ارتباطات کلامی در قرآن. قم: دارالحدیث.
21.    خورشیدوند، زهرا (1401). « ارائه مدل عزت نفس بر ارتقاء شغلی کارکنان ادارات استان قم». پنجمین کنفرانس بین المللی مدیریت، گردشگری و تکنولوژی، 645-654.
22.    راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم.
23.    رحمتی، امین، هوشیاری، جعفر، و صفورایی پاریزی، محمدمهدی. (1398). میانجیگری عزت نفس در رابطه جهت گیری مذهبی و رضایت از زندگی. پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، 7(14 )، 119-138.
24.    رجبی، محمود (1397). انسان‌شناسی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
 
25.    رساک‌نژاد، صادق (1390). «بررسی تطبیقی عزت نفس در اسلام و روانشناسی». مجله معرفت، 20(7)، 95-78.
26.    زارع جمال آبادی محمود، افشانی سید علیرضا. «الگوی ساختاری ارتباط بین سلامت معنوی و عزت نفس در دانشجویان دانشگاه فرهنگیان یزد و نقش میانجی سلامت عمومی»، تحقیقات سلامت. ۱۴۰۱; ۱۱ (۴) :۳۰۷-۳۱۷
27.    سالاری‌فر، محمدرضا و همکاران، 1393، روانشناسی اجتماعی، چ پنجم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
28.    صفاری، محسن و همکاران، 1393، «شادکامی، خودکارآمدی، پیشرفت تحصیلی در دانشجویان»، توسعه آموزش در علوم پزشکی، ش13.
29.    طباطبایی، سید محمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. (ترجمه موسوی همدانی)، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
30.    فرهوش، محمد و همکاران (1396). «جایگاه و مؤلفه‌های عزت نفس در قرآن و روایات». پژوهش‌های قرآنی، 23(2)، 124-103.
31.    فرهوش، محمد و همکاران (1398)، «ویژگی‌های روانسنجی پرسش‌نامه عزت نفس معنوی با رویکرد اسلامی»، پژوهش در دین و سلامت، 5 (1)، 46-29.
32.    کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
33.    لواسانی،سیدمحمدرضا و آذربایجانی، مسعود (1391)، «الگوی اعتماد به نفس در اخلاق اسلامی»، مطالعات اسلام و و روان‌شناسی، س6، ش10، ص119-137.
34.    مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار( ع)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
35.    مصباح یزدی، محمدتقی (1384). انسان‌شناسی در قرآن. قم: موسسه امام خمینی.
36.    مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار (جلد 22). تهران: صدرا.
37.    معتمدی، عبدالله (1391). «رابطه عزت نفس و سازگاری اجتماعی». مجله روانشناسی تربیتی، 8(4)، 56-41.
38.    مهدی‌زاده، سجاد (1394). «الگوی ارتباطات انسانی مطلوب در فرهنگ اسلامی». مجله پژوهش‌های ارتباطی، 22(3)، 84-67.
39.    نهج البلاغه (1414). تصحیح صبحی صالح. قم: هجرت.
40.    هاشمی علی‌آبادی، سید احمد و قنبری، محمد (1399). « نقش پرورش عزت‌نفس در کودکان بر شکل‌گیری هویت دینی با تکیه بر آیات و روایات». دو فصلنامه آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، 6(1)، 85-107.
41.    یعقوبی، احمد بن اسحاق (1414). تاریخ الیعقوبی. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
 
 
منابع انگلیسی
1.      Aghapoor, M. (2011). The Impact of Social-Cultural Factors on Quality of Life Based on Quranic Teachings. Journal of Islamic Studies, 44(2), 78-92.
2.      Albert, A. (1977). The self and the sense of self: Integration and development. In R. G. Frank (Ed.), Self-concept, self-esteem, and personality adjustment (pp. 35-50). New York: Wiley.
3.      Bandura, A. (1997). *Self-efficacy: The exercise of control*. New York: W.H. Freeman.
4.      Boudlaie, H. (2022). The Mediating Role of Moral Identity in the Relationship between Spiritual Intelligence and Self-esteem among Muslims. Journal of Religion and Health, 61(3), 2133-2148.
5.      Coopersmith, S. (1967). The Antecedents of Self-esteem. San Francisco: Freeman.
6.      Emmons, R. A. (2003). The psychology of religion: A critical introduction. New York: Routledge.
7.      Gould , L. (2010). Assertiveness and Self-Esteem in Adolescent Girls. Journal of Adolescence, 33(3), 329-340.
8.      Haftador, H. (2015). Psychological Needs in Islamic Teachings. International Journal of Islamic Thought, 8, 35-46.
9.      Lane, D., Allen, Y., & Nader, Z. (2003). *Self-efficacy: The role of personal determination and social influence*. Journal of Personality and Social Psychology, 85(4), 522-530.
10.  Pajares, F. (1996). *Self-efficacy beliefs in academic settings*. Review of Educational Research, 66(4), 543-578.
11.  Rathus, S. A. (1973). A 30-item schedule for assessing assertive behavior. Behavior therapy, 4(3), 398-406.
12.  Rogers, C. R. (1951). Client-centered Therapy. Boston: Houghton Mifflin.
13.  Rosenberg, M. (1979). Conceiving the Self. New York: Basic Books.
14.  Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Publications.
15.  Scherer, K.  (2008),Nonverbal Communication and Interpersonal Relationships. Boston: Pearson/Allyn & Bacon.
16.  Schunk, D. H. (1995). Self-efficacy in academic settings: The role of self-regulation. Canadian Journal of Educational Psychology, 10(3), 209-220.
17.   Sherer, M., & Adams, C. H. (1983). Construct validation of the self-efficacy scale. Psychological reports, 53(3), 899-902.
 
Educational Doctrines in Quran and Hadith
Volume 11, Issue 2 - Serial Number 22
December 2025
Pages 133-155

  • Receive Date 09 March 2025
  • Revise Date 07 May 2025
  • Accept Date 25 November 2025