Educational Doctrines in Quran and Hadith

Educational Doctrines in Quran and Hadith

Analytical identification of personality development factors from the perspective of the Holy Quran

Document Type : Original Article

Author
Rezvaneh Dastjani Farahani,
Assistant Professor, University of Arak
10.22034/iued.2025.2053437.2744
Abstract
Human personality constitutes one of the most intricate dimensions of existence, having long captivated the attention of scholars across various disciplines. Among the diverse sources of insight, religious teachings—particularly the divine guidance of the Holy Qur’an—play a foundational role in shaping and elevating human character. Personality development is a dynamic and multifaceted process influenced by a constellation of factors. The Qur’an not only delineates the attributes of a sound and exalted personality but also explicates the underlying elements that contribute to its growth. This study, employing a descriptive-analytical approach and utilizing documentary library research, seeks to explore and elucidate the Qur’anic foundations of personality development. The findings affirm that the Qur’an, as a revelatory source, underscores the significance of both hereditary and environmental influences in the maturation of personality. It indicates that biological and genetic factors serve as the foundational substrates of character, while environmental and social determinants—categorized into family, life experiences, cultural context, and social groups—play a pivotal role in shaping identity and behavior. Each of these dimensions contributes meaningfully to the human journey toward moral and existential perfection.
Keywords
Growth
Personality
Holy Quran
Heredity
Environment
قرآن کریم
ابن ‌عنبه. (1381ق). عمدة الطالب فی أنساب آل أبی‌طالب. قم: منشورات شریف رضی.
ابن‌ منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب (چاپ سوم). بیروت: دار صادر.
ابوحیان، محمد بن یوسف. (1420). البحر المحیط فی التفسیر. لبنان: دارالفکر.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. (1408). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، محمدمهدی ناصح و محمدجعفر یاحقی، مصححان. مشهد: آستان قدس رضوی.
برک، لورا. (1403). روان‌شناسی رشد (از لقاح تا کودکی) (یحیی سیدمحمدی، مترجم؛ چاپ شصت‌ویکم). تهران: ارسباران.
بشیری، ابوالقاسم، و حیدری، مجتبی. (1396). روان‌شناسی شخصیت. قم: مؤسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی (ره).
پاینده، ابوالقاسم. (1382). نهج‌الفصاحه (چاپ چهارم). تهران: دنیای دانش.
تمیمی آمدی، عبدالواحد. (1366). غررالحکم و دررالکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
جمعی از مؤلفان. (1375). روان‌شناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی. تهران: سمت.
جوادی آملی، عبدالله. (1398). تفسیر تسنیم. قم: اسرا.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404). الصحاح (چاپ سوم). بیروت: دارالعلم للملایین.
حاج‌شریفی، محمدرضا. (1386). حقوق فرزند بر والدین از نگاه اسلام. قم: بنی‌الزهرا.
حکیمی، محمدرضا، و همکاران. (1363). الحیاة (احمد آرام، مترجم؛ چاپ دهم). قم: دلیل ما.
حویزی، عبدعلی بن جمعه. (1415). تفسیر نورالثقلین (چاپ چهارم). قم: اسماعیلیان.
خسروی، علیرضا. (1391). مکتب امنیتی امام خمینی (ره). تهران: نشر ابرار معاصر.
دستجانی فراهانی، رضوانه. (1402). منطق فهم قصص قرآنی بر اساس سه رویکرد ترتیبی، تنزیلی و موضوعی… (رساله دکتری). تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
دهخدا، علی‌اکبر. (1373). لغت‌نامه دهخدا. تهران: روزنه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412). مفردات فی غریب القرآن (صفوان عدنان داودی، محقق). بیروت: دارالعلم، دارالشامیه.
رایکمن، ریچارد. (1391). نظریه‌های شخصیت (مهرداد فیروزبخت، مترجم). تهران: ارسباران.
رسولی محلاتی، سیدهاشم. (1400). قصص قرآن (چاپ ششم). تهران: انتشارات علمیه اسلامیه.
زبیدی، محمد بن محمد. (1414). تاج العروس. بیروت: دارالفکر.
سمرقندی، نصر بن محمد. (1416). بحرالعلوم. لبنان: دارالفکر.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (1404). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی (ره).
شرفی، محمدرضا. (1368). مراحل رشد و تحول انسان (چاپ سوم). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
شعاری‌نژاد، علی‌اکبر. (1392). روان‌شناسی رشد (چاپ بیستم). تهران: اطلاعات.
شفیعی‌سروستانی، اسماعیل. (1382). تفکر، فرهنگ، ادب و تمدن. تهران: هلال.
صانعی، سیدمهدی. (1375). پژوهشی در تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: نشر مؤلف.
صفایی حائری، علی. (1386). رشد (چاپ سوم). قم: لیلة‌القدر.
صفایی حائری، علی. (1399ق). از معرفت دینی تا حکومت دینی. تهران: اطلاعات.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). المیزان فی تفسیر القرآن (محمدباقر موسوی، مترجم؛ چاپ پنجم). قم: انتشارات اسلامی.
طبرانی، سلیمان بن احمد. (2008). التفسیر الکبیر. اردن: دارالکتاب الثانی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1412). مکارم‌الاخلاق (چاپ چهارم). قم: الشریف الرضی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن (چاپ سوم). تهران: ناصر خسرو.
طریحی، فخرالدین. (1375). مجمع‌البحرین (سیداحمد حسینی، محقق؛ چاپ سوم). تهران: کتابفروشی مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410). العین (چاپ دوم). قم: هجرت.
فضل‌الله، محمدحسین. (1419). من وحی القرآن. لبنان: دارالملاک.
فیومی، احمد بن محمد. (1405). مصباح المنیر. تهران: نشر دارالهجرة.
قرشی بنابی، علی‌اکبر. (1375). تفسیر احسن‌الحدیث (چاپ دوم). تهران: بنیاد بعثت.
قطب، سید. (1415). التصویر الفنی فی القرآن. قاهره: دارالشروق.
کدیور، پروین. (1375). روان‌شناسی تربیتی. تهران: سمت.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، محققان. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
کاشانی، فتح‌الله بن شکرالله. (بی‌تا). منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
گروه پژوهشی علوم قرآن و حدیث. (1390). فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه‌های اسلامی (چاپ چهارم). مشهد: نشر دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
گنجی، حمزه. (1381). روان‌شناسی کار (چاپ پنجم). تهران: ارسباران.
مازلو، آبراهام اچ. (1367). انگیزش و شخصیت (رضوانی، مترجم). مشهد: آستان قدس رضوی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). جامعه و تاریخ در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی ـ پژوهشی امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی. (1377). گفتارهای معنوی (چاپ چهاردهم). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (1377). امدادهای غیبی در زندگی بشر (چاپ دهم). تهران: صدرا.
مقاتل بن سلیمان. (1423). تفسیر مقاتل بن سلیمان. لبنان: دار احیاء التراث العربی.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه (چاپ دهم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مهدوی، سعید. (1381). نگاهی به قصه‌ها و نکات تربیتی آن در قرآن. قم: بوستان کتاب.
پارسا، محمد. (1376). زمینه روان‌شناسی. تهران: بعثت.
مهدوی، اصغر، و قانع، احمدعلی. (1390). گفتارهایی در فقه سیاسی (حکومت، فرهنگ و امنیت). تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
نجاتی، حسین. (1371). روان‌شناسی رشد. تهران: نشر مهشاد.
نیکزاد، محمود. (1384). روان‌شناسی اجتماعی. تهران: کیهان.
وندر زندن، جیمز. (1393). روان‌شناسی رشد (حمزه گنجی، مترجم؛ چاپ دوازدهم). تهران: ساوالان.
وندر زندن، جیمز دبلیو. (1383). روان‌شناسی رشد (حمزه گنجی، مترجم؛ چاپ ششم). تهران: بعثت.
هاشمی رفسنجانی، اکبر. (1378). تفسیر راهنما. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
 
Longman Dictionary of American English (2009).
Educational Doctrines in Quran and Hadith
Volume 11, Issue 2 - Serial Number 22
December 2025
Pages 193-214

  • Receive Date 16 February 2025
  • Revise Date 06 September 2025
  • Accept Date 22 September 2025