آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

راه‌کارهای مقاوم‌سازی خانواده در اخلاق نقلی با تأکید بر کتاب ایمان و کفر الکافی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه اخلاق نظری پژوهشکده اخلاق و روان‌شناسی، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم ایران
10.22034/iued.2025.2045692.2702
چکیده
چکیده
پایداری و حفاظت از ارزش‌های اصیل اخلاقی و دینی خانواده در جامعه‌ای که با چالش‌ها و تهدیدهای اخلاقی روبه‌روست، نیازمند ارائه‌ی راهکارهای کارآمد است. اخلاق نقلی به‌عنوان یکی از مکاتب چهارگانه‌ی اخلاق اسلامی، بر مجموعه‌ای از آیات و روایات اخلاقی تکیه دارد. بازخوانی منابع اخلاق نقلی و استخراج آموزه‌های مرتبط با استقامت در جامعه‌ی تهدید می‌تواند راهکارهای عملی و کاربردی را برای مقاوم‌سازی خانواده ارائه دهد. پرسش محوری این پژوهش عبارت است از اینکه اخلاق نقلی چه راهکارهایی را برای تقویت مقاومت خانواده در مواجهه با تهدیدهای اخلاقی و اجتماعی ارائه می‌دهد. روش تحقیق این پژوهش تحلیلی و توصیفی بر مبنای منابع حدیثی است. بدین منظور، کتاب ایمان و کفر از الکافی به‌عنوان منبع اصلی تحقیق انتخاب‌شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سه دسته راهکار می‌توان بر اساس آموزه‌های اخلاق نقلی پیشنهاد کرد: ۱. راهکارهای مبتنی بر مبانی دین‌شناختی و انسان‌شناختی مانند سرمایه‌گذاری بر فضایل اصلی، توجه به کیفیت عمل، حمایت عاطفی و تکلیف متناسب با توان فرد؛ ۲. راهکارهای سلبی مانند صبر، تقیه و ورع؛ ۳. راهکارهای ایجابی مانند ارتقای سواد ارزشی-اخلاقی، حفظ کرامت فردی، تقویت عزت اجتماعی و تحکیم روابط میان مؤمنان.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Family strengthening solutions in transmitted ethics Based on the section "Al-Iman and Al-Kafr" from the book "Al-Kafi"

نویسنده English

seyyed mohammad baqer mirsane
Assistant professor, Department of Theoretical Ethics, Islamic Psychology and Ethics Research Center, Research Institute of the Quran and Hadith, Qom, Iran.
چکیده English

Transmitted ethics is one of the four schools of Islamic ethics, and most of the writings under this school contain a collection of moral verses and narrations. Re-reading the tradition of moral ethics and extracting teachings related to endurance in the threat society and deriving practical and applied solutions for resilience is a path that has not been traveled so far. In this article, we are looking for the answer to the question of the method of hadith jurisprudence, what are the solutions of Transmitted ethics to persevere in the society of threats to the individual and the family? In order to find a precise and coherent answer, the main source of research was the book Iman and Kafr al-Kafi. As a result, three types of solutions can be proposed based on the teachings of Transmitted ethics; 1. Solutions focused on theological and anthropological foundations, such as investing in the main virtues, paying attention to the quality of action, emotional support, and duties according to the scope. 2. Negative solutions, such as patience, piety, avoiding doubts, and prayer. 3. Positive solutions, such as value-moral literacy. Individual dignity, social honor and strengthening the relations of believers.

کلیدواژه‌ها English

Strong family
Transmitted ethics
threatening society
"Al-Iman and Al-Kafr"
"Al-Kafi"

o      منابع

·        ابن‌بابویه، محمد‌بن‌علی؛ الخصال؛ مصحح علی‌اکبر غفاری‌؛ قم: جامعه مدرسین، 1362 ش.
·        ـــــــــــــــــــــــ؛ علل الشرائع‌؛ قم: بی‌نا، 1385 ش.
·        ـــــــــــــــــــــــ؛ من لایحضره الفقیه‌؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413 ق.
·        ـــــــــــــــــــــــ؛ معانی الأخبار‌؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403 ق.
·        حرانی، ابن­شُعبه حسن‌بن‌علی؛ تحف العقول؛ دوم، قم: بی‌نا، 1404 ق.
·        حلوانی، حسین­‌بن‌ محمد‌بن ‌حسن‌بن‌ نصر؛ نزهة الناظر و تنبیه الخاطر‌؛ قم: بی‌نا، 1408 ق.
·        راغب اصفهانی، حسین‌­بن‌محمد؛ الذریعة إلی مکارم الشریعة؛ قم: بی‌نا، 1373 ش.
·        راغب، حسین­‌بن‌محمد اصفهانی؛ مفردات ألفاظ القرآن؛ بیروت: دارالشامیه، 1412 ق.
·        شریف رضی، محمد‌بن‌حسین؛ نهج البلاغة؛ صبحی صالح؛ قم: بی‌نا، 1414 ق.
·        شعیری، محمد‌بن‌محمد؛ جامع الأخبار‌؛ نجف، بی‌نا، بی‌تا.
·        شهید ثانی؛ شرح اللمعة؛ تحقیق اشراف سید محمد کلانتر؛ قم: بی‌نا، 1387 ق.
·        طبرسی، علی‌­بن‌حسن؛ مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار؛ چاپ دوم، نجف: بی‌نا، 1385 ق.
·        طریحی، فخرالدین­‌بن‌محمد؛ مجمع البحرین؛ تهران: مرتضوی، 1375 ش.
·        طوسی، خواجه نصیرالدین؛ اخلاق ناصری؛ تهران: علمیه اسلامیه، 1413 ق.
·        عسکری، حسن­‌بن‌عبدالله؛ الفروق فی اللغة؛ بیروت: دار الآفاق الجدیدة، 1400 ق.
·        فیض، محمد‌بن‌شاه مرتضی؛ الحقایق؛ قم: دارالکتب الاسلامیه، 1423 ق.
·        مصطفوی، سید جواد؛ ترجمه و شرح أصول الکافی‌؛ تهران، 1369 ش.
·        کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
·        لیثی واسطی، علی‌­بن‌محمد؛ عیون الحکم و المواعظ‌؛ قم: بی‌نا، 1376 ش.
·        مازندرانی، محمد صالح­‌بن‌احمد؛ شرح الکافی - الأصول و الروضة‌؛ تهران: بی‌نا، 1382 ق.
·        مجلسی، محمدباقر‌بن‌ محمدتقی؛ بحار الأنوار؛ چاپ دوم، بیروت: بی‌نا، 1403 ق.
·        ــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول؛ چاپ دوم، تهران: بی‌نا، 1404 ق.
·        محمدی ری‌شهری، محمد؛ تربیة الطفل فی الإسلام؛ قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، 1386 ش.
·        نجفی، شیخ محمدحسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام؛ چاپ هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1362 ش.
·        نراقی، ملا مهدی‌­بن‌أبی‌ذر؛ جامع السعادات؛ تصحیح محمد کلانتر؛ بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، بی‌تا.
·        هندی، متقی؛ کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال؛ بی‌جا: مؤسسه الرساله، 1401 ق.
دوره 11، شماره 1
شهریور 1404
صفحه 139-163

  • تاریخ دریافت 23 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1404