آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

راهکارهای گرایشی حل بحران هویت در دوران نوجوانی از منظر آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مدرسی اخلاق اسلامی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران
10.22034/iued.2025.2045691.2703
چکیده
چکیده
هویت به‌عنوان «کیستی مستقل» در دوران نوجوانی شکل می‌گیرد؛ مرحله‌ای که فرد از وابستگی دوران کودکی فاصله میگیرد و با چالش‌هایی در مسیر دستیابی به هویتی مستقل مواجه می‌شود. این دوره نقطه‌ی آغاز بحران هویت است؛ مفهومی که روان‌شناسان برای توصیف پیچیدگی‌های هویتی نوجوانان به‌کار می‌برند. بحران هویت در دوران نوجوانی یکی از چالش‌های اساسی روان‌شناختی و اجتماعی است که آثار عمیقی بر شکل‌گیری شخصیت و جهت‌گیری‌های رفتاری نوجوانان برجای می‌گذارد. این مقاله با بهره‌گیری از منابع غنی قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع)، به بررسی راهکارهای تربیتی در سه سطح تقویتی، جهت‌دهی و کنترلی می‌پردازد که می‌تواند در مدیریت و حل بحران هویت مؤثر باشد. در بخش نخست، به تبیین گرایش‌های فطری همچون پرستش‌گرایی، حقیقت‌طلبی، زیبایی‌گرایی، نوگرایی و محبت‌خواهی پرداخته شده و نقش آن‌ها در شکل‌گیری هویت مستقل بررسی گردیده است؛ سپس راهکارهایی برای کنترل امیال طبیعی همچون خودخواهی، دنیاگرایی، جاه‌طلبی و احساس‌محوری ارائه شده است که با تأکید بر فضائل اخلاقی، صبر، اعتدال و تقویت خداخواهی، مسیر تربیت هویتی نوجوان را هموار می‌سازند. نتایج مقاله نشان می‌دهد که راهکارهای مبتنی بر معارف اسلامی، در صورت اجرا از سوی خانواده، مربیان و نهادهای تربیتی می‌تواند موجب عبور سالم نوجوان از بحران هویت، رشد متوازن شخصیت و دستیابی به هویت اخلاقی، معنوی و اجتماعی مطلوب گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Tendency solutions to solve the identity crisis in adolescence from the perspective of verses and narrations

نویسندگان English

Seideh fatemeh Ghorbany
Jafar Golmohamadi
Islamic Ethics Seminary, Faculty of Islamic Education and Thought, University of Tehran
چکیده English

Identity, known as "independent identity," is formed during adolescence. At this stage, a child who has previously been dependent on his or her parents faces numerous challenges in achieving an independent identity, which psychologists call an "identity crisis." By overcoming these challenges and overcoming the identity crisis, adolescents can achieve a healthy identity and enter society properly. Given that adolescents' behaviors and actions are based on their tendencies, this study examines and explains related verses and traditions in order to find tendency solutions to solve the identity crisis in the verses of the Quran and narrations using a descriptive-analytical method, and extracts appropriate solutions. The results of this study show that the innate tendencies of adolescents should be directed and controlled based on correct insights. The most important solution is to correctly explain, strengthen and direct the tendency to seek perfection because other desires such as aesthetics, truthfulness, desire to worship, virtue, etc., are all under the perfectionism and infinite desire of the teenager. Controlling the emotions and interests of the teenager by strengthening patience and perseverance, etc. is a good help in maintaining balance in finding identity and forming the correct identity in adolescence. Parents, educators and community officials should help teenagers with love and support in passing the stage of identity crisis so that they can achieve the correct identity and get rid of being caught in the identity crisis by observing the commands of religion and strengthening their commitment to religious duties.

کلیدواژه‌ها English

identity crisis
solution
adolescence
Quran and narrations
love-oriented
 
·         قران کریم.
·         نهج‌البلاغه.
·         آقا محمدیان، حمیدرضا و سید مهران حسینی؛ «روان‌شناسی بلوغ و نوجوانی (روان‌شناسی رشد 2)»؛ مشهد: دانشگاه فردوسی، 1384 ش.
·         احمدی، سید احمد؛ روان‌شناسی نوجوانان و جوانان؛ چاپ پنجم، اصفهان: مشعل، 1374 ش.
·         احمدی، عید محمد؛ «راه‌کارهای پیش‌گیری و درمان جاه‌طلبی از دیدگاه اسلام»؛ معرفت، شماره‌ی 92، 1384 ش.
·         اتکینسون، ریتال و دیگران؛ زمینه روان‏شناسی؛ ترجمهی محمدنقی براهنی و دیگران؛ چاپ دوازدهم، تهران: جوانه رشد، 1377 ش.
·         اریکسون، اریک. اچ، د.دالوس؛ «یادداشت‌های زندگی‌نامه‌ای درباره بحران هویت»، شماره‌ی 99، دوره‌ی 4، 1970 م.
·         اعرافی، علیرضا؛ آراى دانشمندان مسلمان در تعلیم تربیت و مبانى آن؛ تهران: سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1377 ش.
·         افروز، غلامعلی؛ چکیده‌ای از: روان‌شناسی تربیتی؛ چاپ پنجم، تهران: انجمن اولیاء و مربیان، 1379 ش.
·         اکبری، ابوالقاسم؛ مشکلات نوجوانی و جوانی؛ تهران: ساوالان، 1381 ش.
·           امینی، ابراهیم؛ خودسازی یا تزکیه نفس؛ چاپ هفدهم، تهران: شفق، 1395 ش.
·         برک، لورا؛ روان‌شناسی رشد، نوجوانی، پایان عمر؛ ترجمهی یحیی سید محمدی، چاپ سی‌وپنجم تهران: ارسباران، 1396 ش.
·         بندورا، آلبرت؛ عاملیت انسانی در نظریهی شناختی اجتماعی؛ 1989 م.
·           تمیمی آمدی، عبدالواحد­بن محمد؛ غررالحکم و درر الکلم؛قم: دار الکتاب الاسلامیه، 1410 ق.
·         جلالى، حسین؛ «درآمدى بر بحث «بینش»، «گرایش»، «کنش» و آثار متقابل آن­ها»، معرفت، شمارهی 50، 1380 ش.
·           جنکینز، ریچارد؛ هویت اجتماعی؛ ترجمه‌ی تورج یاراحمدی؛ تهران: شیرازه، 1381 ش.
·         جوادی آملی، عبدالله؛ «فطرت در آیینه قرآن»؛ انسان پژوهی دینی، شماره‌ی 23، 1389 ش.
·         جوادی آملی، عبدالله؛ فطرت در قرآن، چاپ چهارم، قم: اسراء، 1386 ش.
·           حرانی، حسن­بن­شعبه؛ تحف العقول؛ ترجمه محمدباقر کوه‌کمره‌ای؛ چاپ ششم، تهران: کتابچی، 1376 ش.
·           حر­عاملی، محمدبن­حسن؛ وسائل­الشیعه؛ ترجمهی محمدرضا حسینی جلالی؛ قم: مؤسسة آل‌البیت علیهم­السلام لاحیاء التراث؛ ۱۴۱۶ ق۱۳۷۴ ش.
·           حسینی دشتی، سید مصطفی؛ معارف و معاریف (دائره‌المعارف جامع اسلامی)؛ تهران: سپیدموی اندیشه، 1393 ش.
·         حسینی­زاده، سید علی؛ سیره تربیتی پیامبر واهل بیت؛ چاپ سوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385 ش.
·         درودی، نجمه و حسن ملکی؛ «فطرت در آیات و روایات»؛ معرفت، شماره‌ی 187، 1394 ش.
·           دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه دهخدا؛ چاپ دوم، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377 ش.
·           دیس، موریس؛ بلوغ: حسین صفاری؛ چاپ دوم، تهران: علمی، 1335 ش.
·           دیلمی، حسن­بن أبی­الحسن؛ أعلام الدین فی صفات المومنین؛ بیروت: موسسه آل البیت لاحیاء التراث، 1409 ق.
·           زاهدی، مرتضی؛ نظریه تربیتی اسلام؛ تهران: موسسه فرهنگی صابره، 1385 ش.
·           سبحانی­نیا، محمدتقی؛ بررسی مسائل جوانان؛ چاپ چهارم، قم: بوستان کتاب، 1392 ش.
·         سبحانی­نیا، محمد؛ «منشور جوانی از دیدگاه امام علی (علیه السلام) با رویکرد نامهی 31 نهج البلاغه»؛ ره توشه ماه مبارک رمضان، 1399 ش.
·           سلیمانی­فر، ثریا؛ بررسی شخصیت جوان از دیدگاه قرآن، حدیث و علم روان‌شناسی؛ چاپ سوم، تهران: فرهنگ مکتوب، 1385 ش.
·           شرفی، محمدرضا؛ جوان و بحران هویت؛ چاپ پنجم، تهران: سروش، 1383 ش.
·           شرفی، محمدرضا؛ دنیای نوجوان؛ چاپ یازدهم، تهران: منادی تربیت، 1386 ش.
·           شرقاوی، حسن محمد و سید محمدباقر حجتی؛ گامی فراسوی روان‌شناسی اسلامی؛ تهران: نشر فرهنگ اسلامی، 1366 ش.
·           شریف رضى، محمد­بن­حسین؛ نهج البلاغة؛ للصبحی صالح؛ قم: هجرت، 1414 ق.
·         شیخ صدوق، محمد­بن­على؛ التوحید؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1374 ش.
·           ـــــــــــــــــــــــــ؛ الامالى؛ قم: اسلامیه،1362 ش.
·           ـــــــــــــــــــــــــ؛ من لایحضره الفقیه؛ قم: جامعه مدرسین، 1413 ق.
·           شیروانى، على؛ سرشت انسان: پژوهشى در خداشناسى فطرى؛ قم: معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامى، 1376 ش.
·           الطائی، علی؛ بحران هویت قومی در ایران؛ تهران: شادگان، 1378 ش.
·         طبرسى، حسن­بن­فضل؛ مکارم الأخلاق؛ چاپ چهارم، قم: شریف رضی، 1412 ق.
·           عمید، حسن؛ فرهنگ عمید؛ چاپ سوم، تهران: امیرکبیر، 1369 ش.
·           فیض‌ کاشانی، ملا محسن؛ مهجة البیضاء؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1417 ش.
·           قمی، عباس؛ سفینه البحار؛ تهران: اسوه، 1414 ق.
·           کراجکی، محمد­بن­علی و عبد الله نعمه؛ کنز الفوائد؛ قم: دار الذخائر، 1410 ق.
·           کلمز، هریس؛ روش‌های تقویت عزت‌نفس در نوجوانان؛ ترجمه‌ی پروین علیپور؛ چاپ چهارم، مشهد: آستان قدس رضوی، 1381 ش.
·           کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ الکافى؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1365 ش.
·           ـــــــــــــــــــــ؛ کافى؛ تحقیق علی‌اکبر غفاری؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407 ق.
·           گیلانی، عبدالرزاق‌بن ‌محمدهاشم؛ مصباح الشریعه؛ چاپ چهارم، تهران: پیام حق، 1387 ش.
·         لورا، ایزابل؛ ناوارو، کالدرون؛ روزانا، ملان، رومرو؛ پیوند متقابل بین هویت شخصی و آفرینش هنری؛ 2023 م.
· مارسیا، جیمز و همکاران (۱۹۸0).
·         متقی هندی؛ کنز العمال؛ تحقیق شیخ بکری حیانی و شیخ صفوة السقا؛ بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۹ ق.
·           مجلسى، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ بیروت: مؤسسه الوفاء، 1404 ق.
·         مسلمی، محمدالله؛ «ویژگی‌های تربیتی نوجوانان از دیدگاه اسلام»؛ گفتمان فقه تربیتی، شماره‌ی 1، 1400 ش.
·         مصباح یزدی، محمدتقی؛ انسان­سازی در قرآن (معارف قرآن 7)؛ قم: انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، 1388 ش.
·         ـــــــــــــــــــــــ؛ خداشناسی در قرآن (معارف قرآن 3-1)؛ قم: انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، 1386 ش.
·           ـــــــــــــــــــــــ؛ فلسفه اخلاق. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، 1389 ش.
·           مطهری، مرتضی؛ فطرت؛ تهران: صدرا، 1361 ش.
·         معین، محمد؛ فرهنگ معین؛ تهران: امیرکبیر، 1351 ش.
·         مکارم شیرازی، ناصر؛ اخلاق در قرآن؛ قم: مدرسة الإمام علی­بن أبی­طالب (علیه­السلام)، 1385 ش.
·         نصیری، فرهاد و فقیر سمیعی؛ «رابطه استراتژی (راهبرد) با تاکتیک (راهکار)»؛ مهندسی مدیریت، شماره‌ی 65، 1395 ش.
·         Bandura, A. (1989) Human agency in social cognitive theory. American Psychologist.
·         Laura, Isabel, Navarro, Calderón. Rosana, Meleán, Romero. (2023) Vinculación interdependiente entre identidad personal y creación artística. doi: 10.37293/sapientiae91.08
·         Marcia, J.E (1980) Identity in adolescence In Adelson (Ed), Hand book of adolescent Psycholoy. New York wiley109-1110
 
 
دوره 11، شماره 1
شهریور 1404
صفحه 185-210

  • تاریخ دریافت 23 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1404