آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

بازخوانی تحلیلی انتقادی تفسیرآیه84 سوره یوسف بارویکرد تربیت محور مبتنی بر لغت و سیاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارگروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/iued.2025.2043188.2687
چکیده
شهرت تفسیری- معنایی برخی واژه‌ها یا فرازهای قرآن موجب شده تا گاه، جایگاه آنها بر اساس هدف ویژه‌ای که در بستر بافت و سیاق منحصر به خود دارند؛ از سوی برخی تفاسیر رعایت نگردد. این مسأله، باعث عدم مداقه لازم در فهم صحیح و تفسیرکاربردی آیه می‌شود. مقاله حاضر با در نظر گرفتن این نکته مهم، با روش توصیفی تحلیلی به تأمل در تفسیر آیه 84 سوره یوسف در قرآن پرداخته و رویکرد انتقادی خود را با تمرکز بر واژگان و عبارات کلیدی آیه و نیز توجه به سیاق و تفسیر قرآن به قرآن تبیین نموده است. برون‌رفت واکاوی نقادانه و پرسشگرانه این مقال با تقسیم آیه به چهار فراز محوری «وَ َتَوَلَّى عَنْهُمْ»، «وَقَالَ یَا أَسَفَى عَلَى یُوسُفَ»، «وَابْیَضَّتْ عَیْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ»، «فَهُوَ کَظِیمٌ» و تمرکز بر واژگان «َتَوَلَّى»، «أَسَف»، و «کَظِیم» به همراه تامل در مفاهیم آیات قبل و بعد، مفهوم‌شناسی و تبیینی متفاوت با عموم تفاسیر نتیجه می‌دهد. در این تبیین، واژگان ذکر شده به خصوص «کَظِیم» دلالت برابراز خشم و اندوه یعقوب (ع) دارند و آیه در بستر خود، مواجهه ای دو سویه از ایشان را تقریر می‌نماید که از یک سو به جهت گزاره-های تربیتی و اثرات اخلاقی بر فرزندان گنهکار برای بازگشتشان از خطا قابل توجه و کاربرد است و از سوی دیگر اثرات جسمانی همچون نابینایی ناشی از شدت حزن و اثر رفتار فرزند بر پدر را به تصویر می‌کشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analytical and critical reading of interpretation of the verse 84 of Surah "Al –Yusuf" with an education-oriented approach based on vocabulary and context

نویسنده English

mahbubeh mousaeipour
Department of Quran and Hadith Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

The interpretative-semantic fame of some words or passages of the Qur'an has led to their position based on the special purpose they have in their unique context; It should not be followed by some interpretations. This issue itself causes the lack of necessary care in understanding and correct interpretation of the verse. With the aim of considering this importance, the present article reflects on the interpretation of verse 84 of "Surah Al -Yusuf in the Qur'an and has explained its critical approach by focusing on the key words and phrases of the verse as well as paying attention to the context and interpretation of the Qur'an to the Qur'an. The critical and questioning analysis of this article by dividing the verse into four central paragraphs, "Wa tavvallaa anhom", "Wa qal YA Asafa alaa yusuf "" Wa bayzat Ainaho Men Al-Hozn" "Fa hova Kazim" and focus on the word "Tawallaa", "Asaf" and "Kazim" Along with thinking about the meanings of the verses before and after different explanation from the general interpretation results. In this explanation, the words mentioned, especially "kazim" have equal significance for Jacob's anger and sorrow, and the verse in its contexف describes two-sided confrontation between them, which is significant and useful on the one hand due to educational statements and moral effects on sinful children to return from their mistakes, and on the other hand, it depicts physical effects such as blindness caused by the intensity of grief and the effect of the child's behavior on the father

کلیدواژه‌ها English

Critical interpretation
literal meaning
Surah Yusuf
educational approach
Yaqub
 قرآن کریم.
آلوسی، محمود‌بن‌عبدالله؛ روح المعانی فی تفسیرالقرآن العظیم و السبع المثانی؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415 ق.
ابن‌ابراهیم، حسین (ادیب نظنزی)؛ دستور اللغه؛ مشهد: آستان قدس رضوی، 1385 ش.
ابن‌درید، محمدبن­حسن؛ جمهره اللغه؛ بیروت: دارالعلم، 1988 م.
ابن‌سیده، علی‌بن‌اسماعیل؛ المحکم و المحیط الاعظم؛ محقق: هنداوی؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1421 ق.
ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌عمر؛ تفسیرالقرآن العظیم؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1419 ق.
ازهری، محمدبن­احمد؛ تهذیب اللغه؛ بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1421 ق.
ابن‌عاشور، محمدطاهر؛ التحریر و التنویر؛ بیروت: موسسه التاریخ العربی، 1420 ق.
ابن‌عباد، اسماعیل؛ المحیط فی اللغه؛ بیروت: عالم للکتب، 1414 ق.
ابن‌عطیه، عبدالحق؛ المحررالوجیز فی تفسیرالکتاب العزیز؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1422 ق.
ابن‌فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغه؛ محقق: عبدالسلام هارون؛ قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404 ق.
ابن‌منظور، محمدبن مکرم؛ لسان العرب؛ چاپ سوم، بیروت: دارصادر، 1414 ق.
ابوالفتوح رازی، حسین‌بن‌محمود؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن؛ مشهد: آستان قدس، 1408 ق.
بغوی، حسین­‌بن‌مسعود؛ تفسیرالبغوی؛ بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1420 ق.
بنت الشاطی، عایشه؛ اعجاز بیانی قرآن؛ ترجمه‌ی حسین صابری؛ تهران: علمی و فرهنگی، 1376 ش.
بیضاوی، عبدالله عمر؛ انوار التنزیل و اسرار التأویل؛ بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1418 ق.
ثعالبی، عبدالرحمن‌بن‌محمد؛ الجواهرالحسان فی تفسیر القرآن؛ محقق: عبدالفتاح ابوسنه؛ بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1418 ق.
ثعلبی، احمدبن­محمد؛ الکشف و البیان؛ بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1422 ق.
جواد علی؛ المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام؛ بیروت: دارالعلم للملایین، 1976 م.
جوهری، اسماعیل‌­بن‌حماد؛ الصحاح؛ بیروت: دارالعلم للملایین، 1404 ق.
حمیری، نشوان­‌بن‌سعید؛ شمس العلوم؛ دمشق: دارالفکر، 1420 ق.
راغب اصفهانی، حسین‌‌بن‌محمد؛ مفردات الفاظ قرآن؛ بیروت: دارالقلم، 1412 ق.
زبیدی، محمد‌‌بن‌محمد؛ تاج العروس من جواهر القاموس؛ بیروت: دارالفکر، 1414 ق.
زحیلی، وهبه؛ التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج؛ چاپ دوم، دمشق: دارالفکر، 1411 ق.
زمخشری، محمود‌‌بن‌عمر؛ اساس البلاغه؛ بیروت: دارصادر، 1399 ق.
زمخشری، محمود‌‌بن‌عمر؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ چاپ سوم، بیروت: دارالکتاب العربی، 1407 ق.
سمرقندی، نصربن محمد؛ تفسیر سمرقندی؛ محقق: عمروی؛ بیروت: دارالفکر، 1416 ق.
شرتونی، سعید؛ اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد؛ تهران: دارالاسوه، 1374 ش.
شوکانی، محمدبن علی؛ فتح القدیر؛ دمشق: دار ابن­کثیر، 1414 ق.
صادقی، محمد؛ الفرقان فی تفسیرالقرآن؛ قم: فرهنگ اسلامی، 1406 ق.
طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات، 1390 ق.
طبرانی، سلیمان‌‌­بن‌احمد؛ التفسیرالکبیر؛ اردن: دارالکتاب الثقافی، 2008 م.
طبرسی، فضل­بن­حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تحقیق: محمدجواد بلاغی؛ چاپ سوم، تهران: ناصرخسرو، 1372 ش.
طبری، محمدبن­جریر؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دارالمعرفه، 1412 ق.
فخر رازی، محمد‌‌بن‌عمر؛ مفاتیح الغیب؛ چاپ سوم، بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1420 ق.
فراهیدی، خلیل‌‌­بن‌احمد؛ العین؛ قم: دارالهجره، 1409 م.
فیروزآبادی، محمدبن­یعقوب؛ القاموس المحیط؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415 ق.
قرطبی، محمدبن­احمد؛ الجامع لاحکام القرآن؛ تهران: ناصرخسرو، 1364 ش.
قمی، علی‌‌بن‌ابراهیم؛ تفسیر القمّی؛ قم: دارالکتاب، 1363 ش.
گلمن، دانیل؛ هوش عاطفى؛ ترجمه‌ی حمیدرضا بلوچ؛ تهران: جیحون، 1379 ش.
مصطفی، ابراهیم؛ المعجم الوسیط؛ ترکیه: دارالدعوه، 1989 م.
معلوف، لویس؛ المنجد فی اللغه؛ قم: اسماعیلیان، 1365 ق.
مقاتل‌‌بن‌سلیمان؛ تفسیر مقاتل‌‌بن‌سلیمان؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1423 ق.
مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1371 ش.
معرفت، محمدهادی؛ التمهید فی علوم القرآن؛ قم: موسسه التمهید، 1428 ق.
مکارم شیرازی، ناصر؛ ترجمه‌ی قرآن؛ چاپ دوم، قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، 1373 ش.
موسی، حسین یوسف؛ الافصاح فی فقه اللغه؛ چاپ چهارم، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1410 ق.
مهنا، عبدالله علی؛ لسان اللسان؛ بیروت: دارالکتب العلمیه،1413 ق.
نسفی، عبدالله­‌‌بن‌احمد؛ تفسیر النسفی؛ بیروت: دارالنفائس، 1416 ق.
واحدی، علی‌‌بن‌محمد؛ الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز؛ بیروت: دارالقلم، 1415 ق.
یوسفی شارمی و همکاران؛ «تحلیل ارتباط خشم اخلاقی با بی­طرفی»؛ اخلاق در علوم و فناوری، سال 17، شماره‌ی 3، 1401 ش.
 
-Antonetti, P, and S. Maklan. 2014. An Extended Model of Moral Outrage at Corporate Social Irresponsibility. Journal of Business Ethics 135(3):444-429.
- Batson, C.D., C.L. Kennedy, L.A. Nord, E.L. Stocks, D.A. Fleming, C.M .Marzette. et al. 2007, Anger at unfairness: Is it moral outrage? European Journal of Social Psychology37 (6): 1272 –1285.
- Salerno, J. M., and L.C. Peter -Hagene. 2013.The interactive effect of anger and disgust on moral outrage and judgments. Psychological Science 24 (10): 2069 –2078.

  • تاریخ دریافت 20 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 28 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 03 بهمن 1403