آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تبیین اصول تدریس اثربخش در تربیت تمام ساحتی از منظر قرآن و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 الهیات، علوم انسانی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.
2 الهیات ، علوم انسانی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.
10.22034/iued.2025.2031811.2641
چکیده
هدف ما از ارائه این مقاله، روشن‌گری نسبت به آن بخشی از اصول ضروری برای أثربخش کردن تدریس در ساحت‌های شش‌گانه تربیتی مورد نظر سند تحوّل بنیادین نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران است که از مَنظر دینی، پرداختن به به این‌گونه اصول در راستای انجام دادن فریضه «جِهاد تبیین» ضروری و بسیار ارزشمند است. لذا به همین منظور لازم است ضمن بهره‌گیری کردن از اطّلاعات علمی و نیز تجارب مرتبط با فعّالیّت‌های آموزشی، معارف و دستورات دقیق و فراوان اسلامی در ارتباط با فرآیند یاددهی-یادگیری نیز مورد بحث، تحلیل و بررسی قرار گیرد. در این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی این‌ مباحث و با چارچوب و ملاک‌های قرآنی-روایی در زمینه اصولی همچون «آگاهی‌های علمی و فنون تعلیم»، «درک و نگرش علمی»، «روحیّه پژوهش‌گری و حقیقت‌جویی»، «مهارت علمی - فنّاوری» و «کلاس‌داری و مدیریّت روند آموزش» بر اساس دو راهبرد شناختی و رفتاری، پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining the principles of effective teaching in all-round education from the perspective of the Qur'an and hadiths

نویسندگان English

Javad Hatefi Ardakani 1
Seyed Hamid (author in charge)* Shamerizi 1
Mouse Qaemi 2
1 Theology, Humanities, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran.
2 Theology, Humanities, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran.
چکیده English

Our purpose in presenting this article is to shed light on that part of the principles necessary to make teaching effective in the six educational fields referred to in the fundamental transformation document of the education system of the Islamic Republic of Iran. It is necessary and very valuable to give the duty of "explanation jihad". Therefore, for this purpose, it is necessary to take advantage of scientific information as well as experiences related to educational activities, detailed and numerous Islamic teachings and instructions in relation to the teaching-learning process should also be discussed, analyzed and investigated. In this research, with a descriptive-analytical method to examine these topics and with the Quranic-narrative framework and criteria in the field of principles such as "scientific knowledge and teaching techniques", "scientific understanding and attitude", "spirit of research and truth-seeking", "scientific skill - "Technology" and "classroom management and education process management" have been discussed based on two cognitive and behavioral strategies.

کلیدواژه‌ها English

Explanation
principles
effective teaching
comprehensive education
cognitive behavioral strategy
  1.  قرآن کریم؛ ترجمه‌ی حسین انصاریان؛ قم: اثر قلم، 1393 ش.

     نهج‌البلاغه؛ ترجمه‌ی سید جعفرشهیدی؛ تهران: علمی فرهنگی، 1393 ش.

    ابن‌بابویه، محمد‌‌بن‌علی؛ أمالی شیخ صدوق؛ ترجمه‌ی محمدباقر کمره‌ای؛ اصفهان: مؤسسه تحقیقات رایانه‌ای قائمیّه، 1402 ش.

    ابن فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللّغة؛ بیروت: دارالفکر، 1399 ق.

    ابن‌منظور، محمد‌‌بن‌مُکَّرم؛ لسان العرب؛ بیروت: دار احیاء تُراث العربی، 1408 ق.

    آراسته، حمیدرضا و محمودی­راد، مریم؛ «آموزش اثربخش: روی‌کردی بر اساس ارزیابی تدریس توسّط دانشجویان»؛ دانشگاه علوم پژشکی سمنان، جلد 5، 1382 ش.

    امین خندقی، مقصود و سیفی، غلام‌علی؛ «توانمندی‌ها و مهارت‌های مؤثر و مورد نیاز برای تدریس در دانشگاه»؛ پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره‌ی 19، 1392 ش.

    احتشام، حسن؛ «خاستگاه تولید علم در قرآن»؛ دین و سیاست، شماره‌ی 19- 20، 1388 ش.

    اسدیان، سیروس؛ پیری، موسی؛ سعادت‌فر، رحمت؛ «تدریس اثربخش در آموزش عالی بر اساس تجارب حرفه‌ای استادان و ارتباط آن با تدریس خود – گزارشی»؛ مطالعات برنامه‌ی درسی آموزش عالی، شماره‌ی 15، 1395 ش.

    أطهری، زینب‌السادات؛ نصر، احمدرضا؛ سبکتکین ریزی، مریم؛ «اخلاق معلمی و ویژگی‌های تدریس از منظر قرآن و روایات»؛ بصیرت و تربیت اسلامی، شماره‌ی 58، 1400 ش.

    باقری، خسرو؛ نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران: موسسه فرهنگی مدرسه برهان، 1385 ش.

    بحرانی، هاشم‌‌بن‌سلیمان؛ البرهان فی تفسیر القرآن؛ قم: دارالتفسیر، 1375 ش.

    بیات، محسن و افتخاری، جابر؛ «کیفیت‌بخشی به آموزش معلّمان با سود بردن از راهبردها و اصول تجویزی تدریس اثربخش»؛ مطالعات آموزشی، شماره‌ی 2، 1401 ش.

     سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش؛ تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1390 ش.

    تمیمی آمدی، عبدالواحد‌‌بن‌محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ چاپ دوم، قم: دارالحدیث، 1383 ش.

    حسنی بیرجندی، حسین؛ غریب الحدیث فی بحارالأنوار؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380 ش.

    حر عاملی، محمد‌‌بن‌حسن؛ وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعة؛ قم: موسسه آل‌البیت (ع)، 1412 ق.

    درخشی‌نژاد، عزیز و پارسانیا، محمدرضا؛ «بررسی تدریس اثربخش و مؤلفه‌های اثرگذار بر آن و معرفی تکنیک‌های افزایش اثربخشی تدریس معلمان»؛ رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، شماره‌ی 60، 1400 ش.

    دلشاد تهرانی، مصطفی؛ ماه مهرپرور، تهران: دریا، 1379 ش.

    رحیمی، عبدالله؛ بهمنی قائدی، ابوالحسن؛ شلمزاری، سعید صفی؛ «بررسی روش‌ها و فنون تدریس از منظر قرآن کریم»؛ تدریس‌پژوهی، شماره‌ی 2، 1399 ش.

    زارعی، خدیجه؛ «اثر بخشی آموزشی»؛ ماهنامه تدبیر، شماره‌ی 166، 1385 ش.

    زرکشی، محمّد‌‌بن‌عبدالله؛ البرهان فی علوم القرآن؛ بیروت: دارالمعرفة، 1410 ق.

    شکاری، عباس؛ محمدی خشویی، زهرا؛ محمدی، بهادر؛ «تأثیر استفاده از فناوری‌های نو آموزشی بر کیفیت فعالیت‌های آموزشی دبیران»؛ پژوهش در برنامه­ریزی درسی، شماره‌ی 25، 1396 ش.

    صدری­فر، نبی‌الله و موسوی، سید ابوالقاسم؛ «راهبردهای تربیتی از دیدگاه قرآن»؛ اخلاق وحیانی، شماره‌ی 4، 1394 ش.

    طباطبایی، سید محمدحسین؛ تفسیرالمیزان؛ ترجمه‌ی ناصر مکارم شیرازی و همکاران؛ قم: بنیاد علمی فرهنگی علامه طباطبایی (ره)، 1367 ش.

    طبرسی، فضل‌‌بن‌حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دارالمعرفة، 1379 ق.

    عبدالملکی، عزیز؛ ملکی، حسن؛ فرجادمند، لیلا؛ «مؤلفه‌های اثربخش بر تدریس اثربخش معلّمان»؛ پژوهش‌های آموزش و یادگیری، شماره‌ی 1، 1398 ش.

    عمادی، سید رسول و شیری، گلزار؛ «شناسایی ابعاد اخلاق در فناوری آموزشی»؛ اخلاق در علوم فناوری، شماره‌ی 3، 1399ش.

    فیض کاشانی، ملّامحسن؛ المهجَّة البَیضاء فی تهذیب الإحیاء؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1362 ش.

    قرائتی، محسن؛ قرآن و تبلیغ؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1372 ش.

    کلینی، محمد‌‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ قم: دارالحدیث، 1430 ق.

    مجلسی، محمد باقر؛ بحارالأنوار؛ بیروت: دار أحیاء التراث العربی، 1360 ق.

    مکارم شیرازی، ناصر و همکاران؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الإسلامیّه، 1353 ش.

    مکارم شیرازی، ناصر و همکاران؛ پیام قرآن؛ تهران: دارالکتب السلامیّه، 1377 ش.

    معرفت، محمّد‌هادی؛ شبهات و ردود حول القرآن الکریم؛ قم: تمهید، 1385 ش.

    معین، محمد؛ فرهنگ فارسی معین؛ تهران: اَدنا، 1381 ش.

    ورّام، مسعود‌‌بن‌عیسی؛ تنبیه الخواطر و نزهة النّوا (مجموعه ورّام)؛ مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1391 ش.

    1. Eiszler C, 2000, College student s evalution of teaching and grade inflation, Research in Higher Education, 43(4): 483-501.
    2. Jones, S, 2003, Measuring the Quality of Higher Education: Linking teaching quality measures at the delivery to administrative measures at the university Level, Quality in Higher Education, 9(3): 223-229
    3. Kember, D. Ma & C.R, McNaught, 2006, Excellent University Teaching Hong Kong, The Chinese University Press.
    4. Marsh, H. W, Muthen, B, Asparouhov, T, Ldtke, O. & Robitzsch, A, Morin, 2009, Exploratory Structural Equation Modeling Integrating CFA and EFA: Application to Students Evaluations of University Teaching, Structural Equation Modeling, 16: 439-476.

  • تاریخ دریافت 21 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 04 اسفند 1403