آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

واکاوی ابعاد تقوا در قرآن با رویکرد تربیتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی و مدیر گروه آموزشی دانشکده علوم قرآنی شاهرود
10.22034/iued.2024.2019730.2568
چکیده
تقوا نیرویی است که به وسیله آن انسان بر تمایلات خود تسلط یافته، و خواسته‏هاى نفسانی را در محدوده رضایت الهی ارضا می‌نماید. تقوا یکی از مهم‌ترین فضایلی است که از ابعاد مختلف در تربیت انسان تاثیر بسزایی دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، در پیِ یافتن ابعاد و گستره تقوا، از منظر قرآن با رویکرد تربیتی است. از نگاه قرآن تقوا دارای ابعاد اعتقادی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی‌ست. تقوای اعتقادی یعنی اصول اعتقادی صحیح، مبرا بودن از شک و پندارهای نادرست،که نقش ریشه ای و پایه‌ای در تربیت انسان دارد، اصل و بنیان تربیت صحیح، صحت و درستی اعتقادات است. تقوای اقتصادی به معنای فعالیت‌های اقتصادی صحیح، کار و تلاش برای کسب درآمد حلال، اجتناب از مال حرام، ربا، اسراف، کم فروشی، و احتکار، نیز ادای حقوق مالی که از مهم‌ترین مولفه‌های تربیت انسان در بُعد اقتصاد و امور مالی است. تقواى اجتماعى ایجاب می‌کند انسان در صحنه‏هاى مختلف اجتماعى حضور فعّال داشته، ولی در تعامل با مردم در همة محیط‌ها، با انصاف، خداترس، امانت‌دار و صادق باشد. قرآن دین را از سیاست جدا نمى‏داند، سیاست در اسلام به معنای پشت هم اندازی، فریب و دروغ گفتن به افکار عمومی نیست، تقوای سیاسی، یعنی هر کس که در کار سیاست است، سعی کند با مسائل سیاسی صادقانه و دردمندانه و از روی دلسوزی برخورد کند و در همه امور جهت گیری مفید برای خدا، اسلام و مردم داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the dimensions of piety in the Qur'an with an educational approach

نویسنده English

Mohammad Esmail Salehi Zadeh
Member of the faculty and vice chancellor for education and research of Shahroud University of Quranic Sciences
چکیده English

  Abstract:
Piety is the power by which man has mastered his inclinations, and satisfies his sensual desires within the limits of divine satisfaction. Piety is one of the most important virtues that has a great impact on human education from different dimensions. This research, with a descriptive-analytical method, seeks to find the dimensions and extent of piety from the perspective of the Qur'an with an educative approach. According to the Qur'an, piety has religious, social, economic and political dimensions. Religious piety means correct religious principles, free from doubts and false ideas, which has a root and basic role in human education. Economic piety means correct economic activities, working and trying to earn halal income, avoiding haram wealth, usury, extravagance, underselling, and hoarding, and also paying financial rights, which is one of the most important components of human education in the economic dimension and financial affairs. Social piety requires a person to have an active presence in various social scenes, but to be fair, God-fearing, trustworthy and honest in interacting with people in all environments. The Qur'an does not separate religion from politics, politics in Islam does not mean colluding, deceiving and lying to public opinion, political piety means that whoever is involved in politics should try to deal honestly and tenderly with political issues and he should act on compassion and have a useful orientation for God, Islam and people in all matters.
Keywords:
Dimensions of piety, education, religious piety, social piety, economic piety, political piety.
 

کلیدواژه‌ها English

Dimensions of piety
education
religious piety
social piety
economic piety
  1. *قرآن کریم  

    *صحیفه سجادیه

    1. ابن بابویه، محمد بن على، الأمالی، کتابچی، تهران، چاپ: ششم. 1376ش.
    2. ابن بابویه، محمد بن على، عیون أخبار الرضا علیه السلام ج‏2، نشر جهان، تهران، چاپ: اول، 1378ق،
    3. ابن بابویه، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم، چاپ: دوم، ج‏3. 1413 ق
    4. ابن طاووس، على بن موسى، إقبال الأعمال، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ: دوم، 1409 ق،
    5. ابن فارس، أحمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، چاپ: اول،1404ق.
    6. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب - بیروت، چاپ: سوم، 1414 ه.ق.
    7. ابن‏عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، مؤسسة التاریخ العربی، لبنان، بیروت، چاپ: 1، 1420ق.
    8. ابوحیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط فى التفسیر، دار الفکر، لبنان، بیروت، چاپ: 1،1420ق.
    9. انصاری، قدرت الله احکام و حقوق کودکان در اسلام، ج1، چاپ دوم، قم: مرکز فقه الائمه الاطهار. 1392.
    10. پاینده، ابو القاسم، نهج الفصاحة (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلى الله علیه و آله)، دنیای دانش، تهران، چاپ: چهارم. 1382ش.
    11. تفلیسى، حبیش بن ابراهیم، وجوه قرآن، دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ، ایران، تهران، چاپ: 1، 1371ش.
    12. جزایرى، محمدعلى، دروس اخلاق اسلامى، حوزه علمیه قم، مرکز مدیریت، قم، چاپ: 2، 1388ش.
    13. جوادی­آملی ،عبدالله، تفسیر تسنیم، چاپ ششم، قم:اسراء، 1389ش،
    14. ـــــــــــــــــ ، عبدالله،جامعه در قرآن ، چاپ سوم، قم:اسراء، 1389ش.
    15. ـــــــــــــــــ ، دنیاشناسی و دنیاگرایی در نهج‏البلاغه، چاپ پنجم، قم:اسراء. 1389ش.
    16. ــــــــــــــــ ، هدایت در قرآنْ ،چاپ دوم، قم:اسراء. 1385ش.
    17. ـــــــــــــــــ ،شمیم ولایت ، چاپ پنجم، قم:اسراء. 1388.
    18. جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت، چاپ: اول،1376ق.
    19. حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، موسسه آل البیت، قم، چاپ: اول، 1409 ق.
    20. حسینی زبیدی، محمد مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، دارالفکر، بیروت، چاپ: اول،1414ق.
    21. حجازى، محمد محمود، التفسیر الواضح، بیروت:دار الجیل ، چاپ: 10، 1413ق.
    22. حسینى همدانى، محمد، انوار درخشان در تفسیر قرآن، لطفى، تهران، چاپ: 1، 1404ق.
    23. خامنه‌ای، علی، معیشت پرهیزکارانه: در کلام رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی،1398ش.
    24. داوودی ، محمد ، سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت ، چاپ سوم، تهران: نشر پژوهشکده دانشگاه و حوزه ، چاپ زیتون.
    25. دلشاد تهرانی، مصطفی،، سیرى در تربیت اسلامى، چاپ دوم، تهران: نشر دریا ،1382.
    26. ـــــــــــــــــــ ، سیره نبوى «منطق عملى»، دریا - تهران (ایران)، چاپ: 2، 1383ش.
    27. دیلمى، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب، الشریف الرضی، قم، چاپ: اول،1412ق.
    28. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن،دار القلم ،الدار الشامیه، بیروت - دمشق، چاپ: اول. 1412ق.
    29. رزاقی، محمود، آثار تربیتی تقوا از نگاه آیات، گفتمان اندیشه، شماره 8 ، 1400.
    30. رضایى اصفهانى، محمدعلى، تفسیر قرآن مهر، پژوهش هاى تفسیر و علوم قرآن، ایران، قم، چاپ: 1. 1387ش.
    31. زحیلى، وهبه، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، دار الفکر، سوریه، دمشق، چاپ: 2، ج6. 1411ق.
    32. سایس، محمد على، تفسیر آیات الأحکام، المکتبة العصریة - لبنان - بیروت، چاپ: 1،1423ق.
    33. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة / ترجمه دشتى، مشهور، قم، چاپ: اول. 1379ش.
    34. صدر طباطبایی، فاطمه، ،مقاله« تعریف خانواده از منظر قرآن» نشریه: پژوهشهای قرآنی، شماره ، 27 و 28، 1380.
    35. طباطبایى، محمدحسین،ترجمه تفسیر المیزان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى - ایران - قم، چاپ: 5، 1374.
    36. طبرانى، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم (الطبرانى)، دار الکتاب الثقافی - اردن - اربد، چاپ: 1، 2008 م.
    37. طبرسى، فضل بن حسن،مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ناصر خسرو - ایران - تهران، چاپ: 3، 1372ش.
    38. طوسى، محمد بن الحسن، تهذیب الأحکام، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ: چهارم، 1407ق.
    39. ـــــــــــــــــــــــ ، التبیان فی تفسیر القرآن، دار إحیاء التراث العربی - لبنان - بیروت، چاپ: 1، بی تا،
    40. عسکرى، حسن بن عبدالله، الفروق فی اللغة، دار الافاق الجدیده، بیروت، چاپ: اول. 1400ق.
    41. فقیهی، علی نقی، تقوا و آثار تربیتی آن. مجله تربیت، سال 12، شماره 120، 1376
    42. قرائتى، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، تهران، چاپ: 1، 1388ش.
    43. قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج3، چاپ ششم، تهران: دارالکتب اسلامیه. 1371ش.
    44. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی،دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.
    45. کلینى، محمد بن یعقوب،گزیده کافى، مرکز انتشارات علمی فرهنگی، تهران، چاپ: اول، 1363 ش.
    46. لیثى واسطى، على بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، دارالحدیث، قم، چاپ: اول. 1376 ش.
    47. مرکز فرهنگ و معارف قرآن،دایره المعارف قرآن کریم، بوستان کتاب، قم، چاپ3، 1382ش.
    48. مصطفوى، حسن، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی، تهران، چاپ اول، 1368ش.
    49. مطهرى، مرتضى، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، صدرا - قم، چاپ: 8، 1377ش.
    50. مظاهرى، حسین، اخلاق فرماندهى و فرمانبرى، شفق - قم (ایران)، چاپ: 1. 1364ش.
    51. مکارم شیرازی، ناصر،دائرة المعارف فقه مقارن، چاپ اول، قم: مدرسه علی بن ابیطالب، 1427.
    52. ـــــــــــــــــــ و همکاران، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ: 10،1371ش.
    53. موسوى سبزوارى، عبدالاعلى، مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، دفتر سماحه آیت الله العظمى السبزوارى - [بى جا]، چاپ: 2، 1409ق.
    54. موسوى لارى، مجتبى، بررسى مشکلات اخلاقى و روانى، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى - قم، چاپ: 4. 1378.
    55. نصر احمد رضا، نظری حسین،   قاسم پور  علی،   موسوی ستاره ، بررسی و تبیین تربیتی تقوا در سبک زندگی، نشریه مهندسی فرهنگی، شماره81، 1393ش.
    56. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، چاپ: دوم، 1403 ق.
    57. مسترحمى، هدایت‏الله، نصایح لقمان حکیم، اسلامیه - تهران (ایران)، چاپ: 1، 1381 ش.
    58. مهدوى کنى، محمدرضا، نقطه­هاى آغاز در اخلاق عملى، دفتر نشر فرهنگ اسلامى - تهران (ایران)، چاپ: 7، 1384ش.
    59. واحدى، على بن احمد، الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، دار القلم - لبنان - بیروت، چاپ: 1، 1415ق.

     

  • تاریخ دریافت 16 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 01 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 09 اردیبهشت 1403