آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

رابطه تربیت الهی با حیات اجتماعی از دیدگاه علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشکده الهیات تهران
10.22034/iued.2024.2014036.2525
چکیده
دریافت مراحل تربیت الهی انسان، مستلزم یک انسان شناسی عمیق قرآنی است و از بهترین آیاتی که می‌تواند این غرض را حاصل نماید، آیات خلافت آدم (علیه السلام) و هبوط او به زمین است؛ چه اینکه بر اساس برخی از منابع اسلامی، هبوط او از بهشت برزخی به حیات دنیوی، سرنوشتی قطعی بوده که از سوی خداوند برای او رقم خورده و این امر محتوم، در واقع جزئی از فرایند آفرینش و تکامل معنوی اوست که هیچ مفرّی از آن وجود نداشته است. مقاله پیش رو، با روش توصیفی - تحلیلی، در اندیشه‌های علامه طباطبایی (ره) در صدد پاسخ به این پرسش مهم است که در مقام تربیت انسان، چه رابطه‌ای میان خلافت الهی با هبوط انسان به عالَم کثرات دنیایی وجود دارد؟ به اعتقاد نگارندگان این مقاله، توجه بی نظیر و اختصاصی اسلام به بودن در «اجتماع» از یک سو، و نیل به اوج «کمال» انسان یعنی «توحید» از سوی دیگر، ارکان یک حقیقت واحده اند؛ چه اینکه بر پایه ادله قرآنی بالاترین مرتبه توحید، در متن اجتماع تبلور می یابد و تا انسان در جریان حیات اجتماعی مبتنی بر توحید ناب قرار نگیرد، به کمال نهایی خود نخواهد رسید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The relationship between divine education and social life from Allameh Tabatabai's point of view

نویسندگان English

seyyed mohammdreza Faghihimany 1
Mohammad Reza Shahroodi 2
1 Assistant Professor at the Department of Quranic and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University
2 university of Tehan
چکیده English

    Understanding the levels of human divine education, requires a deep Qur'anic anthropology, and one of the best verses that can achieve this purpose is the verses about the caliphate of Adam and his descent. According to some Islamic sources, his descent from the paradise to the worldly life was a certain fate that was set for him by God, and this certain fate was actually a part of the process of his creation and evolution. This article, with a descriptive-analytical method, in the thoughts of Allameh Tabataba'I, answers this important question: what is the relationship between the divine caliphate and the descent of Adam into a world full of pluralities? The authors of this article believe that Islam's unique and specific attention to being in "Society" on the one hand, and reaching the ultimate perfection of human - The highest level of monotheism - on the other hand, are the pillars of a single truth. Based on Quranic evidence, the highest level of monotheism is achieved within the Society, and as long as man is not placed in social life based on monotheism, he will not reach his ultimate perfection.
Key words: "Caliphate of Adam", "Descent of Adam", "Divine Education", "Allameh Tabatabai", "Monotheistic Social Life"

کلیدواژه‌ها English

"Caliphate of Adam (pbuh)"
"Descent of Adam (pbuh)"
"religious education"
" Allameh Tabatabai"
"Monotheistic Social Life"
  1.  

    1. قرآن کریم، (ترجمه دکتر مهدی فولادوند)، تهران، پیام عدالت، 1398
    2. ابن بابویه، محمد بن على، توحید، قم، انتشارات جامعه مدرسین، 1398
    3. ........................................، علل الشرایع، قم، انتشارات جامعه مدرسین، 1385
    4. ........................................، من لا یحضره الفقیه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1404
    5. ابن عربی، محی الدین محمد، تفسیر ابن عربی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1422
    6. اکوان، محمد، «انسان و عوامل ساختار زندگی اجتماعی او در تفسیر المیزان»، پژوهش دینی، شماره 16، 1387
    7. امام جمعه، مهدی، «تبیین رابطه کثرت حیات اجتماعی و ظهور مقامات انسان کامل با تمدن مهدوی، بر اساس مبانی عرفان و فلسفه اسلامی»، مشرق موعود، شماره 34، 1394
    8. بیدهندی، محمد، راستیان، ابراهیم، «تقریر جامعه توحیدی بر اساس نظریه معرفت نفس علامه طباطبایی»، انسان پژوهی دینی، شماره42، 1398
    9. جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، قم، نشر إسراء، 1388
    10. ................................، تفسیر تسنیم، قم، نشر إسراء، جلد اول، 1388
    11. ................................، تفسیر تسنیم، قم، نشر إسراء، جلد دوم، 1389 (الف)
    12. ................................، تفسیر تسنیم، قم، نشر إسراء، جلد سوم، 1389 (ب)
    13. حسینی تهرانی، سید محمدحسین، مهر تابان، قم، باقر العلوم، بی‌تا
    14. حسینی‌زاده، سید علی، «تعمیم پذیری روش‌های تربیت الهی در قرآن»، تربیت اسلامی، بهار و تابستان 1396
    15. خمینی، سید روح الله، تقریرات فلسفی امام خمینی (تقریر سید عبد الغنی اردبیلی)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه)، 1385
    16. راستیان، ابراهیم، تقریر جامعه توحیدی بر اساس نظریه معرفت النفس محمدحسین طباطبایی، انسان پژوهی دینی، شماره 42، 1398
    17. راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، تهران، دفتر نشر کتاب، 1404
    18. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه (ترجمه شیخ حسین انصاریان)، قم، آیین دانش، بی‌تا
    19. شاهرودی، محمدرضا، بشارتی، زهرا، بازپژوهی ضرب زنان در آیه 34 سوره نساء، فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 53، 1399
    20. شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، نجف، انتشارات حیدریه، بی­تا
    21. شمخی، مینا، «تأثیر تربیت قرآنی بر تبلور کمال انسانی»، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، دی ماه 1394
    22. صادقی، مجید، بطلانی، راحله، شانظری، جعفر، ارشد، علی، خوانشی دینی فلسفی از هبوط نفس انسانی در نگاه صدر المتألهین، دو فصلنامه حکمت صدرایی، شماره 14، 1398
    23. صالحی، سید عباس، «تربیت اندیشی قرآنی»، پژوهش‌های قرآنی، 1388
    24. صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، اسرار الآیات، تهران، انجمن اسلامی فلسفه حکمت ایران، 1360
    25. طباطبایی، سیدمحمد حسین، الرسائل التوحیدیة، بیروت، مؤسسة النعمان، 1402
    26. ...........................................، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات جامعه مدرسین خوزه علمیه قم، 1417
    27. ...........................................، روابط اجتماعی در اسلام، قم، بوستان کتاب، 1387
    28. ...........................................، نهایة الحکمة، قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417
    29. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، تهران، ناصر خسرو، 1373
    30. عالم زاده نوری، محمد، «قله حرکت انسان و مقصد رشد اخلاقی معنوی»، معرفت اخلاقی، شماره 3، 1389
    31. عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، تهران، المکتبة العلمیة الإسلامیة، بی­تا
    32. فیض کاشانی، محمد محسن، الوافی، اصفهان، مکتبة الامام امیرالمؤمنین علیه السلام، 1406
    33. قطبی، محمد، «راهبرهای قرآنی تربیت دینی»، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، بهار و تابستان 1389
    34. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، 1363
    35. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1363

     

  • تاریخ دریافت 29 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 14 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 09 اردیبهشت 1403