آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

گونه‌شناسی کلام اندیشه‌گرا در آیات قرآن کریم و پیامدهای آن در تربیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حمیده قطبی نژاد دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شهید باهنر کرمان
2 مراد یاری دهنوی دانشیار و هیئت علمی گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شهید باهنر کرمان
3 سیدحمیدرضا علوی استاد و هیئت علمی گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شهید باهنر کرمان
10.22034/iued.2024.2012853.2516
چکیده
نیروی اندیشه و تکلم دو فیض بزرگ خداوند تبارک به آدمی اندکه انسان را ازحد حیوانی تا جانشینی خدابالا برده اند. با اندیشه ورزی میتوان پویش کلامی انسان را از لغزش گاه ها مصون داشت وآن رامساعدت نمودتابه حقیقت هستی(خدا و راه خدا )هدایت یابد.همانطورکه آدمی در جریان پر پیچ و خم زندگی در ابعاد گوناگون رشد می یابد، قدرت اندیشه ورزی و گفتار تحت تأثیر تعلیم و تربیت و محیط وی قرار می گیرد و براساس میزان رشد عقلی و اجتماعی ، ارتباط کلامی نیز از تعمیق و تعقل بیشتری بهره مند می گردد. تاباداشتن زبانی گویا، جهت ایجاد روشن بینی در اذهان جامعه و بیان حقائق با منطق قوی، سخن متین و عقلانیت کامل همراه با زینت عواطف انسانی و به کارگیری اخلاق با رویکرد اندیشه گرابه جهاد درمسیرتبیین کلامی بپردازدبنابراین در پژوهش حاضر، گونه های گوناگون گفتار تبیین نگر با رویکرد اندیشه گرا ، از جمله( گونه های کلامی آرام یا ملایم، مثالی و تشبیهی، امریِ عبرت آموز، نکوهشی یا عتاب آمیز، استلزامی، بی حاشیه، حکیمانه، شمرده یا منظم، عالمانه، استدلالی و پرسشگرانه، معین، استوار، باثبات، داستانی، آینده نگرانه) و پیامدهای تربیتی آن بر اساس محتوا، مضمون، مفهوم و سیاق آیات مربوط با استفاده از روش تحلیل مفهوم زبانی از متقن ترین و مستندترین کتاب الهی، قرآن کریم به دست آمد تا بنا برتأثیرشگفت انگیزگونه های متفاوت گفتارمربیان بر متربیان، و توجه ویژه در جهت انتخاب بهترین گونه گفتاری در بهترین جایگاه خود در مسیر تبیین حقائق و نهادینه سازی سعادت فردی و جمعی در آموزش و پرورش همگانی حرکت نمود
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Typology of thought-oriented speech in the verses of the Holy Quran and its consequences in education

نویسندگان English

Hamideh Ghotbinejad 1
morad yari dehnavi 2
hamidreza alavi 3
1 Hamide Ghotbinejad, Ph.D. student of Philosophy of Education, Shahid Bahonar University, Kerman
2 Murad Yari Dehnavi, professor and faculty of the Department of Philosophy of Education, Shahid Bahonar University, Kerman
3 Seyyed Hamidreza Alavi, professor and faculty of the Department of Philosophy of Education, Shahid Bahonar University, Kerman
چکیده English

Abstract
Thought and speech are two great graces bestowed by God upon humanity. These powers elevate humans from their animalistic nature to the position of God’s vicegerents. Through thoughtful contemplation, one can safeguard their verbal expression from slips and guide it toward the truth (God and the path of God). As individuals navigate the complexities of life across various dimensions, their ability to think and communicate is influenced by education and their environment. Depending on their intellectual and social growth, their verbal communication also deepens and becomes more rational. By possessing eloquent language, individuals can provide clear insights and instill them into the minds of people in society, express truths logically and strongly, and use a discourse that combines sound reasoning with emotional appeal, all while adhering to thought-oriented ethical principles so as to engage in an intellectual Jihad i.e., a strong effort to clarify by means of discourse. Accordingly, the present study investigated various types of explanatory and thought-oriented discourse including gentle or mild, exemplification and simile, imperative or reproaching, non-argumentative, wise, systematic or organized, scholarly, argumentative and inquisitive, definite, firm, and narrative discourse. These discourse genres were analyzed in terms of content, theme, concept, and context of the relevant verses of the most precise and well-documented divine book, the Holy Qur’an using a linguistic concept analysis method. The study aimed to explore the remarkable impact of different discourse genres used by educators on learners to strategically select the most appropriate genre for conveying facts and institutionalizing individual and collective prosperity in public education.
Keywords: The Holy Qur’an, Discourse Types, Thought-Oriented, Education
 

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
types of speech
thinker
education
consequenc
  • قرآن کریم، ترجمه الهی قمشه ای، تهران: گلی،1388ش.
  • نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم: پیام مقدس،1390ش.
  • ابو جعفری، مهدی و بهشتی، محمد و فقیهی، علی نقی،آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، جلد چهارم، تهران: سمت،1388ش.
  • اسکندری،کریم و ولی الله نقی پور، نقش ارتباطات و مهارتهای ارتباطی در دوران حکومت حضرت علی (ع)، پژوهشنامه علوی، سال پنجم، ش، 2 ،ص، 18-1، 1393ش.
  • الکلینی الرازی، ابن جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی. ترجمه سید جواد مصطفوی، تهران: علمیه اسلامیه،1359ش.
  • ایروانی، جواد و همکاران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه های اسلامی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی،1388ش.
  • باقری، خسرو، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، جلد اول، تهران: مدرسه،1389ش.
  • باقری، خسرو و همکاران، رویکردها و روش های پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی،1389ش
  • بولتن، رابرت(1394)، روانشناسی روابط انسانی، ترجمه حمیدرضا سهرابی، تهران : رشد،1394ش.
  • بهشتی، محمد،آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، جلد پنجم: فیض کاشانی، تهران: سمت، 1390ش.
  • توفیقی، محمدهاشم و ناروئی نصرتی، رحیم و جهانگیرزاده،محمدرضا، ویژگیهای ارتباط کلامی مطلوب در منابع اسلامی با نگاهی روانشناختی،نشریه معرفت،شماره 266، ص 177- 156، 1398ش.
  • تمیمی آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم. ترجمه محمد رحمتی شهرضا. قم: صبح پیروزی، 1392 ش.
  • حاتمی ،حمیدرضا و سرمدی، محمدرضا، روابط انسانی در سازمانهای آموزشی، تهران : دانشگاه پیام نور،1384ش.
  • خامنه ای، سیدعلی، IR، 1400، 1401ش.
  • ذوالفقاری فر، قدرت، شاخص های سخن گفتن در اسلام، معرفت، شماره152 ، 125-139، 1393ش.
  • دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران،1337ش.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن کریم، ترجمه :غلامرضا خسروی حسینی، تهران:المکتب المرتضویه لاحیاءآثارالجعفریه،1383ش.
  • رابینز، آنتونی، به سوی کامیابی، ترجمه مهدی مجرد زاده کرمانی، چاپ بیست و یکم، تهران: مؤسسه فرهنگی راه بین، 1379ش.
  • رفیعی، بهروز، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، جلد سوم: امام محمد غزالی، تهران: سمت،1390ش.
  • روبرتس، فیلیپ ج، درمان کامل لکنت، ترجمه جمشید پورقریب، تهران: انتشارات رشد، 1385ش.
  • ژاگو، پل، آموزش گفتار،ترجمه نیلوفر خوانساری، چاپ سوم،تهران:ققنوس،1380ش.
  • شریفی، مهین، آئین خطاب و گفتگو در قرآن، تهران: خورشید باران،1390ش.
  • شفیعی، امیر، اصول مذاکره و فن بیان،تهران: کلیدآموزش،1398ش.
  • شعیری، تاج الدین محمد،جامع الاخبار،قم: انتشارات حضرت عباس (ع)،1392ش.
  • شیروانی، علی، ترجمه رساله حقوق امام سجاد(ع)، قم: دارالفکر،1387ش.
  • طباطبائی، محمدحسین، مترجم: موسوی، محمدباقر، تفسیر المیزان، 20 جلد، قم :جامعه مدرسین حوزه علمیه انتشارات اسلامی،1378ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی،ج 1، ص 239 و ج 3، ص314،1379ش.
  • عابدالجابری، محمد، رهیافتی به قرآن کریم در تعریف قرآن، ترجمه محسن آرمین، تهران: نشر نی، چاپ اول،1393ش.
  • عبدالباقی محمدفؤاد،المعجم المفهرس لاالفاظ القرآن کریم، تهران: اسلامی، چاپ دهم،1393ش.
  • علوی سیدحمیدرضا،تربیت در قرآن و نهج البلاغه، کرمان، دانشگاه شهید باهنر،1393ش.
  • علوی سیدحمیدرضا، شیوه تدریس و کلاسداری در دانشگاه و مدرسه، قم، بوستان کتاب،1393ش.
  • فتحعلی خانی، محمد و فصیحی زاده، علیرضا و فقیهی، علی نقی، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، جلد اول، تهران: سمت،1391ش.
  • فلسفی، محمدتقی، سخن و سخنوری،چاپ یازدهم، تهران: فرهنگ اسلامی،1394ش.
  • فیض کاشانی، ملامحسن،محجه البیضاء، قم: نشر اسلامی،1383ش.
  • قرائتی، محسن، تفسیر نور . تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن،1383ش.
  • قمی، عباس. ترجمه انصاری، غلامحسین، فرهنگ واژگان قرآن کریم . تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل،1390ش.
  • کشانی، مهدیه و رستمی نسب، عباسعلی، الگوهای تحریک و بسط تفکر در حلقه ی کندوکاو قرآنی .نشریه تفکر و کودک،سال 7، شماره 2،1395ش.
  • گروه مؤلفان، جلوه های خدا محوری در زندگی. قم: دارالهدی،1384ش.
  • لیوید، ناتان. ترجمه اوریادی زنجانی، محمدمجید و کیخا، فاطمه، شناخت لکنت، همدان : انتشارات نور علم،1385ش.
  • محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه.ترجمه حمیدرضا شفیعی. قم: دارالحدیث،1377ش.
  • محمدی اشتهاردی، محمد، کنترل زبان و درست سخن گفتن، پاسدار اسلام، شماره 291، 1384ش.
  • ...................... ، کنترل زبان و درست سخن گفتن، قم: پاسدار اسلام، شماره 292، 1385ش.
  • محمدی گیلانی، محمد، شرح مناجات شعبانیه. تهران: سایه،1373ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار. ترجمه ابوالحسن موسوی همدانی، ج 68 و 76 و 86 تهران: کتابخانه مسجد ولی عصر،1363ش.
  • مطهری، مرتضی، ده گفتار .تهران : انتشارات صدرا، 1382ش.
  • معتمدی محمد آبادی، مرضیه ، گفت و گو و کارکردهای تربیتی آن در پرتو آیات و روایات. ماهنامه معرفت سال27 ، 3 ، 39-27،1397ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر،.مفاتیح نوین. قم: علی بن ابیطالب،1391ش.
  • ................ ، تفسیر نمونه، ج1، 2، 3، 4، 5، 6 ، 7،9 ،10،13، 14، 15، 18، 19، 20، 23، 24، 26.تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1380ش.

 

  • تاریخ دریافت 11 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 06 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 23 اردیبهشت 1403