آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

روش تربیتی قرآن در نهادینه کردن باور به توحید با محوریت ده سوره اول بر اساس ترتیب نزول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری علوم قرآن وحدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/iued.2024.2009865.2497
چکیده
تربیت از مهم‌ترین نیازهای حیات انسان است که انبیا الهی برای رساندن انسان به سعادت از همین طریق استفاده نموده‌اند.راهبرد اصلی ایشان در تربیت انسان هدایت از شرک به سوی توحید بوده است.هدف این پژوهش ترسیم روش تربیتی قرآن در نهادینه کردن باور به توحید در ده سوره نخست نازل شده با استفاده از شیوه تفسیر تنزیلی(کتابخانه ای)میباشد.روش قرآن در تربیت انسان،رسیدن به شناخت توحیدی در زمینة اعتقاد و عمل است تا به عبودیّت فردی و اجتماعی برسد.آنچه افزون بر دیگر پژوهش ها در این زمینه به دست آمده روش قرآن است که با انسان همگام شده و ابتدا نقاط ضعف انسان از جمله بی ارزش بودن ماده اولیه خلقت وی و جهل وی را یادآور شده، بنابراین انسان نیازمند است که با اسم ربّ زندگی خود را آغاز نماید.قرآن از دو روش تربیتی اعطای بینش و روش انگیزشی برای نهادینه کردن باور به توحید استفاده نموده است.با استفاده از استدلال عقلی به توحید خالقیت و توحید ربوبی،توحید عبادی را نتیجه گرفته، و با استلال به صفات خداوند،ربوبیت و عبودیت را منحصر در وی نموده و با توجه دادن به مبدا آفرینش،معاد و اثبات نبوت به ارائه جهان‌بینی الهی پرداخته است.در نهایت با روش انگیزشی و استفاده از دو محرک تهدید و بشارت به تربیت انسان پرداخته است.ابتدا با بیان عاقبت مکذبین،بیان اوصاف روز قیامت،ترسیم حال کفار در آخرت و بیان عاقبت مکذبین از اقوام گذشته به تهدید مخاطبان خود پرداخته و سپس با استفاده از ابزار بشارت،به تشویق مردم به ایمان آوردن به توحید پرداخته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

* The educational method of the Quran in institutionalizing the belief in monotheism with the focus on the first ten surahs based on the order of revelation *

نویسندگان English

seyed mostafa managheb 1
naser momeni 2
alireza movafagh 3
zeinab salari 4
1 Seyed Mostafa managheb Assistant Professor of Quran and Hadith Sciences Department Payam Noor University Tehran Iran Dr.managheb@pnu.ac.ir
2 Naser momeni Associate Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Payam Noor University Tehran Iran Nmomeni73@pnu.ac.ir
3 Alireza movafagh Assistant Professor of the Department of Islamic Education Payam Noor University Tehran Iran Movafagh@pnu.ac.ir
4 Zeinab salari Doctoral student of Quran and Hadith Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran, Z.salari78@student.pnu.ac.ir
چکیده English

Education stands as a cornerstone of human existence, a tool wielded by prophets to steer individuals towards happiness. Their main endeavor in educating is the transition from polytheism to monotheism. Thus, this inquiry aims to elucidate the Quranic approach to nurturing monotheistic beliefs within the initial ten surahs of the Holy Quran, employing the Tanzeeli interpretation method through a comprehensive library research framework. The Quran's pedagogical framework is designed to cultivate monotheistic understanding in both belief and practice, fostering personal and communal devotion. What sets apart the Quranic method from other research in this field is its profound resonance with human nature, initially reminding humans of their weaknesses such as the worthlessness of their primary material existence and inherent ignorance, thus emphasizing the need for humans to commence their journey with a reverence for the Divine. The Holy Quran employs two educational methods, providing insight and motivational approaches to internalize belief in monotheism. By using commonsense reasoning, it deduces the monotheism inherent in creation and the monotheism of lordship, resulting in the worship of the singular deity (monotheism of worship), and by delving into the attributes of God, weaves together lordship and servitude, presenting a divine worldview by considering the origin of creation, the afterlife, and the validation of prophet hood. Ultimately, through motivational methods and utilizing both threats and enunciation, it focuses on human education. Initially, by describing the fate of the deniers, portraying the characteristics of the Day of Judgment, depicting the state of disbelievers in the hereafter, and illustrating the fate of previous humans, it addresses its audience with threats, then, using the tool of enunciation, it encourages individuals towards embracing monotheism, fostering a deeper connection with the divine.
Keywords: Monotheism, God, education, prophecy, Day of Judgment. 
 
 

کلیدواژه‌ها English

Monotheism
Lord
Education
Prophethood
Resurrection
  1. ابن‌اثیر،مبارک، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر،مصحح:زاوی طاهراحمد،چاپ4، قم،اسماعیلیان،1367
  2. ابن‌منظور،محمد،لسان العرب،چاپ3،بیروت،دارصادر،1415
  3. ابن‌هشام، عبدالملک، السیره‌النبویه، مصحح:مصطفی‌سقا، ابراهیم إبیاری، عبدالحفیظ شلبی، چاپ2، قاهره، مطبعه الباب‌الحلبی، 1375
  4. باقری،خسرو،نگاهی دوباره به تربیت اسلامی،چاپ21،تهران،مدرسه،1389
  5. بانو امین،سیده‌عصمت،مخزن العرفان در تفسیرقرآن،چاپ‌اول، اصفهان، گلبهار،1369
  6. بلاغی،محمدجواد،آلاءالرحمن فی تفسیر القرآن،چاپ‌اول،قم،موسسه‌بعثت،1420
  7. بهجت‌پور،عبدالکریم،روش طرح توحید در قرآن،فصلنامه قبسات،شماره15، 1389
  8. بهجت‌پور،عبدالکریم،روش طرح مفهوم ربوبیت در قرآن،فصلنامه پرتووحی،دوره دو شماره1، 1394
  9. بهجت‌پور،عبدالکریم،همگام با وحی،چاپ‌اول، قم،موسسه تمهید،1390
  10. بیضاوی،عبدالله،انوار التنزیل و اسرار التاویل،تحقیق:محمدعبدالرحمان المرعشلی،چاپ‌اول،بیروت، داراحیاء‌التراث‌العربی،1418
  11. پادمانابان،تانو،پس از نخستین سه دقیقه،مترجم:محسن‌شادمهری،فاضله خواجه‌نبی،چاپ5،تهران، ققنوس،1389
  12. توشیهیکو،ایزوتسو،خدا و انسان در قرآن،تهران،مترجم:احمدآرام،چاپ12،شرکت سهامی انتشار،1398
  13. جوادی‌آملی،عبدالله،تفسیر موضوعی قرآن‌کریم،مصحح:سیدحسین شفیعی،چاپ2، قم،اسراء،1378
  14. جوادی‌آملی،عبدالله،توحید در قرآن،مصحح:سیدحسین شفیعی،چاپ4،قم،اسراء،1388
  15. حسینی‌شاه‌عبدالعظیمی،حسین،تفسیراثنی‌عشری،چاپ اول،تهران،میقات،1363
  16. حسینی‌کوهساری،سیداسحاق،کاربست توحید ربوبی در تربیت انسان از منظر قرآن،فصلنامه تحقیقات کلامی،شماره14، 1395
  17. دهخدا،علی‌اکبر،آیت‌‌الله‌‌زاده‌شیرازی،سیدمرتضی،معین،محمد،شهیدی،سیدجعفر،فرهنگ دهخدا، مصحح:حمید حسنی،چاپ2،تهران،‌دانشگاه‌تهران،1377
  18. راغب‌اصفهانی،حسین‌بن‌محمد،مفردات‌فی‌غریب‌القرآن،تحقیق:صفوان‌عدنان‌داودی،چاپ‌اول،بیروت، دار‌العلم‌الدار‌الشامیة،۱۴۱۲
  19. سبحانی،جعفر،منشور جاوید،چاپ‌اول،قم،موسسه امام‌صادق(ع)، 1383
  20. سیف،علی اکبر، روانشناسی پرورشی نوین،چاپ16، تهران،آگاه، 1385
  21. قطب،سید، نشانه های راه،مترجم:مصطفی خرم‌دل،چاپ‌اول،تهران،احسان،1387
  22. شبر،عبدالله، تفسیرالقرآن‌الکریم،چاپ‌اول، بیروت، دارالبلاغه‌للطباعه‌و‌النشر، 1412
  23. شهیدی،جعفر،تاریخ تحلیلی اسلام،چاپ9، تهران،علمی و فرهنگی،1396
  24. طباطبایی،محمدحسین،المیزان فی‌تفسیرالقرآن،چاپ5، قم،دفترانتشارات‌اسلامی،1417
  25. طباطبایی،محمدحسین،شیعه دراسلام،چاپ22،قم،اسلامی،1378
  26. طبرسی،فضل،مجمع البیان فی‌تفسیر‌القرآن،تحقیق:محمدجواد بلاغی،چاپ3، تهران،ناصرخسرو،1372
  27. طوسی، محمد، التبیان فی تفسیر القرآن،چاپ‌اول،بیروت،دار الاحیاء التراث العربی،1388
  28. طیب،عبدالحسین،اطیب البیان فی تفسیر القرآن،چاپ2،تهران،انتشارات اسلامی،1378
  29. عسکری،مرتضی،نقش ائمه در احیای دین،چاپ‌اول،تهران، منیر،1382
  30. فاکهی،محمد،أخبار مکة فی قدیم الدهر وحدیثه،چاپ2،بیروت،دارخضر،1414
  31. فضل‌الله،محمدحسین،من وحی القرآن،چاپ2،بیروت،دارالملاک للطباعه و النشر،1419
  32. فیض‌کاشانی،ملامحسن،تفسیرالصافی،تحقیق:حسین اعلمی،چاپ2،تهران،انتشارات الصدر،1415
  33. قرائتی،محسن،تفسیر نور،چاپ11،تهران،درس‌هایی از قرآن،1387
  34. کلبی، هشام، الاصنام،محقق:احمدزکی صفوت،چاپ4، قاهره،دارالکتب‌المصریه،1332
  35. گنابادی،سلطان محمد،بیان‌السعاده فی‌مقامات‌العباده،چاپ2،بیروت،موسسه الاعلمی للمطبوعات،1408
  36. مرتضی‌زبیدی،محمد،تاج‌العروس‌من‌جواهرالقاموس،مصحح:علی شیری،چاپ‌اول،بیروت،دارالفکر،1414
  37. مطهری،مرتضی،زندگی جاوید،چاپ3،قم،انتشارات اسلامی،1363
  38. مطهری،مرتضی،جهانبینی توحیدی،چاپ10،تهران،بنیاد علمی و فرهنگی شهیدمطهری،1385
  39. مطهری،مرتضی،آشنایی با قرآن،چاپ49،تهران،انتشارات صدرا،1396
  40. معرفت،محمدهادی،علوم قرآنی،چاپ4،قم،تمهید،1381
  41. مکارم‌شیرازی،ناصر،تفسیرنمونه،چاپ‌اول،تهران،دارالکتب الاسلامیه،1374
  42. مکارم شیرازی،ناصر، اخلاق اسلامى در نهج البلاغه،چاپ‌اول،قم،نسل جوان‏،1385
  43. نوری،یحیی،اسلام و عقاید و آراء بشری،چاپ‌اول،تهران،مجمع مطالعات و تحقیقات‌اسلامی،1357
  44. نیت‌گیج و دیوید،برلاینر،روانشناسی تربیتی،مترجم غلامرضا خوی‌نژاد،فصلنامه مربیان،شماره 16، 1374

 

  • تاریخ دریافت 01 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 02 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 09 اردیبهشت 1403