آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

راهکارهای تقویت کرامت نفس از منظر آیات و روایات با کار بست روش تحلیل مضمون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
لیلی سادات داودی 1
علی غضنفری 2
مریم فاتحی زاده 3
1 موسسه آموزش عالی تفسیر
2 دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم دانشکده تهران(نویسنده مسئول)
3 استاد دانشگاه اصفهان گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی
10.22034/iued.2024.2010043.2498
چکیده
کرامت نفس به معنای احساس ارزشمندی و پرهیز از مهانت نفس از اساسی‌ترین موضوعات انسان‌شناسی است. با توجه به گستره ویژگی کرامت نفس و تأثیرات تربیتی آن در ابعاد مختلف،‌ شناخت راهکارهای تقویت کرامت نفس و ارائه الگو از منابع اسلامی لازم به ‌نظر می‌رسد. تحقیق تحلیلی توصیفی حاضر با استفاده از روش تحلیل مضمون به تحلیل گزاره‌های آیات و روایات پرداخته است. حاصل این بررسی، استخراج 31 آیه قرآن و 183 روایت با مضمون کرامت نفس است که بعد از کدگذاریهای اولیه، مضامین در ده ساحت سازمان داده شد و بعد از بازبینی و کنترل همخوانی مضامین با کدهای استخراج شده، سه مضمون فراگیر بینشی، رفتاری و تربیتی حاصل شد که هر کدام متشکل از راهکارهای کلیدی هستند. به نظر می رسد خودشناسی و خداشناسی از عوامل مؤثر بر اصلاح بینش‌ها و راهکارهای رفتاری بر مدار ارتباط مؤثر با خود، خداوند و خلق است که رابطه‌ای دوطرفه با راهکارهای بینشی را نشان می‌دهد. همچنین مضامین سازمان‌ دهنده تکریم، الگوگیری و همنشینی، نمودی از راهکارهای تربیتی است که تحقق آن‌ها گرایش به راهکارهای دیگر را افزایش می‌دهد
کلیدواژه‌ها
"کرامت نفس"
"عزت"
"ارزشمندی"
"راهکارها"
" تحلیل مضمون"

عنوان مقاله English

Solutions to strengthen self-dignity from the perspective of verses and traditions using the method of theme analysis

نویسندگان English

sadat davodi 1
ali ghazanfari 2
maryam fatehizadeh 3
1 tafsir
2 University of Sciences and Education of the Holy Qur'an, University of Tehran
3 Professor of Isfahan University, Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology
چکیده English

Self-dignity means feeling valuable and avoiding self-deprecation is one of the most basic topics of anthropology .Considering the extent of self-dignity and its educational effects in different dimensions, it seems necessary to know the ways to strengthen self-dignity and provide examples from Islamic sources. The present descriptive analytical research has analyzed the propositions of verses and narrations using the method of theme analysis The result of this investigation is the extraction of 31 verses of the Qur'an and 183 narrations with the theme of self-respect After initial coding, the themes were organized into ten areas and after reviewing and controlling the compatibility of the themes with the extracted codes Three overarching themes of insight, behavior and education were obtained, each of which consists of key solutions It seems that self-knowledge and God-knowledge are effective factors in improving insights and behavioral solutions in the sphere of effective communication with oneself, God and people. It shows a two-way relationship with insight solutions. Also, the organizing themes of honoring, role modeling, and companionship are a manifestation of educational strategies, the realization of which increases the tendency to other strategies.

کلیدواژه‌ها English

"dignity of self"
"honor" valuable" "solutions"
"Theme analysis"

  1.  

    قرآن کریم

    نهج البلاغه

    1. ابن‌ ابی‌الحدید عبدالحمید ابن هبه الله،( ۱۳۸۸) شرح نهج‌البلاغه ترجمه غلامرضا لایقی، چاپ اول، قم، کتاب نیستان.
    2. ...................................................................، ( 1379 )، جلوه تاریخ در شرح نهج‌البلاغه، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی.
    3. ابن‌ بابویه، محمد بن علی، ( ۱۳۷۶ ش)، امالی، چاپ ششم، تهران، انتشارات کتابچی.
    4. ........................................... ،( ۱۳۶۲ ش)، الخصال، مصحح غفاری علی‌اکبر، چاپ اول، قم، جامعه مدرسین.
    5. ...........................................،( ۱۴۱۴ ق)، من لا یحضره الفقیه، مصحح علی‌اکبر غفاری، چاپ سوم، قم، جامعه مدرسین.
    6. .........................................،( ۱۳۸۶ ش)، علل‌الشرائع، ترجمه و تحقیق محمدجواد ذهنی تهرانی، چاپ هشتم، قم، انتشارات مؤمنین.
    7. ابن شهر آشوب مازندرانی، محمدبن‌علی،( ۱۳۷۹ ق ) مناقب آل ابی‌طالب علیهم‌السلام ج2 چاپ اول، قم، نشر علامه.
    8. ابن میثم، میثم بن علی،( ۱۳۷۵)، شرح نهج‌البلاغه، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
    9. بیهقی، احمد بن الحسین،( ۱۴۲۴ ق)، سنن الکبری، محقق محمد عبدالقادر عطا، چاپ سوم، بیروت، دارالکتب العلمیه.
    10. پژوهش‌کده باقرالعلوم سازمان تبلیغات اسلامی،( ۱۳۷۳ش)، موسوعه کلمات الامام الحسین ع، چاپ اول، قم، سازمان تبلیغات اسلامی.
    11. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد،( ۱۳۸۱) تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ترجمه‌ی مصطفی درایتی، چاپ اول، مشهد، انتشارات الجواد.
    12. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن‌محمد،( ۱۴۱۰ق)، غررالحکم و دررالکلم، چاپ دوم، قم، دار الکتاب الاسلامی
    13. جوادی آملی،عبدالله، تفسیر تسنیم، چاپ هشتم، قم، اسراء، ۱۳۹۵ش.
    14. حر عاملی، محمد بن حسن،( ۱۴۱۲ ق ) وسائل‌الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.
    15. حرانی، ابومحمد،( 1382 ق) تحف‌العقول، ترجمه صادق حسن زاده، چاپ اول، قم، انتشارات آل علی.
    16. خوانساری، محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم،( ۱۳۸۴)، چاپ ششم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
    17. زمخشرى، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، (1407 ق) ، چاپ سوم، بیروت، دار الکتاب العربی.
    18. سبزواری، هادی بن مهدی، دیوان اسرار، چاپ اول، بی‌جا، کتاب‌فروشی محمودی.
    19. سیوطی، عبدالرحمن‌بن‌ابی‌بکر،( ۱۴۲۹ ق)، الجامع الصغیر، چاپ اول، بیروت، دارالفکر.
    20. شریف شیرازی، محمدهادی بن معین‌الدین محمد،( ۱۴۳۰ق )، الکشف الوافی فی شرح اصول الکافی، چاپ، اول قم، دار الحدیث.
    21. صادقى تهرانى، محمد، (1406ق)، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه‏، چاپ دوم، قم، فرهنگ اسلامی.
    22. طباطبایى، محمدحسین،( 1374 ش)، المیزان فی تفسیر القرآن، ج12 چاپ پنجم، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    23. طبرسى، فضل بن حسن، (1412) ، تفسیر جوامع الجامع، چاپ: 1، قم، حوزه علمیه قم.
    24. علوی گنابادی، جعفر،( ۱۳۹۰) مهارت‌های زندگی با نگاه دینی، چاپ دوم، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی
    25. عوفی، سدید الدین محمد ؛( 1340 )، جوامع الحکایات و لوامع الروایات، چاپ اول،تهران، نشر ابن سینا
    26. غضنفرى، على، ره رستگارى(1382) 3جلد، لاهیجى - قم - ایران، چاپ اول.
    27. فتال نیشابوری،( ۱۴۲۳ ق) روضه الواعظین، قم، انتشارات دلیل ما.
    28. فلسفی، محمد تقی، (۱۳۷۹)، عزت و ذلت از دیدگاه نهج‌البلاغه، تهران، بنیاد نهج‌البلاغه
    29. قمی، عباس،( ۱۳۷۴)سفینه البحار، مشهد، انتشارات آستان قدس.
    30. کلینی، محمد بن یعقوب،( ۱۳۷۵ ش)، الفروع من الکافی، چاپ چهارم، تهران، دارالکتب الاسلامیه
    31. ............................................، ( ۱۴۰۷ق)، الکافی، مصحح: غفاری علی‌اکبر و آخوندی محمد، چاپ چهارم، تهران دارالکتب الاسلامیه.
    32. لیثی واسطی، علی بن محمد،( ۱۳۷۶ ش )، عیون الحکم و المواعظ، قم، مؤسسه دار الحدیث
    33. مجلسى، محمد باقر،( ۱۴۰۳ق)، بحار الأنوار، ج61، چاپ دوم‏، بیروت، ‏دار إحیاء التراث العربی‏.
    34. مجلسی، محمدباقر،( ۱۴۰۴ ق)، مرآت العقول فی شرح اخبار آل رسول، ج۱۰، چاپ دوم، قم، دارالکتب الاسلامیه.
    35. مغربی نعمان، بن محمد ،( ۱۳۸۵ ق )، دعائم الاسلام، ج،۱ چاپ دوم، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
    36. مکارم شیرازی، ناصر، (۱۳۷۶)، تفسیر نمونه، تهران،دارالکتب الاسلامیه

     

    33-Attride,stirling.j2001networks thematic: an anaiytic tool for Qualitative Research, vol,No,3 p:385

    34- Braun, V. & Clarke, V. (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp. 77-101.).

     

     

     

     

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث
دوره 9، شماره 1
شهریور 1402
صفحه 19-40

  • تاریخ دریافت 05 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 27 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 24 بهمن 1402