آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

معناشناسی «رحمت» و نقش تربیتی آن در حوزه اجتماعی از دیدگاه آیا ت و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه علوم قرآن و حدیث مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی (ره) قم
10.22034/iued.2023.562260.2333
چکیده
پیچیدگی نظام اجتماعی انسان و مسائل و مشکلات متعددی که بهزیستی اجتماعی را تهدید می نماید، امر مدیریت اجتماع را بسیار سخت نموده است. از آنجا که وضع قانون به تنهایی قدرت حل و فصل تمامی مسائل اجتماعی را ندارد، دین اسلام مجموعه‌ای از آموزه‌های اخلاقی را نیز به کار گرفته است. شناخت درست این آموزه‌ها امری مشکل بوده و نیازمند مقدماتی است. شناخت دقیق از مفهوم واژگان کلیدی، یکی از مهمترین بایسته‌ها فهم و کاربست درست و حداکثری آموزه دینی است. ه «رحمت» یکی از این دست واژگان است. هدف پژوهش حاضر، پاسخ به این دو پرسش اساسی است: مفهوم دقیق واژه «رحمت» در حوزه روابط اجتماعی چیست؟ آثار تربیتی «رحمت» در روابط اجتماعی چیست؟ در پاسخ به این دو سوال، با روش مطالعه کیفی از نوع توصیفی-تحلیلی، آیات و روایات مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. ابتدا مفهوم «رحمت» درحوزه روابط اجتماعی واکاوی گردیده است. مطابق یافته‏های پژوهش، واژه «رحمت» صرفا به انفعالات درونی انسان همچون مهربانی و دلسوزی و ترحم محدود نشده بلکه شامل اقدام ایثارگرانه و بدون چشمداشت در جهت جبران نقص و ضعف مرحوم نیز می‌شود. همچنین وجود رحمت در روابط اجتماعی آثار تربیتی‌ای به دنبال دارد که تاثیر شگرفی بر بهزیستی اجتماعی خواهد داشت. این آثار عبارتند از: انعطافپذیری در زندگی جمعی؛ توسعه روابط و همبستگی اجتماعی؛ گسترش گذشت، تغافل و استغفار؛ ایجاد حس مسئولیت‌پذیری نسبت به جامعه؛ برقراری امنیت کامل در روابط؛ برآورده شدن حداکثری نیازها؛ عدم چمشداشت در ایصال رحمت و در نهایت زمینه‌ساز رشد فردی و اجتماعی.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The semantics of "mercy" and its educational role in the social field from the perspective of verses and traditions

نویسنده English

mahdi shamohammadi beni
Department of Quranic and Hadith Sciences, Shahid Mahalati Higher Education Complex, Qom
چکیده English

The complexity of the human social system and the numerous issues and problems that threaten social well-being have made it very difficult to manage society. Islam religion has also used a set of moral teachings. Accurate understanding of the concept of key words is one of the most important requirements for understanding and applying religious teachings correctly. "Mercy" is one such word. The aim of the current research is to answer these two basic questions: What is the exact meaning of the word "mercy" in the field of social relations? What are the educational effects of "mercy" in social relations? In response to these two questions, the verses and narrations have been examined and analyzed with the descriptive-analytical qualitative study method. First, the concept of "mercy" has been analyzed in the field of social relations. According to the findings of the research, the word "mercy" is not only limited to human inner actions such as kindness, compassion, and pity, but also includes selfless and selfless actions to compensate for the shortcomings and weaknesses of the deceased. Also, the presence of mercy in social relationships has educational effects that will have a tremendous impact on social well-being. These works include: flexibility in collective life; development of relationships and social solidarity; Spreading forgiveness, forgiveness and forgiveness; creating a sense of responsibility towards society; establishing complete security in relationships; maximum fulfillment of needs; Lack of patience in delivering mercy and ultimately the basis for personal and social growth.

کلیدواژه‌ها English

The mercy
upbringing
social relations
social well-being
  •  

    • قرآن کریم؛ ترجمه‌ی محمدمهدی فولادوند.
    • نهج‌البلاغه؛ تصحیح صبحی صالح؛ ترجمه‌ی محمد دشتی؛ قم: هجرت، 1414 ق.
    •  ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبه‌الله؛ شرح نهج‌البلاغة؛ ترجمه‌ی غلامرضا لایقی؛ قم: آیت‌الله مرعشی، 1404 ق.
    •  ابن‌ابی‌جمهور، محمد‌بن‌زین‌الدین؛ عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة؛ تحقیق مجتبی عراقی؛ قم: سیدالشهداء، 1405 ق.
    •  ابن‌اثیر جزری، مبارک‌بن‌محمد؛ النهایة فی غریب الحدیث و الأثر؛ قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏، ‏ 1367 ش.
    •  ابن‌اشعث، محمد‌بن‌محمد؛ الجعفریات؛ تهران: نینوا، بی‏تا.
    • ابن‌بابویه، محمد‌بن‌علی؛ الامالی؛ ترجمه‌ی محمدباقر کمره‏ای؛ چاپ پنجم، بیروت: اعلمی، 1400 ق.
    •  ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن‌محمد؛ تاریخ ابن‌خلدون؛ لبنان: دارالفکر، 1408 ق.
    •  ابن‌درید، محمد‌بن‌حسن‏؛ الاشتقاق؛ بیروت: دار الجلیل، 1411 ق.
    •  ــــــــــــــــــــــ‏؛ جمهره اللغه؛ بیروت: دارالعلم، 1988 م.
    •  ابن‌سیده، على‌بن‌اسماعیل‏؛ المحکم و المحیط الأعظم‏؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1421 ق.
    •  ابن‌شعبه، حسن‌بن‌علی؛ تحف العقول؛ قم: جامعه مدرسین، 1404 ق.
    •  ابن‌فارس، احمد؛ معجم مقایس اللغه؛ تحقیق عبدالسلام محمد هارون؛ قم: الاعلام الاسلامی، 1404 ق.
    •  ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم؛ لسان‌العرب؛ تحقیق جمال‌الدین میردامادی؛ چاپ سوم، بیروت: دارالفکر، 1414 ق.
    • ابوداود، سلیمان‌بن‌اشعث؛ سنن أبی داوود؛ قاهره: دارالحدیث، 1420 ق.
    • ازدى، عبدالله‌بن‌محمد؛ کتاب الماء؛ تهران: دانشگاه علوم پزشکی، 1387 ش.
    • ازهرى، محمد‌بن‌احمد؛ تهذیب اللغة؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1421 ق.
    • ترمذی، محمد‌بن‌عیسی؛ سنن الترمزی؛ قاهره: دارالحدیث، 1419 ق.
    • تمیمی آمدی، عبدالواحد‌بن‌محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ ترجمه‌ی خوانساری؛ قم: دفتر تبلیغات، 1366 ش.
    • جابر ورزنه، علیرضا؛ میرجلیلی، علی محمد؛ فلاح، محمدحسین؛ «آثار تربیتی شفقت در حوزه‌ی فردی و اجتماعی از منظر قرآن و روایات»؛ آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، دوره‌ی 4، شماره‌ی 1، 1398 ش.
    • جرجانی، علی‌بن‌محمد؛ کتاب التعریفات؛ تهران: ناصرخسرو، 1370 ش.
    • جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح (تاج اللغة و صحاح العربیة)؛ چاپ سوم، عربستان: دار العلم، 1404 ق.
    • حر عاملی، محمد‌بن‌حسن؛ تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه؛ قم: آل البیت، 1409 ق.
    • حسینی زبیدی، محمد مرتضى؛ ‏تاج العروس من جواهر القاموس‏؛ بیروت: دارالفکر، 1414 ق‏.
    • حسینی، حمید؛ آموزش پژوهش؛ قم: شمیم یاس ولایت، 1393 ش.
    •  حقى برسوى، اسماعیل‌بن‌مصطفى؛ تفسیر روح البیان؛ بیروت: دارالفکر، بی‌تا.
    • حمیرى، نشوان‌بن‌سعید؛ شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم‏؛ دمشق: دارالفکر، 1420 ق.
    • حمیری، عبدالله‌بن‌جعفر؛ قرب الإسناد؛ ترجمه‌ی رضوان ایرجی‌زاده؛ قم: آل البیت، 1413 ق.
    • دهخدا، علی اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران، روزنه، 1372 ش.
    • راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ اول، بیروت: دار العلم، 1412 ق.
    • ــــــــــــــــــــــــــــــ؛ جامع التفاسیر؛ کویت: دارالدعوه، 1405 ق.
    • سلطان على‏شاه، سلطان محمد‌بن‌حیدر؛ بیان السعادة فی مقامات العبادة؛ بیروت: اعلمی، 1408 ق.
    • شیبانى، محمد‌بن‌حسن؛ نهج البیان عن کشف معانى القرآن؛ قم: الهادی، 1413 ق.
    • صاحب، اسماعیل‌بن‌عباد؛ المحیط فی اللغه؛ بیروت: عالم الکتب، 1414 ق.
    • طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ ترجمه‌ی محمدباقر موسوی؛ قم: جامعه مدرسین، 1417 ق.
    • طبرسی، علی‌بن‌حسن؛ مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار؛ ترجمه عزیزالله عطاردی؛ چاپ دوم، نجف: حیدریه، 1385 ق.
    • طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد؛ مجمع البحرین؛ چاپ سوم، تهران: مرتضوی، 1375 ش.
    • طیب، عبدالحسین؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: اسلام، 1369 ش.
    • عسکرى، حسن‌بن‌عبدالله‏؛ الفروق فی اللغه؛ بیروت: دار الافاق الجدیده، 1400 ق.
    • عسکری‏نیا، ابوالفضل و لطفی، منا؛ روش تحقیق در مدیریت؛ تهران: فرانما، 1390 ش.
    • فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد؛ کتاب العین؛ چاپ دوم، قم: هجرت، 1409 ق.
    • فیروزآبادى، محمد‌بن‌یعقوب‏؛ قاموس المحیط؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415 ق.
    • فیومى، احمد‌بن‌محمد؛ مصباح المنیر؛ بی‌جا: بی نا، بی تا.
    • قرشى، سید على‌اکبر؛ قاموس قرآن‏؛ تهران: دار الکتب الإسلامیة، ‏1371 ش.
    • کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ ترجمه‌ی سید جواد مصطفوی؛ قم: دارالحدیث، 1429 ق.
    • کوفی اهوازی، حسین‌بن‌سعید؛ الزهد؛ تحقیق غلامرضا عرفانیان؛ ترجمه‌ی عبدالله صالحی؛ قم: علمی، 1402 ق.
    • مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ بیروت: موسسه الوفاء، 1362 ق.
    • مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد، 1368 ش.
    • مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ قم: مدرسه امام علی‌بن‌ابی‌طالب، 1421 ق.
    • مناوی، محمد‌بن‌عبدالرئوف؛ فیض القدیر فی شرح الجامع الصغیر؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415 ق.
    • مهنا، عبدالله على‏؛ لسان السان؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1413 ق.
    • موسى، حسین یوسف‏؛ الافصاح فی فقه اللغه؛ قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1410 ق.
    • نهاوندى، محمد؛ نفحات الرحمن فى تفسیر القرآن؛ قم: البعثة، 1386 ش.
    • نووى، محمد؛ مراح لبید لکشف معنى القرآن المجید؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1417 ق.
    • نیشابوری، مسلم‌بن‌حجاج؛ صحیح مسلم؛ قاهره: دارالحدیث، 1412 ق.

  • تاریخ دریافت 26 شهریور 1401
  • تاریخ بازنگری 26 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1402