آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

رابطه متقابل عواطف و اعمال عبادی و تاثیرآنها بر تربیت افراد با تکیه بر آموزه‌های دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مریم بهمنی 1
سوسن آل رسول 2
زینب سادات میرشمسی 3
1 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن وحدیث، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
2 استاد تمام گروه علوم قرآن و حدیث، واحدکرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران (نویسنده مسئول)
3 استادیار گروه فلسفه اسلامی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج ، ایران.
10.22034/iued.2023.1983418.2375
چکیده
آموزه‌های دینی برای تغییرپذیری اخلاق اصالت قائل است. بعثت پیامبران نیز در راستای ایجاد تغییرات در رفتار و اعمال افراد بوده‌است. عواطف، عامل اصلی تغییراتی است که در جنبه روحانی فرد اتفاق می‌افتد. این محرک اعمال، براثر باورها و اعتقادات افراد که مبتنی بر شناخت است، عمل می‌کند. عواملی از جمله معرفت، جهان‌بینی، محیط اجتماعی، خانواده و اراده بر عواطف اثر گذارده و در روند تربیتی افراد مشهود می‌گردد. اگر این شناخت‌ها در مسیر دینداری فرد صورت گیرد، موجب عمل به دستورات و احکام الهی می‌گردد. همچنین هرگاه انسان به فرامین الهی گردن بنهد، خداوند بینشی به او عطا می‌کند که عواطفش را در مسیر بهتری بکار برد. تاثیر متقابل عواطف و اعمال عبادی را می‌توان در مولفه‌های چون زهد و تقوا، احساس پشیمانی، دعا، جهاد، صبر و نماز، زیارت کردن و تزکیه نفس مشاهده کرد. این مقاله با تمرکز بر تفاسیر مختلف به بررسی آیاتی که بیانگر جنبه عاطفی انسان‌اند، می‌پردازد. تاثیر تربیتی، رابطه متقابل عواطف و اعمال عبادی را در آموزه‌های دینی بیان می‌کند. عواطف در صورتی که با شناخت و آگاهی شکوفا شوند، باعث بهتر عمل کردن به فرامین الهی می‌شوند. اطاعت از دستورات خداوند و انجام اعمال عبادی هم بر عواطف تاثیر گذاشته و موجب شکوفایی آنها می‌گردد. نتیجه اینکه این تاثیرات متقابل موجب تربیت صحیح انسان می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
عاطفه
اعمال عبادی
تربیت
قرآن
آموزه‌های دینی

عنوان مقاله English

The mutual relationship between emotions and acts of worship and their impact on the education of people based on religious teachings

نویسندگان English

Maryam Bahmani 1
Sousan Alerasoul 2
zeinab sadat mirshamsi 3
1 Theology Farhangian University, Fatemeh Zahra Campus, Ahvaz
2 Professor of the Department of Quranic and Hadith Sciences, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran (Corresponding Author)
3 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran.
چکیده English

Religious teachings give importance to the changeability of ethics. The mission of the prophets was also aimed at making changes in people's behavior and actions. Emotions are the main factor in the changes that happen in the spiritual aspect of a person. This motivation of actions acts as a result of people's beliefs and convictions, which are based on knowledge. Factors such as knowledge, worldview, social environment, family and will affect emotions and are evident in the educational process of people. If these cognitions take place in the path of a person's religiosity, it will lead to the implementation of divine commands and decrees. Also, whenever a person obeys the divine orders, God gives him the insight to use his emotions in a better way.The mutual influence of emotions and acts of worship can be seen in components such as asceticism and piety, feeling remorse, prayer, jihad, patience and prayer, pilgrimage and self-cultivation. Focusing on different interpretations, this article examines the verses that express the emotional side of humans. The educational effect expresses the mutual relationship between emotions and acts of worship in religious teachings. Emotions, if they flourish with knowledge and awareness, make them act better on God's commands. Obedience to God's commands and performing acts of worship also affect emotions and make them flourish. The result is that these mutual influences lead to the correct education of human beings.

کلیدواژه‌ها English

Affection
acts of worship
education
Quran
religious teachings
  • قرآن کریم؛ ترجمه‌ی محمدمهدی فولادوند؛ دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی،1373 ش.
  • نهج‌البلاغه؛ گردآورنده سید رضی؛ ترجمه‌ی محمد دشتی؛ قم: سرزمین سبز،1380 ش.
  • صحیفه سجادیه؛ ترجمه‌ی الهی قمشه‌ای و محمدنبی فربودی؛ قم: اندیشه صادق،1392 ش.
  • آمدی، عبدالواحدبن‌محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ مصحح: سید مهدی رجایی؛ قم: دارالکتب اسلامی، 1410 ق.
  • آرام، علیرضا و جوادی، محسن؛ تحلیل رابطه‌ی دین و اخلاق از نگاه ابن‌تیمیه و آدامز؛ فلسفه و کلام اسلامی، دوره‌ی 50، شماره‌ی 1، 1396 ش.
  • امین‌زاده، محمدرضا؛ فرهنگ تعلیم و تربیت اسلامی؛ تهران: موسسه در راه حق،1376 ش.
  • مولینز، آر تی؛ خدا و عواطف؛ ترجمه‌ی زینب‌سادات میرشمسی؛ تهران: آن سو،1400 ش.
  • اکبری، محمود؛ مهارت‌های آموزش اخلاق؛ قم: فتیان، بی‌تا.
  • ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم؛ لسان العرب؛ چاپ سوم، بیروت: دار صادر،1414 ق.
  • بستانى، فؤاد افرام؛ فرهنگ ابجدى؛‏ ترجمه‌ی رضا مهیار؛ چاپ دوم، تهران: اسلامی، 1375 ش.
  • پسندیده، عباس؛ الگوی اسلامی شادکامی با رویکرد روان‌شناسی مثبت‌گرا؛ چاپ سوم، قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث،1395 ش.
  • ایزوتسو، توشیهیکو؛ خدا و انسان در قرآن؛ ترجمه‌ی احمد آرام؛ چاپ هفتم، تهران: شرکت سهامی انتشار،1391 ش.
  • ثقفی تهرانی، محمد؛ تفسیر روان جاوید؛ چاپ سوم، تهران: برهان، 1398 ق.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ مراحل اخلاق در قرآن؛ تحقیق: علی اسلامی؛ چاپ هفتم، قم: اسراء،1386 ش.
  • ـــــــــــــــــــ؛ مبادی اخلاق در قرآن؛ تحقیق: حسین شفیعی؛ چاپ ششم، قم: اسراء،1387 ش.
  • ـــــــــــــــــــ؛ تفسیر تسنیم؛ قم: اسراء،1390 ش.
  • ـــــــــــــــــــ؛ صورت و سیرت انسان در قرآن تفسیر موضوعی قرآن؛ چاپ یازدهم، قم: اسراء،1397 ش.
  • جعفری، یعقوب؛ تفسیر کوثر؛ قم: هجرت،1376 ش.
  • حسینی همدانی، سید محمدحسین؛ انوار درخشان؛ تهران: کتابفروشی لطفی، 1404 ق.
  • حسینی و دیگران؛ «مقایسه‌ی جایگاه احساسات و عواطف در تربیت اخلاقی در رویکرد دل‌مشغولی و آموزه‌های اخلاقی قرآن کریم»؛ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 1397 ش.
  • خزعلی، ابوالقاسم؛ تربیت از دیدگاه قرآن؛ مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی،1374 ش.
  • دیلمی، حسن‏؛ ارشاد القلوب؛ ترجمه‌ی سید هدایت‌الله مسترحمى‏؛ چاپ سوم‏، تهران: مصطفوى‏، 1349 ش.
  • دانش، جواد و جوادی، محسن؛ «وابستگی معناشناسانه اخلاق به دین»؛ پژوهش‌های اخلاقی، شماره‌ی 2، 1390 ش.
  • راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد؛ مفردات الفاظ قرآن؛ ترجمه‌ی غلامرضا خسروى؛ چاپ دوم، تهران: مرتضوی، 1374 ش.
  • سورآبادی، عتیق‌بن‌محمد؛ تفسیر سورآبادی؛ تهران: نور،1381 ش.
  • سانتراک، جان؛ زمینه روانشناسی؛ ترجمه‌ی مهرداد فیروزبخت؛ تهران: رسا، 1388 ش.
  • شاه‌عبدالعظیمی، حسین؛ تفسیر اثنی عشری؛ تهران: میقات، 1363 ش.
  • شاکری، روح‌الله وفغفوری، مژگان؛ «بررسی اخلاق از دیدگاه اریک فروم با تأکید بر آرای آیت‌الله جوادی آملی»؛ اسراء، سال 4، شماره‌ی 3، 1391 ش.
  • شبر، عبدالله؛ الاخلاق؛ ترجمه‌ی محمدرضا جباران؛ قم: هجرت،1387 ش.
  • صدوق، محمدبن‌علی؛ ثواب الاعمال؛ ترجمه‌ی صادق حسن‌زاده‏، تهران: ارمغان طوبى‏، 1382 ش.
  • صادق‌نیا، مهراب و امیریزدانی، حمیده؛ «نسب‌سنجی اخلاق پولسی و اخلاق ارسطویی»؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی معرفت ادیان، شمار‌ه‌ی 4، 1395 ش.
  • الطبرسی، الفضل­بن‌الحسن؛ مجمع البیان؛ ترجمه‌ی حاج شیخ محمد رازی؛ تهران: فراهانی، 1360 ش.
  • طریحی، فخرالدین؛ مجمع البحرین؛ چاپ سوم، تهران: مرتضوی، 1375 ش.
  • طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان؛ ترجمه‌ی سید محمدباقر موسوی همدانی؛ قم: حوزه علمیه قم،1374 ش.
  • طیب، سید عبدالحسین؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، تهران: اسلام، 1378 ش.
  • فخر رازی، محمدبن‌عمر، تفسیرکبیر مفاتیح الغیب، مترجم علی اصغر حلبی، چاپ پنجم، تهران، اساطیر،1379
  • فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد؛ کتاب العین؛ تحقیق: مهدی مخزومی؛ چاپ دوم، قم: هجرت،1410 ق.
  • فیض کاشانی، محسن؛ اخلاق حسنه؛ ترجمه‌ی محمدباقرساعدی؛ تهران: پیام عدالت، 1387 ش.
  • فیض کاشانی، محسن؛ الحقائق؛ تحقیق: محسن عقیل؛ قم: دارالکتاب الاسلامی، 1423 ق.
  • قرطبی، محمدبن‌احمد؛ الجامع الاحکام القرآن؛ تهران: ناصرخسرو، 1364 ش.
  • قیوم‌­زاده، احمد؛ «نگرشی بر عقل و عاطفه از دیدگاه اسلام»؛ وبلاگ معارف، 1399 ش.
  • قرشی، سید علی‌اکبر؛ قاموس قرآن؛ چاپ ششم، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1371 ش.
  • کاشانی، ملا فتح‌الله؛ خلاصه المنهج؛ تهران: اسلامیه، 1373 ش.
  • کلینى، محمدبن یعقوب؛ الکافی؛ ترجمه‌ی محمدباقر کمره‌ای؛ چاپ دوم،‏ تهران: اسلامیه، 1362 ش.
  • کمالی وحدت، یاسین؛ عشق و دلبستگی از منظر عرفان اخلاق و تربیت اسلامی؛ قم: معارف، 1395 ش.
  • لیثی واسطی، علی‌بن‌محمد؛ عیون الحکم و الواعظ؛ تحقیق: حسین حسینی بیرجندی؛ قم: دارالحدیث، 1376 ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی؛ فلسفه اخلاق؛ چاپ سوم، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، 1394 ش.
  • ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم؛ عرفان و عارف‌نمایان؛ ترجمه‌ی محسن بیدارفر؛ تهران: الزهرا، 1371 ش.
  • ـــــــــــــــــــــــــ؛ المظاهر الالهیه فی اسرارالعلوم الکمالیه؛ ترجمه‌ی سید حمید طبیبیان؛ تهران: امیرکبیر، 1378 ش.
  • ـــــــــــــــــــــــــ؛ تفسیر قرآن کریم؛ چاپ دوم، قم: بیدار، 1366 ش.
  • ـــــــــــــــــــــــــ؛ سه رسائل فلسفی؛ چاپ سوم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، 1387 ش.
  • مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه، چاپ دهم، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1371 ‏ ش.
  • ـــــــــــــــــــ؛ اخلاق در قرآن؛ قم: مدرسه الأمام علی‌بن‌ابی‌طالب، 1377 ش.
  • مدرسی، محمدتقی؛ تفسیرهدایت؛ ترجمه‌ی احمد آرام؛ مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، 1377 ش.
  • محمدی، مسلم؛ مکتب‌های نسبی‌گرایی اخلاقی؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1388 ش.
  • مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی‌کلمات القرآن الکریم؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368 ش.
  • نیگل، تامس؛ دانشنامه فلسفه اخلاق؛ ترجمه‌ی انشاءالله رحمتی؛ چاپ سوم، تهران: سوفیا، 1399 ش
  • محفوظی، عباس؛ اخلاق اسلامی؛ قم: مشهور، 1388 ش.
  • محسنی، نیکچهر؛ نظریه‌ها در روانشناسی رشد، شناخت، شناخت اجتماعی، شناخت و عواطف؛ تهران: پردیس، 1383 ش.
  • میرشمسی، زینب‌سادات و جوادی، محسن؛ «گزارش و ارزیابی نسبت عاطفه با شناخت از دیدگاه مارتا نوسبام»؛ فلسفه و کلام اسلامی، شماره‌ی 1، 1391 ش.
  • نوری، حسین (محدث نوری)؛ مستدرک الوسائل؛ بیروت: موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، 1408 ق.
  • یزدانی و دیگران؛ «رابطه‌ی عواطف و معرفت از منظر ملاصدرا»؛ جستارهای فلسفی، شماره‌ی 23، 1392 ش.

 

  • تاریخ دریافت 15 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 16 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1402