آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

داستان‌های قرآنی به عنوان محتوای تربیت دینی دوره ابتدایی در رویکرد محتوایی برنامه (p4c)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زینب اجلالی 1
حسین مومنی مهمویی 2
مرضیه عالی 3
1 گروه علوم تربیتی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی ، تربت حیدریه، ایران.
2 دانشیار برنامه ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران
3 استادیار مدعو، گروه علوم تربیتی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران ، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
10.22034/iued.2023.558091.2309
چکیده
هدف از پژوهش حاضر تحلیل محتوای داستان‌های قرآنی به عنوان محتوای یاددهی‌‌- یادگیری تعلیم و تربیت دینی مقطع ابتدایی بود. بدین منظور با روش تحلیل محتوای کیفی در گام نخست انتقادات صورت گرفته به روش‌های مبتنی بر حافظه پروری در آموزش و پرورش مطرح و در ادامه رویکردهای مطرح شده در برنامه‌های آموزش تفکر و شیوه های تربیت دینی به کودکان مطرح شد آنگاه از میان رویکردهای موجود آموزش تفکر، رویکرد محتوایی که در آن محتوای تأملی اهمیت بالایی دارد مطرح و متناسب با رویکرد حاضر مضامین فلسفی (هستی‌شناسانه، شناخت شناسانه و ارزش شناسانه) معرفی و نشان داده شد که داستان های قرآنی کدام ساحت‌ یا ساحت های فلسفی را در درون خود دارد و چگونه می تواند در برنامه تربیت دینی دوره ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد. نتایج نشان داد بازنویسی و ساده سازی این داستان ها مبتنی بر رویکرد محتوایی به سبب مناسبت فرهنگی برای کودکان ایران اسلامی ضمن فراهم نمودن زمینه تامل و تفکر برای کودکان در کلاسی که به اجتماع پژوهشی بدل شده است اهداف تربیت دینی درباب خداشناسی، جهان‌شناسی و انسان‌شناسی و مباحث اخلاقی را به شکل مناسب‌تری میسر سازد.
کلیدواژه‌ها
p4c
رویکرد محتوایی
داستان های قرآنی
مضامین فلسفی

عنوان مقاله English

Quranic stories as the content of religious education in elementary school in the content approach of the program (p4c)

نویسندگان English

zeinab Ejlali 1
hosain momenimahmouei 2
Marziye Aali 3
1 Department of Educational Sciences،Torbat Heydarieh unit،Islamic Azad university،Torbat Heydarieh،Iran.
2 Associate Professor of Curriculum Planning, Department of Educational Sciences, Torbat Heydarieh Branch, Islamic Azad University, Torbat Heydarieh, Iran
3 Invited assistant professor, Department of Educational Sciences, Torbat Heydarieh Branch, Islamic Azad University,Torbat Heydarieh, Iran , and Faculty member of Tehran University.
چکیده English

The aim of the current research was to analyze the content of Quranic stories as teaching-learning content of religious education and training at the primary level. For this purpose, with the method of qualitative content analysis, in the first step, the criticisms of the methods based on memory cultivation in education were raised, and then the approaches proposed in the thinking training programs and religious education methods for children were raised. The existing approaches of teaching thinking, the content approach in which the reflective content is of high importance, were presented and in accordance with the current approach, philosophical themes (ontological, epistemological and value-oriented) were introduced and it was shown which philosophical field or fields the Qur'anic stories belong to. and how it can be used in the religious education program of elementary school. The results showed that the rewriting and simplification of these stories based on the content approach due to the cultural relevance for the children of Islamic Iran while providing a context for reflection and thinking for the children in a class that has turned into a research community, the goals of religious education regarding theology, cosmology and It facilitates anthropology and moral issues in a more appropriate way.

کلیدواژه‌ها English

p4c
content approach
Quranic stories
philosophical themes

  •  

    • قرآن کریم.
    • آذریزدی، مهدی؛ قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب (قصه‌های برگزیده از قصه‌های قرآن)؛ چاپ سی‌وپنجم، تهران: امیرکبیر، 1389 ش.
    • اسلامی، سید حسن؛ «فلسفه‌ی غرب و فلسفه اسلامی در آینه متون آموزشی»؛ آینه‌ی پژوهش، شماره‌ی 92، 1384 ش.
    • اسمیت و هولفیش؛ تفکر منطقی: روش تعلیم و تربیت، ترجمه‌ی علی شریعتمداری؛ چاپ هشتم، تهران: سمت، 1389 ش.
    • ایران‌منش، زهرا؛ «تأثیر ادبیات داستانی بر رشد و تفکر کودک»؛ پژوهشنامه‌ی اورمزد، شماره‌ی 47، 1398 ش.
    • باقری، خسرو؛ یاری دهنوی، مراد؛ «تبیین و بررسی جایگاه تاریخ فلسفه در برنامه‌ی آموزش فلسفه به کودکان با تأکید بر دیدگاه هگل»؛ فرهنگ، شماره‌ی 69، 1388 ش.
    • بناهان، مریم؛ «تبیین مبانی ارزش‌شناسی سند ملی آموزش‌وپرورش در رویارویی با بحران اخلاقی»؛ پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال بیست‌ودوم، شماره‌ی 23، 1393 ش.
    • بونتمپو، جی؛ اودل، اس؛ جک جغد مینروا؛ فلسفه به روایت فیلسوفان؛ ترجمه‌‌ی مسعود علیا؛ تهران: ققنوس، 1385 ش.
    • تقوی، محمد؛ حکایت‌های حیوانات در ادب فارسی؛ تهران: روزنه، 1376 ش.
    • دادبه، اصغر؛ کلیات فلسفه، چاپ هجدهم، تهران: دانشگاه پیام نور، 1378 ش.
    • زینلی، محمدعلی؛ «مهارت‌های عقل‌ورزی در قرآن کریم و استلزامات آن برای اصلاح یا تکمیل برنامه‌ی فلسفه برای کودکان»؛ تربیت اسلامی، شماره‌ی 28، ۱۳۹۸ ش.
    • سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش؛ روابط عمومی آموزش‌وپرورش، 1391 ش.
    • صفایی­مقدم، مسعود؛ مرعشی، سید منصور؛ پاک‌سرشت، محمدجعفر؛ باقری، خسرو؛ سپاسی، حسین؛ «بررسی تأثیر برنامه‌ی آموزش فلسفه به کودکان بر پرورش مهارت­های استدلال دانش­آموزان پسر پایه‌ی سوم راهنمایی مدرسه نمونه‌ی دولتی اهواز»؛ علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، دوره‌ی 3، سال 13، شماره‌ی 2، 1385 ش.
    • طهماسب­زاده شیخلار، داود؛ عظیم­پور، احسان؛ «آزمون ساختار عاملی و سنجش همسانی درونی پرسش­نامه عوامل آموزشی مؤثر بر تربیت دینی دانش­آموزان»؛ مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، سال چهارم، شماره­ی1، 1398 ش.
    • عبداله‌پور، رؤیا؛ سرمدی، محمدرضا؛ پیرانی، ذبیح؛ سیفی، محمد؛ «تأثیر برنامه‌ی فلسفه برای کودکان (فبک) بر نگرش اخلاقی دانش‌آموزان و تبیین مؤلفه‌های آن از منظر قرآن»؛ تعلیم و تربیت اسلامی، سال 21، شماره‌ی 34، ۱۳۹۸ ش.
    • عظمت‌مدار فرد، فاطمه؛ بختیار نصرآبادی، حسنعلی؛ حیدری، محمدحسین؛ «بازخوانی داستان‌های مثنوی بر مبنای مؤلفه‌های تفکر فلسفی و تدوین راهنمای داستان‌ها برای استفاده در اجتماع پژوهشی»؛ تربیت اسلامی، شماره‌ی 28، 1398 ش.
    • فرمهینی فراهانی، محسن؛ میرزامحمدی، محمدحسن؛ خارستانی، اسماعیل؛ «تبیین تطبیقی اهداف آموزش فلسفه به کودکان در کشورهای مختلف»؛ حکمت و فلسفه، سال 4، شماره‌ی 4، 1387 ش.
    • فقیهی، علیرضا؛ ترکاشوند، نسرین؛ «جستاری در تربیت عقلانی؛ واکاوی دیدگاه قرآن کریم و اندیشه امام خمینی»؛ معرفت، شماره‌ی ۲۳۶، 1395 ش.
    • قاسمی، حسین؛ کاظمی، محمود؛ «تحلیل محتوای کتاب درسی هدیه‌های آسمان پایه‌ی ششم ابتدایی و میزان انطباق آن با مبانی قرآنی و سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش»؛ نوآوری‌های آموزشی، شماره‌ی 52، 1393 ش.
    • کیخا، علیرضا، «طراحی و اعتباریابی الگوی تدوین برنامه‌ی درسی فطرت‌گرای توحیدی در دوره‌ی ابتدایی»؛ رساله‌ی دکتری؛ استاد راهنما:حسن ملکی؛ برنامه‌ریزی درسی، دانشکده‌ی پردیس تحصیلات تکمیلی دانشگاه علامه طباطبایی، 1398 ش.
    • محمدی شوره، طیبه؛فرج الهی، مهران؛ «بررسی نقش روش الگویی کارگزاران نظام آموزشگاهی در پیش‌بینی دین‌داری دانش‌آموزان دختر شهر تهران»؛ مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره‌ی 2، شماره‌ی 3، 1396 ش.
    • مطهری، مرتضی؛ تعلیم و تربیت در اسلام؛ چاپ شانزدهم، تهران: صدرا،1368 ش.
    • مگی، برایان؛ داستان فلسفه؛ ترجمه‌ی ‌مانی صالحه علامه؛ تهران: کتاب آمه، 1388 ش.
    • ناجی، سعید؛ کندوکاو فلسفی برای کودکان و نوجوانان: گفتگو با پیشگامان انقلابی نو در تعلیم و تربیت جلد اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1389ش.
    • وایت، دیوید؛ فلسفه برای کوچک‌ترها؛ ترجمه ترجمه‌ی حمیدی؛ تهران: قطره، 1389 ش.
    • هدایتی، مهرنوش؛ کوشا، مژگان؛ «مشارکت در حلقه‌های کندوکاو و تأثیر آن بر مهارت تفکر انتقادی در سواد رسانه‌ای»؛ رسانه و فرهنگ، شماره‌ی ۷، 1396 ش.
    • Adey, Philip (2006). ‘A Model for the Professional Development of Teachers of Thinking’, Thinking Skills and Creativity, Vol. ١, No. ١
    • Gregory, M (2008). Philosophy for Children as a Process and a Content Approach to Philosophy Education: A Response to Judith Suissa, proceedings of Annual Conference of the Philosophy of Education Society of Great Britain, New College, Oxford University. Available at: http: //www.philosophy-of-education.org.
    • Hogan, M. J (2006). Cultivating thought-full and Creative thinkers: A comment on guality merging costa with claxton et al. Thinking Skills and Creativity 1, 152-154
    • Lipman, M (1988). Philosophy Goes to School. Philadelphia: Temple University Press.
    • Lyle, S. and J. T. Williams (2012) Dialogic practice in primary schools: how primary head teachers plan to embed philosophy for children into the whole school, Educational Studies, ISSN 0305-5698 print/ISSN 1465-3400 online, © 2011 Taylor & Francis.
    • Ndofirepi, A. P (2011). Philosophy for Children: the quest for an African perspective, South African Journal of Education, Vol 31: 246-256.
    • Sterenberg, Robert J (2004) “What Is Wisdom and How Can We Develop It?” ANNALS, AAPSS, 591, January2004.
    • Murris, K (2016). The Philosophy for Children curriculum: Resisting ‘teacher proof’texts and the formation of the ideal philosopher child. Studies in Philosophy and Education, 35(1), 63-78.

     

     

     

  • تاریخ دریافت 29 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 11 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 05 بهمن 1401