آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تبیین و نقد جایگاه اقتدار معلم در تربیت دینی با نظر به آموزه های قرآنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
10.22034/iued.2022.547817.2207
چکیده
این پژوهش به تشریح مفهوم اقتدار، تربیت دینی و پیامدهای ناشی از اقتدار نامشروع معلم پرداخته است. از سویی اقتدار معلم یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث در تعلیم و تربیت است؛ از دیگر سو، یکی از عوامل مرتبط با معلم که موجب آسیب در نظام تربیتی می شود، انتخاب و اعمال نامناسب اقتدار از سوی معلم می باشد. در این پژوهش از روش تجزیه و تحلیل مفهوم با نظر به شبکه معنایی استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد، که مفهوم اقتدار در آموزه های قرآنی گونه های مختلفی دارد که برخی موجه و برخی ناموجه است. گونه های موجه اقتدار معلم برخاسته از ویژگی های دانشی و اخلاقی او بوده و از این رو تربیت دینی مورد نظر در قرآن، امری فرایندی است؛ یعنی یک جریان مستمر، تدریجی و زمانمند می باشد و مانند اقسام شبه تربیت همچون تلقین و تحمیل، یک جانبه نیست؛ بلکه دوسویه و تعاملی است. همچنین در تحلیل آیات قرآن مشخص شد که مسئولیت فردی شاگرد در قبال سرنوشت خود، شأن انسانی معلم و همچنین رفتار انسانی او مانع از اقتدار ناموجه است. از این رو در تعلیم و تربیت و به ویژه تربیت دینی باید مراقب اقسام ناموجه اقتدار بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining and criticizing the position of teacher authority in religious education according to Quranic teachings

نویسنده English

hassan bagherinia
hakim sabzevai university. sabzevar. iran
چکیده English

This study describes the concept of authority, religious education and the consequences of illegitimate teacher authority. Teacher authority is one of the most important issues in education; On the other hand, one of the factors related to the teacher that causes damage in the educational system is the improper use of authority by the teacher. In this research, the method of concept analysis with respect to the semantic network has been used. The research findings show that the concept of authority in Quranic teachings has different types, some of which are justified and some of which are unjustified. The justified types of teacher authority arise from his knowledge and moral characteristics, and therefore the religious education considered in the Qur'an is a process; That is, it is a continuous, gradual, and temporal flow, and it is not one-sided, like all kinds of quasi-education, such as indoctrination and imposition; It is two-way and interactive. Also, in the analysis of Quranic verses, it was found that the individual responsibility of the student towards his own destiny, the human dignity of the teacher and also his human behavior prevent unjustified authority. Therefore, in education and especially religious education, one should be careful of unjustified types of authority.

کلیدواژه‌ها English

teacher authority
religious education
indoctrination
 
1- اسکندری؛ دررودی؛ بهرامی؛ ‌فرزانه؛ «اقتدار معلم، اضطراب، افسردگی و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان»؛ روان‌شناسی تربیتی، شماره‌ی 35، پیاپی 11، 2015 م.
2- باقری، خسرو؛ تربیت دینی در برابر چالش قرن بیست‌ویکم، تربیت اسلامی؛ تهران: مرکز مطالعات تربیت اسلامی، 1379 ش.
3- ــــــــــــ؛ الگوی مطلوب آموزش‌وپرورش در جمهوری اسلامی ایران؛ تهران: مدرسه، 1389 ش.
4- ــــــــــــ؛ درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران؛ تهران: علمی و فرهنگی، 1389 ش.
5- ــــــــــــ؛ آسیب و سلامت در تربیت دینی؛ تربیت اسلامی؛ تهران: مرکز مطالعات تربیت اسلامی، 1380 (الف) ش.
6- ــــــــــــ؛ چیستی تربیت دینی، تهران: مرکز مطالعات تربیت اسلامی؛ 1380 (ب) ش.
7- بهشتی، محمد؛ فقیهی، علی‌نقی؛ ابوجعفری، مهدی؛ آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن؛ تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، انتشارات سمت؛ 1380 ش.
8- دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران: دانشگاه تهران، 1373 ش.
9- سعیدی، محمود و کیانی‌نژاد، عذرا؛ بررسی عوامل تأثیرات نامطلوب درس بینش اسلامی؛ قم: محراب قم، 1382 ش.
10- سیدکلان، زاهد؛ بابلان، عادل؛ جباری، ثریا؛ «کاوشی بر فهم ابعاد اقتدار معلمی در کلاس درس دانشگاهی با رویکرد آمیخته (مورد مطالعه: دانشگاه فرهنگیان)»؛ مطالعات آموزش و آموزشگاهی، سال 1، شماره‌ی 10، 2021 م.
11- شیخ‌الاسلامی، مخلصی، ‌حمیده؛ بطحایی، ‌سید حسن؛ دادجو، ‌یدالله؛ «بررسی اقتدار در آموزش‌‌های اخلاقی نهج‌البلاغه»؛ اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره‌ی 30(8)، 2020 م.‎
12- طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ ترجمه‌ی سید محمدباقر موسـوی همـدانی و دیگـران؛ تهران: نشر فرهنگی رجاء و امیرکبیر، 1363 ش.
13- عمید، حسین؛ فرهنگ عمید؛ تهران: امیرکبیر، 1369 ش.
14- فتحی آذر، اسکندر؛ روش و فنون تدریس؛ تبریز: دانشگاه تبریز، 1382 ش.
15- فریره، پائولو؛ آموزش در جریان پیشرفت؛ ترجمه‌ی احمد بیرشک؛ تهران: خوارزمی، 1363 ش.
16- گوتک، جرالد آل؛ مکاتب فلسفی و آراء تربیتی؛ ترجمه‌ی محمدجعفر پاک‌سرشت؛ تهران: سمت، 1380 ش.
17- مشایخی‌ راد، شهاب‌الدین؛ تعلیم و تربیت دینی؛ قم: حوزه و دانشگاه، 1380 ش.
18- مصر آبادی، جواد؛ بدری، رحیم؛ واحدی، شهرام؛ «بررسی میزان بی‌انضباطی‌های دانش‌آموزان در شرایط اعمال منابع مختلف اقتدار»؛ روان‌شناسی دانشگاه تبریز، سال 5، شماره‌ی 19، 1389 ش.
19- ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ «بررسی میزان بی‌انضباطی‌های دانش‌آموزان در شرایط اعمال منابع مختلف اقتدار معلم»؛  پژوهش‌های نوین روان‌شناختی، سال 5، شماره‌‌‌‌ی 19، 2010 م.
20- معاونت پژوهشی موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی؛ قرآن از دیدگاه امام خمینی؛ تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1375 ش.
21- نقیب‌زاده، میر عبدالحسین؛ نگاهی به فلسفه‌ی آموزش و پرورش؛ تهران: طهوری، 1385 ش.
Clabaugh, k. Gary (2007), Is Education Merely Indoctrination? Educational Horizons, 86, 1 Fall 2007.
Elmer J. thiessen (1993), Initiation, Introduction and Education, Canadian Journal of Education, V 10, p: 3.
Freire, p., & faundes, a (1985), learning to Question: pedagogy of liberation, Geneva: World Council of Churches.
International Encyclopedia, of Education, editors-in-chief Torsten Husen, T. Neville postle-waite.
Palmer, R. Roderick (1957), Education and Indoctrination, Peabody Journal of Education, Vol. 34, No. 4 (Jan., 1957), pp. 224-228.
Santrock, J. w (2006). Education psychology, mc-Graw- Hill, Higher Education.
Savage (1991), Discipline for self –control, New Jersey: prentice Hall.
Thiessen, E. J (1984), Indoctrination and Religious Education, in Interchange (15/3) The Ontario, Institute for studies in Education.
 

  • تاریخ دریافت 10 بهمن 1400
  • تاریخ بازنگری 05 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 20 تیر 1401