آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

رهیافتی به الگوی تربیت نفس با نگاه ساختارگونه به سوره ناس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه معارف، دانشگاه فرهنگیان
10.22034/iued.2022.544794.2175
چکیده
تربیت نفس از مهم ترین مراحل رسیدن به قرب الهی و بالاترین راه سعادت است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی از طریق استنتاج بر پایه روش تدبری و ساختارشناسی آیات قرآن بر مبنای توقیفی بودن آیات در صدد بیان حقیقت تربیت نفس با نگاه تدبر گونه به سوره ناس است. نتایج پژوهش حاکی از آن است تربیت نفس انسان از دیدگاه سوره ناس در گرو پناه بردن به ذات حق و پذیرفتن ربوبیت و مالکیت و الوهیت خداوند است. از طریق روش ساختارشناسی و معناشناسی آیات با بررسی اسلوب واژگانی، تصویر هنری، آوایی، می توان به این حقیقت دست یافت که برای رهایی از شرور نفس و شیطان های انسی و جنی، تنها راه پناه بردن به ذات احد یکتاست که از طریق تذکر و یادآوری، همراهی فکر و عقیده و عمل با زبان و محاسبه اعمال می توان نفس خود را از وسوسه های خناس گونه نجات داد و به سعادت رسید؛ بر طبق آیات مخلَصین کسانی هستند که لحظه به لحظه در هر کاری خداوند را به یاد دارند و به او پناه می برند لذا هیچ وسوسه گر خناسی نمی تواند در آن ها نفوذ داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An approach to the pattern of self-education with a structural view of Surah An-Nas

نویسنده English

maryam nassaj
Assistant Professor, Department of Education, Farhangian University
چکیده English

Self-education is one of the most important steps to reach nearness to God and the highest path to happiness. This descriptive-analytical research seeks to express the truth of self-education with a contemplative view of Surah Nas through inference based on the method of contemplation and structuralism of Quranic verses based on the confiscation of verses. The results of the research indicate that the training of the human soul from the point of view of Surah An-Nas depends on taking refuge in the essence of truth and accepting the Lordship, ownership and divinity of God. Through the method of structure and semantics of the verses, by examining the lexical style, artistic, phonetic image, it can be achieved that the only way to get rid of the evil of the soul and the devils of man and jinn is to take refuge in the essence of oneness. Remembering, accompanying thought and belief and action with language and calculating deeds can save one's soul from temptations and achieve happiness; According to the verses, the sincere are those who remember God from time to time in everything and seek refuge in Him, so no tempter of khanasi can influence them.

کلیدواژه‌ها English

Self -education
Surah Nas
Structural
Calculation
Hint
1- قرآن کریم.
2- نهج‌ البلاغه.
3- آمدی، عبدالواحد بن‌ محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ تصحیح مهدی رجایی؛ قم: دارالکتب الاسلامیه، 1410 ق.
4- ابن‌عاشور، محمد بن‌ طاهر؛ التحریروالتنویر؛ بی‌جا: بی‌تا.
5- ابن‌ منظور، محمد بن‌ مکرم؛ لسان‌العرب؛ بیروت: دارصادر، 1414 ق.
6- احدی، حسن و بنی‌ جمالی، شکوه‌ السادات؛ علم‌ النفس از دیدگاه دانشمندان اسلامی و تطبیق آن با روان‌شناسی جدید؛ تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، 1400 ق.
7- البرزی، پرویز؛ مبانی زبان­شناسی متن؛ تهران: امیرکبیر، 1386 ش.
8- الهی‌زاده، محمد حسن؛ تدبر در قرآن کریم جزء 30؛ مشهد: گل محمدی، 1391 ش.
9- بازرگان، عبدالعلی؛ نظم قرآن؛ تهران: قلم، 1375 ش.
10- جوهری، اسماعیل‌ بن‌ حماد؛ الصحاح؛ بیروت: دارالعلم للملایین، 1984 م.
11- دهقان، اکبر؛ تحلیلی بر روش های تربیت نفس؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، 1386 ش.
12- راغب اصفهانی، حسین‌ بن‌ محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ دمشق-بیروت: دارالعلم الدارالشامیة، 1412 ق.
13- رحیم‌ پور، فروغ‌ السادات و بیادار، هنگامه‌؛ «روش‌های تربیت نفس از دیدگاه ملاصدرا»؛ انسان‌پژوهی دینی، سال 13، شماره‌ی 36، 1395 ش.
14- رفیعی، بهروز؛ آراء دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن؛ چاپ دوم، بی‌جا: سبحان، 1388 ش.
15- زمخشری، محمود؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ بیروت: دارالکتب العربی، 1407 ق.
16- زبیدی، محمد مرتضی؛ تاج العروس؛ بی‌جا: دارلیبیا للنشر و التوزیع نبغازی، بی ‏تا.
17- سیدی، حسین؛ «مولفه‌های تصویرهنری در قرآن»؛ اندیشه‌ی دینی دانشگاه شیراز، شماره‌ی 27، 1387 ش.
18- شمیسا، سیروس؛ نقد ادبی؛ تهران: فردوس، 1378 ش.
19- صدرالدین شیرازی، محمد بن‌ ابراهیم؛ مجموعه الرسائل التسعه؛ تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی؛ تهران: بی‌تا.
20- صدوق، محمد‌بن‌علی، علل الشرایع؛ نجف: المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۵ ق.
21- طالقانی، محمود؛ پرتوی از قرآن؛ تهران: شرکت سهامی انتشار، 1362 ش.
22- طباطبایی، محمد حسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: جامعة مدرسین حوزه علمیه قم، 1417 ق.
23- طبرسی، فضل‌ بن‌ حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: ناصرخسرو، 1372 ش.
24- عضیمه، صالح؛ معناشناسی واژگان قرآن؛ ترجمه‌ی حمیدرضا نگهبان و سید حسین سیدی؛ مشهد: آستان قدس رضوی، 1388 ش.
25- غزالی، ابو حامد محمد؛ احیاء العلوم؛ مصر: مکتبه مصطفی، 1385 ش.
26- قاسمی، حمید محمد؛ جلوه‌هایی از هنر تصویرآفرینی در قرآن؛ تهران: علمی فرهنگی، 1387 ش.
27- قراملکی، احد فرامرز؛ «تجلی خدای گفتگو در کاربرد قرآنی "قل"»؛ پژوهش‌نامه‌ی تفسیر و زبان قرآن، شماره‌ی 4، 1393 ش.
27- کاظم‌زاده، حسین؛ اصول اساسی فن تربیت؛ تهران: اقبال، 1357 ش.
28- کانت، امانوئل؛ تعلیم و تربیت؛ ترجمه‌ی غلامحسین شکوهی؛ تهران: دانشگاه تهران، 1367 ش.
29- گلی، حسین؛ «بررسی زیبایی‌شناسی جزء 30 قرآن کریم بر اساس نظریه‌ی نظم عبدالقاهر جرجانی»؛ پژوهش‌های ادبی- قرآنی، سال 4، شماره‌ی 4، 1395.
30- مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ تحقیق سید ابراهیم میانجی و محمد باقر بهبودی؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403 ق.
31- محمدی ری‌شهری، محمد؛ میزان‌الحکمه؛ قم: دارالحدیث، 1384 ش.
32- مستفید، حمیدرضا؛ «رشد آموزش»؛ شماره‌ی 2، 1382 ش.
33- مصلح، جواد؛ علم النفس یا روان‌شناسی صدرالمتالهین؛ ترجمه و تفسیر از سفر نفس کتاب اسفار؛ تهران: دانشگاه تهران، 1391 ش.
34- مطهری، مرتضی؛ تعلیم و تربیت در اسلام؛ تهران: صدرا، 1373 ش.
35- مطیع، مهدی؛ پاکتچی، احمد؛ نامور مطلق، بهمن؛ «درآمدی بر استفاده از روش‌های معناشناسی در مطالعات قرآنی»؛ پژوهش دینی، شماره‌ی 18، 1388 ش.
36- مغنیه، محمدجواد؛ ترجمه‌ی تفسیر کاشف؛ قم: بوستان کتاب قم، دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1378 ش.
37- مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1374 ش.
38- نجاتی، محمد عقمان؛ روان‌شناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان؛ ترجمه‌ی سعید بهشتی؛ تهران: رشد، 1399 ش.
39- نوری، علیرضا؛ «نگرشی نوین بر تفسیر معوذیتن»؛ 4/12/1392، برگرفته از لینک irT
40- هاشمی، حسین؛ «چیستی و اهداف تربیت»؛ پژوهش‌های قرآنی، شماره‌ی 59 و 60، 1388 ش.