آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

بررسی تحلیلی ارتباط انکار واقع‌نمایی اِخبارهای قرآن با نقش تربیتی‌هدایتی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی گروه تفسیر و علوم قرآن /مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره/ قم
10.22034/iued.2022.541766.2148
چکیده
مهم‌ترین نقش قرآن کریم، نقش تربیتی‌هدایتی آن است، که از طریق مضامین و شیوه‌های تربیتی ایفا می‌شود؛ و می‌تواند از برخی از ویژگی‌های زبان‌شناختی قرآن تأثیر بپذیرد. هدف از این نوشتار کشف تأثیر حاصل در تربیتی‌هدایتی قرآن در صورت انکار واقع‌نمایی اِخبارهای آن است. برای نیل به این هدف، تأثیر انکار واقع‌نمایی اِخبارهای قرآن بر شیوه‌ها و مضامین اصلی تربیتی آن بررسی می‌شود. از سویی مهم‌ترین شیوه‌های تربیتی قرآن عبارتند از: الگودهی، تذکر، انذار، تبشیر، بیان حکمت و علت عواقب نامطلوب، تمثیل، بیان داستان، نصیحت، و موعظه. از دیگر سو، از حیث زبان‌شناختی، در ردّ واقع‌نمایی زبان قرآن، انکارها و تفصیل‌های مختلفی مطرح است. روش کار در این مقاله چنین است، پس از تفکیک دیدگاه‌های مهم قائل به واقع‌نانمایی قرآن، روش‌ها و مضامین اصلی تربیتی قرآن استخراج، و سپس تأثیر هریک از آن دیدگاه‌ها بر شیوه‌ها و مضامین مرتبط به‌صورت مجزا بررسی می‌گردد. نتایج حاصل از تحلیل ارتباط چهار دیدگاه منکر واقع‌نمایی اِخبارهای قرآن، با تک‌تک مضامین و شیوه‌های تربیتی مرتبط با واقع‌نمایی چنین است که با نفی واقع‌نمایی اِخبارهای قرآن، نقش تربیتی‌هدایتی آن در تمام این مضامین و شیوه‌های تربیتی‌هدایتی خنثی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analytic Survey of the Relationship between Denial of Quranic Statements' Reality-Representing and Education-Guidance Role of the Quran

نویسنده English

Mohammad Reza Amin
Faculty Member at Tafsir & Quran's Sciences Department/Imam Khomeini Education and Research Institute (RA)
چکیده English

The Holy Quran's most important role is its education-guidance role; a role that is accomplished through educational contents and methods. The most prominent quranic educational contents and methods are: contents pertaining to perfectionism, social ethics, ethics of war, family relationship, resurrection, and personal ethics; introducing pattern, remembrance, warning, annunciation, aphorism and expressing the causes of bad consequences, allegory, story-telling, advice-giving, and moralizing. On the other hand, from linguistic viewpoint, regarding to rejection of quranic statements' reality-representing some partial and divider ideas have been raised. This article is aimed to study what is the impact of denial of quranic statements' reality-representing and education-guidance role of the quran. After studying the relationship between four rejective viewpoints related to reality-representing and each of quranic educational contents and methods, it was brought to light that denial of quranic statements' reality-representing neutralizes the Holy Quran's education-guidance role as regards to all these education-guidance contents and methods.

کلیدواژه‌ها English

Quranic Statements
Guidance
Education
Reality-Representing
1- قرآن کریم.
2- ابن‌ منظور، محمد بن‌ مکرم؛ لسان العرب‏؛ چاپ سوم، بیروت: دارالصادر، 1414 ق.
3- افروز، غلامعلی؛ روان‌شناسی ازدواج و شکوه همسری؛ تهران: دانشگاه تهران، 1393 ش.
4- انوری، حسن؛ فرهنگ بزرگ سخن؛ چاپ پنجم، تهران: آگاه، 1390 ش.
5- بوژمهرانی، حسن و جلائیان اکبرنیا، علی‌اکبر؛ «آرامش در زندگی بر اساس آموزه‌های اسلامی؛ عوامل و زمینه‌ها»؛ پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، سال 20، شماره‌ی 2، 1393 ش.
6- بیستونی، محمد؛ آرامش و شادی از دیدگاه قرآن و نهج‌البلاغه؛بیان جوان، تهران، 1384 ش.
7- جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم؛ ج ۷ و 16، چاپ هشتم، قم: اسراء، الف/1398 ش.
8- ــــــــــــــــــ؛ مراحل اخلاق در قرآن؛ چاپ دهم، قم: اسراء، 1398 (ب) ش.
9- ـــــــــــــــــ؛ رازهای نماز؛ چاپ بیست‌و‌چهارم، قم: اسراء، 1395 ش.
10- حرانی، حسن‌ بن علی‌ بن شعبه؛ تحف العقول عن آل الرسول؛ قم: آفرند، 1385 ش.
11- حر عاملی، محمد؛ وسائل الشیعة؛ ج 14، قم‏: آل البیت لإحیاء التراث، 1409 ق.
12- دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ ج 1، تهران: دانشگاه تهران، 1377 ش.
13- راغب اصفهانی؛ المفردات فی الفاظ القرآن؛ چاپ دوم، تهران: خورشید، 1362 ش.
14- رفسنجانی، علی‌اکبر؛ فرهنگ معارف قرآن؛ ج 1، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ علمیه قم، 1382 ش.
15- شفیعی مازندرانی، سید محمد؛ سرچشمه‌های آرامش در روان‌شناسی اسلامی؛دفتر نشر فرهنگ اسلامی، قم،1384 ش.
16- طباطبایی، محمدحسین؛ تفسیر المیزان؛ ج 9 و 11، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1374 ش.
17- قرائتى، محسن؛ تفسیر نور؛ چاپ چهارم، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن‏، 1389 ش.
18- قرشی، سید علی‌اکبر؛ قاموس قرآن؛ ج 2، چاپ ششم‏، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1371 ش.
19- کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ اصول کافی؛ ج 2، چاپ چهارم، تهران: اسلامیه، 1413 ق.
20- محمدی ری‌شهری، محمد؛ میزان الحکمه؛ ترجمه‌ی حمیدرضا شیخی؛ ج 3 و 4 و 5، قم: دارالحدیث، 1385 ش.
21- مجلسی، محمدتقی؛ بحارالانوار؛ ج 5 و 66 و 90 و 103، بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403 ق.
22- مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ ج 3، تهران: بنگاه ترجمـه و نشر کتاب، 1360 ش.
23- مکارم شیرازی، ناصر؛ اخلاق در قرآن؛ ج 15، دوره‌ی دوم، قم: مدرسه الامام علی‌بن‌ابی‌طالب، 1376 ش.
24- نراقی، احمد؛ معراج السعاده؛ چاپ پنجم،هجرت، قم، 1386 ش.
25-  منصوری/ب، خلیل، «روش‌های تربیتی از منظر قرآن (2)»، بازیابی‌شده در 7/7/1400 از:
26- موسوى سبزوارى، سید عبدالاعلى، مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، چ 2، بیروت، موسسه اهل بیت (ع)، 1409.
27- مهدی‌زاده، حسین، «کاوشی در ریشه قرآنی واژه «تربیت» و پیامد معنایی آن»، معرفت، سال 11، شمارة 8، پیاپی 59، آبان 1381، صص 104ـ110.
28- نخجوانى، نعمت‌الله بن محمود، الفواتح الالهیه و المفاتح الغیبیه، چ 1، مصر، دار رکابى للنشر، 1999.
29- نیل‌ساز نصرت، و حاجی‌خانی، علی، و جلیلیان سعید، «معناشناسی زبان قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی‌ره در تفسیر البیان فی الموافقة بین الحدیث و القرآن»، پژوهش‌نامة معارف قرآنی، سال 6، شمارة 21، تابستان 1394، صص 143ـ161.
30-  هندی، سرسید احمدخان، تفسیر القرآن و هو الهدی و الفرقان، ترجمة محمدتقی فخر داعی گیلانی، چ 1، تهران، شرکت تضامنی محمدحسن علمی و شرکاء، بی‌تا.
31- یدالله‌پور، محمدهادی، و محمودی، محمدمهدی، «ویژگی‌های زبان قرآن با تأکید بر آراء آیت الله خوئی‌ره و آیت الله معرفت‌ره»، دوفصل‌نامة الهیات قرآنی (با رویکرد کلامی)، سال چهارم، شمارة 7، پاییز و زمستان 1395، صص 9ـ27.