تبیین مفهوم هوش معنوی در فعل «یهدی» مستخرج از آیات قرآن و نقش مولفه‌های آن در تربیت معنوی

پورمحمدی, سیده راضیه; مروتی(نویسنده مسئول), سهراب; احسانی, کیوان

doi:10.22034/iued.2022.538605.2109

تبیین مفهوم هوش معنوی در فعل «یهدی» مستخرج از آیات قرآن و نقش مولفه‌های آن در تربیت معنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیده راضیه پورمحمدی ¹

سهراب مروتی(نویسنده مسئول) ²

کیوان احسانی ³

¹ دانشگاه اراک

² استادپیوسته دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه ایلام ، استاد وابسته پژوهشگاه مطالعات میان رشته ای دانشگاه شهید بهشتی. s.morovati@ilam.ac.ir

³ استادیار دانشگاه اراک

10.22034/iued.2022.538605.2109

چکیده

قرآن کریم آخرین کتاب آسمانی جهت هدایت بشر است. انسان برای رشد معنوی همواره درحال تلاش است و برای تربیت معنوی می‌توان از آیات قرآن بهره گرفت. در بین آیات واژه «یهدی» یکی از واژگان هم معنای تربیت می‌باشد. با 53 مرتبه تکرار در آیات، بیشترین فراوانی را در مشتقات«هدی» به خود اختصاص داده است. امروزه توجه به امور معنوی با توجه به وارد شدن در عرصه تکنولوژی و دیدگاه ماده گرایانه تقلیل یافته است. از این رو ضرورت توجه به هوش معنوی جهت تربیت معنوی از اهمیت والایی برخوردار است. هدف این پژوهش تبیین مفهوم تربیت معنوی در قرآن با استخراج مشتقات«یهدی» در تربیت معنوی می‌باشد. روش پژوهش توصیفی_تحلیلی است. جامعه پژوهش، تمام آیات قرآن کریم و نمونه آماری آیات مربوط به واژه«یهدی» می‌باشد. در این پژوهش با مراجعه به تفاسیر و تدبر در آیات، ابتدا مفهوم هوش معنوی در آیات تبیین شده و سپس تمامی گزاره‌های تربیتی به طور هدفمند استخراج و نقش مولفه‌ها در تربیت معنوی مشخص شده است. نتایج پژوهش حاضر با تحلیل محتوای آیات و طبقه بندی موضوعی آن‌ها به طور همزمان و پیوسته به سنجش نقطه تمرکز و جهت گیری آیات حاکی از آن است که مفهوم هوش معنوی فعل «یهدی» به چهار رکن اصلی: 1. مبانی تقویت اعتقاد معنوی؛ 2. توانایی درک حقایق معنوی؛ 3. معنادارکردن رفتارهای معنوی؛ 5. موانع ترفیع ظرفیت معنوی جهت تربیت معنوی تبیین شده است.

کلیدواژه‌ها

تربیت معنوی

هوش معنوی

یهدی

تحلیل محتوا

20.1001.1.25384260.1400.7.2.1.9

عنوان مقاله English

Explaining the concept of spiritual intelligence in the verb "Jewish" extracted from the verses of the Qur'an and the role of its components in spiritual education

نویسندگان English

seyedeh razieh pourmohammadi ¹

sohrab morovati ²

kyvan ehsani ³

¹ arak

² ilam

³ arak

چکیده English

The Holy Quran is the last divine book to guide mankind. Man is always striving for spiritual growth and the verses of the Qur'an can be used for spiritual education. Among the verses of the word "Yehdi", one of the words also means education. With 53 repetitions in verses, it has the highest frequency in "Hoda" derivatives. Today, attention to spiritual matters has been reduced due to entering the field of technology and materialistic views. Therefore, the need to pay attention to spiritual intelligence for spiritual education is of great importance. The purpose of this study is to explain the concept of spiritual education in the Qur'an by extracting "Jewish" derivatives in spiritual education. The research method is descriptive-analytical. The study population is all the verses of the Holy Quran and the statistical sample of verses related to the word "Yahdi". In this research, by referring to interpretations and contemplation in verses, first the concept of spiritual intelligence in verses is explained and then all educational propositions are purposefully extracted and the role of components in spiritual education is determined. The results of the present study, by analyzing the content of the verses and their thematic classification simultaneously and continuously measuring the focus and orientation of the verses, indicate that the concept of spiritual intelligence of the verb "Yahdi" has four main pillars: 1. Fundamentals of strengthening spiritual belief ; 2. The ability to understand spiritual truths; 3. Making spiritual behaviors meaningful.

کلیدواژه‌ها English

Spiritual education

spiritual intelligence

Yahdi

content analysis

1. قرآن کریم
2. نهج البلاغة، شریف الرضی، محمد بن حسین، ترجمه دشتى، قم، بینا، 1379ش.
3. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، قم، نشر ادب الحوزه، 1405ق.
4. ابوترابى، على، ماهیت و ملاک هاى بهنجارى و نابهنجارى از نظر اسلام، معرفت 1382 شماره 64.
5. احمد عابدینی، بحثى درباره پاک بودن ذاتى انسان، نشریه فقه، شماره 7 و 8.، 1375ش،
6. اشرفى، عباس، اهداف قصص قرآنى، پژوهشهای قرآنی، شماره 25 و 26، 1380ش.
7. اصغری، حمید، اندیشه تقریب در چالش بارویکردهای سلفی و پلورالیستی، مجله پگاه حوزه، دیماه 1380 ، شماره 33.
8. آقایی، محمدرضا، آموزه‌های قرآن کریم و نقد نظریه دورکیم مبانی نظریة دین و همبستگی اجتماعی، سال اول، شماره سوم، تابستان 1389، صفحه 43 ـ 68.
9. بصیری، حمیدرضا، فاخری، فاطمه، پیامدها و آثار تربیتی باورهای خرافی در حیات انسانی با تأکید بر آموزههای اسلام (مطالعه موردی باور به بخت و شانس)، دوفصلنامه علمی- پژوهشی آموزههای تربیتی در قرآن و حدیث دوره پنجم، شماره 1، 1398ش.
10. تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم، مرکز نشر اسلامی، 1366ش.
11. جرجانى، عبدالقاهر، التعریفات، بیروت، دارلکتب العربی، 1375ش.
12. جوهرى، اسماعیل، صحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، بیروت، دارالعلم للملایین، 1407ش.
13. خسروپناه، عبدالحسین، گستره شریعت، قم، دفتر نشر معارف، 1382ش.
14. دورکیم، امیل، قواعد روش جامعه شناسی، ترجمة علی محمد کاردان، تهران، دانشگاه تهران، 1383ق.
15. راغب اصفهانى، محمّد، مفردات الفاظ القرآن، قم، دفتر نشر کتاب، 1404ق.
16. رئیسیان، غلامرضا، حکم آبادی، حجت اله، بررسی آثار تربیتی روش «اعطای بینش» در قرآن، دوفصلنامه علمی- پژوهشی آموزههای تربیتی در قرآن و حدیث دوره سوم، شماره 2، 1397ش.
17. رضایى اصفهانى، محمدعلى، تفسیر قرآن مهر، پژوهشهاى تفسیر و علوم قرآن، قم، 1387ش.
18. ساجدی، ابوالفضل، مناسبات دین و اخلاق، سال دوم، شماره سوم، تابستان 1390، صفحه 23 ـ 52
19. سهروردی، شهاب الدین یحیی، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، به تصحیح هانری کربن، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی, چ سوم، 1380ش.
20. سیوطى، جحل الدین عبدالرحمن بن ابىبکر، الإتقان فی علوم القرآن، بیروت: دار الکتاب العربى، دوم. 1421ق.
21. شولتز، دوآن، روان‌شناسی کمال (الگوی شخصیت کامل)، ترجمه گیتی خوشدل، چ چهارم، تهران، پیکان، 1386ش.
22. صدرالمتألهین،الاسفارالاربعه، ترجمه مصطفوى، قم، بوستان کتاب، دوم، 1368ش.
23. طباطبایى، محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، پنجم، 1374ش.
24. طبرسی، فضل‌ بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، قم، نور وحی، 1388ش.
25. طوسى، خواجه نصیرالدین، اخلاق ناصرى، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه، بیتا.
26. غبارى‌بناب، باقر، رفتار بخشایش‌گرانه در نهج‌البلاغه، تهران،تربیت اسلامى، 1379ش.
27. فرضی شوب و همکاران، «اصول مخاطب شناسی از دیدگاه امام علی(ع) در نهج البلاغه»، سراج منیر، شماره16، پاییز1393ش.
28. قرائتى، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، 1388ش.
29. قرشى بنابى، على‏اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر، دوم، 1375ش.
30. مدرسی، سید محمد تقی، تفسیرهدایت، مشهد، آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى‌، 1377ش.
31. مروتی، سهراب، فاطمه سیفعلیئی، سید محمدرضا، حسینینیا، خودآگاهی و کارکردهای تربیتی آن در بهبود روابط اجتماعی انسان در قرآن و حدیث، دوفصلنامه علمی- پژوهشی آموزههای تربیتی در قرآن و حدیث دوره چهارم، شماره2، 1398ش.
32. مرویان حسینى، محمد، اهداف تربیتى در قصه هاى قرآن، فصلنامه پژوهش های قرآنی، دوره: 11، شماره: 41، 1384ش.
33. موسوی، سید ابوالقاسم، جواهری، محمدرضا، روشهای ایجاد و تعمیق باور به وجود خداوند در تربیت اعتقادی بر اساس سیرهی امام رضا(ع)، دوفصلنامه علمی- پژوهشی آموزههای تربیتی در قرآن و حدیث دوره سوم، شماره 2، 1397ش.
34. مصباح، محمّدتقى، قرآن شناسى، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (ره)، 1376ش،
35. مطهّرى، مرتضى، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، صدرا، 1368ش.
36. معین، محمد، فرهنگ فارسى، چ دهم، تهران، امیرکبیر، 1375ش.
1. Miller, J. (1993). Spiritual education. In C. L. Flake (Ed.), Holistic education: principles, perspectives and practices (A book of readings based on Education 2000: A holistic perspective) (pp. 228–233)
2. Sinetar, M. (2000). Spiritual intelligence: What we can learn from the early awakening child. New York:Orbis.
3. Trousdale, A. M. (2004). Black and white fire: The interplay of stories, imagination and children’s spirituality. International Journal of Children’s Spirituality, N. 2, PP. 177–188.