آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

مؤلفه‌های تربیتی قرآن‌بنیان در تکوین تمدن نوین اسلامی با تکیه بر هویت ایرانی-اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
2 گروه الهیات (فلسفه و حکمت)، واخد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
10.22034/iued.2026.2075987.2884
چکیده
تمدن‌سازی فرآیندی عمیق و چندساحتی است که صرفاً با پیشرفت‌های مادی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تحولی زیرساختی در اندیشه، اخلاق و رفتار جامعه است. در این مسیر، تربیت به‌عنوان سنگ‌بنای شکل‌گیری انسان و جامعه، نقشی تعیین‌کننده در پی ریزی و تعالی تمدن ایفا می‌کند. قرآن کریم، در مقام برنامه جامع حیات بشری، با ارائه نظام تربیتی مبتنی بر آموزه‌های توحیدی، چارچوبی الهی و همه‌جانبه برای بنیان‌گذاری یک تمدن اصیل ترسیم می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفسیر موضوعی قرآن، به بررسی نقش این نظام تربیتی در فرایند شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، با تأکید بر قابلیت‌های هویت ترکیبی ایرانی-اسلامی به‌عنوان بستر تحقق، می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که در شرایط چالش‌برانگیز تمدنی جهان اسلام در عصر حاضر، اعم از عقب‌ماندگی درونی و هجوم فرهنگی تمدن سکولار، بازخوانی و بازگشت به الگوی تربیتی قرآن، راهبردی ضروری برای خروج از انحطاط و احیای تمدنی پویا و متمایز است. در این راستا، مؤلفه‌های تربیتی بنیادینی چون اخلاص (جهت‌دهنده حرکت)، شکرگزاری عملی (عامل حفظ و توسعه نعمت‌ها)، توبه اجتماعی (مکانیسم خوداصلاحی)، صبر استقامتی (عامل تاب‌آوری)، فضیلت‌گرایی (معیار و غایت کنش)، تبشیر و تنذیر (تنظیم‌گر انگیزه جمعی) و توجه به ارزش‌های دین‌محور (شالوده‌ساز هویت) استخراج و تحلیل شدند. کارکرد یکپارچه و شبکه‌ای این عناصر می‌تواند زمینه را برای ظهور تمدنی نوین اسلامی، مبتنی بر معنویت، عدالت، عقلانیت ارزش‌بنیاد و تعالی انسانی فراهم کند؛ تمدنی که با تکیه بر میراث غنی ایرانی-اسلامی، قابلیت عینیت‌یافتن به‌عنوان الگویی زنده و پیشرو در جهان معاصر را دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Quran-based educational components in the development of modern Islamic civilization based on Iranian-Islamic identity

نویسندگان English

mohsen ghalandari 1
hojjatollah raftari 2
1 Department of Quran and Hadith, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
2 Department of Theology (Philosophy and Wisdom), Vakhd Khorramabad, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
چکیده English

Civilization-building is a profound process that requires more than material progress; it demands a foundational shift in a society's mindset, ethics, and conduct. Within this endeavor, education (tarbiyah) serves as the cornerstone for individual and societal formation, playing a decisive role in laying civilizational foundations. The Holy Quran, as a complete guide for life, provides this essential educational framework rooted in monotheistic (tawhidi) teachings, offering a divine blueprint for an authentic civilization.

This study examines the Quran's educational system and its role in forming a New Islamic Civilization, highlighting the combined Iranian-Islamic identity as a fertile ground for its realization. It finds that in the face of current challenges—internal stagnation and external cultural pressures—returning to this Quranic model is a crucial strategy for revival. Core components like sincerity (ikhlas), practical gratitude (shukr), social repentance (tawbah), persevering patience (sabr), and virtue-oriented action form an integrated network shaping motivation, identity, and resilience.

The synergistic function of these elements fosters a civilization based on spirituality, justice, and value-based rationality. Grounded in a rich heritage, this model holds the potential to emerge as a dynamic and progressive paradigm for the contemporary world.

کلیدواژه‌ها English

Quran-based educational system
Islamic civilization building
Iranian-Islamic identity
components of morality-civilization
civilizational evolution
دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 1
شماره بدون پی دی اف می باشد بزودی تکمیل خواهد شد
خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 19 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 30 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 03 خرداد 1405