آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تحلیل سنت غلبه حق بر باطل در تفسیر المیزان و دلالت‌های تربیتی فردی و اجتماعی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد یوسفعلی تبار 1
حسن پناهی آزاد 2
امیر محسن عرفان 3
سیدمحمدصادق موسوی نسب 4
1 دانشگاه معارف اسلامی قم، گروه مبانی نظری اسلام
2 عضو هیئت علمی گروه مبانی نظری اسلام دانشگاه معارف اسلامی ایران
3 هیئت علمی گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم
4 هیئت علمی گروه علوم تربیتی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم
10.22034/iued.2025.2059054.2782
چکیده
سنت الهی «غلبه حق بر باطل» یکی از قوانین بنیادین و تغییرناپذیر در نظام هستی و تاریخ از منظر قرآن کریم است که برتری نهایی حق را در برابر باطل تضمین می‌کند. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که این سنت قرآنی چه دلالت‌های تربیتی برای فرآیند تعلیم و تربیت دینی دارد و چگونه می‌توان از آن، الگویی کارآمد برای پرورش انسان مؤمن در نظام تربیت اسلامی استخراج کرد. این مقاله با بهره‌گیری از روش تفسیر موضوعی و تحلیل محتوای آیات قرآنی، به بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان درباره این سنت می‌پردازد. نوآوری پژوهش در آن است که برخلاف تحقیقات پیشین که به تحلیل مفهومی این سنت پرداخته‌اند، این مقاله آن را در چارچوب تربیت فردی، اجتماعی و معنوی تبیین کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایمان به این سنت، زمینه‌ساز تربیت انسان‌هایی مقاوم، عدالت‌خواه، آینده‌نگر و مسئول در برابر جامعه است. همچنین، این سنت بر پرورش استقامت، اعتماد به عدالت الهی، بصیرت تاریخی و درونی‌سازی حق‌گرایی تأکید دارد.در نتیجه، سنت غلبه حق بر باطل نه‌تنها قاعده‌ای تکوینی، بلکه الگویی راهبردی برای تربیت دینی در دوران معاصر است. توصیه می‌شود این سنت به‌عنوان یکی از مبانی تربیت قرآنی در برنامه‌های آموزشی نهادهای تربیتی گنجانده شود.
کلیدواژه‌ها
سنت‌های الهی
سنت غلبه حق بر باطل
تفسیر المیزان
علامه طباطبایی
دلالت‌های تربیتی

عنوان مقاله English

Analysis of the Divine Tradition of the Triumph of Truth over Falsehood in Tafsir al-Mizan and Its Individual and Social Educational Implications

نویسندگان English

mohammad yosefali tabar 1
hasan panahi azad 2
amir mohsen erfan 3
seyyed mohammad sadegh mosavi nasab 4
1 Qom. University of Islamic Studies, Department of Theoretical Foundations of Islam
2 Faculty Member of the Department of Theoretical Foundations of Islam, Iran University of Islamic Maʿārif
3 Faculty Member, Department of Islamic History and Civilization, University of Islamic Ma'ārif, Qom
4 Faculty Member, Department of Educational Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute , Qom
چکیده English

The divine principle of "the ultimate victory of truth over falsehood" constitutes one of the fundamental and immutable laws governing existence and history according to the Holy Quran, ensuring the final triumph of truth. This study investigates the pedagogical implications of this Quranic principle for religious education and explores its potential as an effective model for cultivating faithful individuals within Islamic educational systems. Employing thematic exegesis (tafsīr mawḍūʿī) and content analysis of Quranic verses, this paper examines Allama Tabataba'i's perspectives on this principle as presented in Tafsīr al-Mīzān. The research contributes novel insights by framing the principle within individual, social, and spiritual educational frameworks - a departure from previous studies that primarily focused on conceptual analysis. Findings demonstrate that belief in this principle fosters the development of resilient, justice-seeking, forward-looking, and socially responsible individuals. Furthermore, it emphasizes cultivating perseverance (iṣṭiqāmah), trust in divine justice, historical consciousness (baṣīrat tārīkhīyah), and the internalization of truth-oriented values (ḥaqq-garā'ī). In conclusion, the principle of "truth's supremacy over falsehood" represents not merely a cosmological law but also a strategic paradigm for contemporary religious education. It is recommended that this principle be incorporated as a foundational element of Quranic pedagogy within educational curricula.

کلیدواژه‌ها English

Divine principles . victory of truth over falsehood
Tafsīr al-Mīzān
Allama Tabataba'i
pedagogical implications

  •  

    • قرآن کریم.
    • ابن درید، محمد بن حسن؛ جمهرة اللغة؛ بیروت: دار العلم للملایین، بی‌تا.
    • ابن فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغة؛ بی‌تا، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، بی‌تا.
    • ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب، بیروت: دار صادر، بی‌تا.

    ·        ابن بابویه، محمد بن على، معانی الأخبار، چاپ: اول، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1403 ق.

    • ازهری، محمد بن احمد؛ تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
    • افشاری، مریم، پیروزی حق بر باطل از دیدگاه قران و حدیث با تاکید بر وراثت صالحان در آخر الزمان، پایان نامه کارشناسی ارشد، راهنما: ابوالفضل خوش منش، علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، 1393.
    • الهی نژاد، حسین، «مهدویت؛ فرجام تنازع حق و باطل»، انتظار موعود زمستان، شماره 39، 1391.
    • بهشتی، سید محمدحسین؛ حق و باطل از دیدگاه قرآن؛ چاپ اول، تهران: بقعه، ۱۳۷۸.
    • تابان،جعفر؛ پیشرو، علی رضا؛ ملکی، یدالله؛ بررسی و تحلیل اصول تربیت فردی و اجتماعی انسان در نهج البلاغه، قرآن و طب، شماره 13، 1399.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار القلم، بی‌تا.
    • روحانی، تورج؛ « سنت‌های الهی در قرآن، منطق استخراج، حوزه‌های تاثیر و ویژگی‌ها»، فصلنامه فرهنگ پژوهش، شمارۀ 23، 1394.
    • سلیمانی، جواد؛ «بررسی آیات غلبه حق بر باطل از منظر علامه طباطبایی»، فصلنامه مطالعات تفسیری، شماره 30، 1396.
    • صدر، سید محمد باقر، سنت­های تاریخ در قرآن، ترجمه سید جمال موسوی اصفهانی، قم:دفتر انتشارات اسلامی، 1388.
    • ضرابی، عبدالرضا، سنت های تربیت ساز در المیزان، مجله معرفت، شماره 202، 1393.
    • طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ اول، قم: اسماعیلیان، 1371.
    • ------------------؛ اصول فلسفه رئالیسم، چاپ دوم، قم: بوستان کتاب، 1387.
    • فراهیدی، خلیل بن احمد؛ کتاب العین، قم: نشر هجرت، بی‌تا.
    • کارگر، رحیم؛ «مهدویت و فرجام ستیزش حق و باطل»، انتظار موعود، شماره 19، 1385.
    • کرمی فریدنی، علی؛ ظهور و سقوط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن؛ چاپ اول، قم: نسیم انتظار، 1383.
    • محمدی، محمد علی، پیروزی حق بر باطل در آینه وحی، پاسدار اسلام، شماره 437 و 438، 1397.
    • مصطفوی، حسن؛ التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
    • مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار (فلسفه تاریخ)، ج 15، چاپ اول، تهران-قم: صدرا، 1377.
    • ----------؛ مجموعه آثار(نبرد حق و باطل، فطرت، توحید)، ج‏3، چاپ اول، تهران-قم: صدرا، 1377.
    • ----------؛ مجموعه آثار (قیام و انقلاب مهدى علیه السلام)، ج‏24، تهران-قم: صدرا، 1377.

    ·        مهاجر نیا، محسن، اندیشه دفاعی اسلام، چاپ دوم، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۸.

     

  • تاریخ دریافت 07 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 31 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 12 آبان 1404