Educational Doctrines in Quran and Hadith

Educational Doctrines in Quran and Hadith

Analysis of the doctrine of "Rushd" as the goal of Quranic education, with emphasis on the purpose of Surah Al-Jinn

Document Type : Original Article

Authors
1 Assistant Professor at the Department of Quranic and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University
2 Associate Professor of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Master's student in Quran and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
10.22034/iued.2025.2058586.2774
Abstract
Roushd” is a pivotal concept in Qur’anic pedagogy, representing a fundamental dimension of human development from a spiritual perspective. In Surah al-Jinn, the term “Rushd” appears four times, underscoring its central role within the Qur’anic worldview. This study aims to identify the key indicators and conditions for attaining growth through a structural analysis of Surah al-Jinn. Using a descriptive – analytical method, the research traces the semantic relationships among concepts associated with “Rushd” and explores their implications for human formation in the light of the Qur’an. The findings indicate that receiving divine and intuitive knowledge, affirming the oneness of Lordship, servitude, and guardianship constitute the principal indicators of roushd in this Surah. Moreover, the study identifies several essential conditions for achieving roushd, including receptiveness to truth, faith in God and submission to divine reality, trust in God’s promises, perseverance in the path of servitude, attentiveness to divine signs, and avoidance of blind imitation. Together, these elements outline a holistic Qur’anic framework for spiritual and moral growth grounded in knowledge, faith, and conscious obedience.
 
Keywords

قرآن کریم
ابن عاشور، محمد بن طاهر. (بی تا)، التحریر و التنویر، بی جا
ابن فارس، احمد. (1399ق)، معجم مقاییس‌اللغة، بی جا: دارالفکر
ابن منظور، محمد بن مکرم.(1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر
اعرافی، علیرضا؛ بهشتی، محمد؛ فقیهی، علی‌نقی؛ ابوجعفری مهدی. (1387)، اهداف تربیت از دیدگاه اسلام، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دهم.
اکبری, صاحبعلی . (1388). تأملی در معنای«رشد»در قصص قرآن کریم. علوم قرآن و حدیث, 41(2), -. doi: 10.22067/naqhs.v41i2.3960
باقری، خسرو. (1390)، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران، مدرسه.
بحرانی، هاشم بن سلیمان.(1415ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسة البعثة. مرکز الطباعة و النشر
جرجانى، على بن محمد .( 1405 ق)،التعریفات،به کوشش ابراهیم الابیارى، بیروت: دار الکتاب العربى
جوادی آملی، عبدالله . (1383)، توحید در قرآن، قم: مرکزنشراسراء
جوادی آملی، عبدالله . (1389)، تسنیم، جلد10،  قم: مرکزنشراسراء
جوادی آملی، عبدالله . (1401)، تسنیم، جلد 52، قم: مرکزنشراسراء
جوادی آملی، عبدالله . (1403)، تسنیم، جلد 74، قم: مرکزنشراسراء
جوهری، ابونصر.(1407ق)، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربیة، محقق: عطار، احمد عبدالغفور، بیروت: دار العلم للملایین
حاجی بابایی، حمیدرضا. (۱۳۸۸). بررسی مفهوم رشد از دیدگاه قرآن کریم. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، (۴)، ۲۳-۴۵. http://noo.rs/xqHJw
حاجی صادقی, عبدالله. (1388). ولایت تجلی توحید ربوبی‏. پژوهش‌های فلسفی -کلامی, 11(1), 219-233. doi: 10.22091/pfk.2009.192
حسنی، یونس و فقیهی، سید احمد. (1396). هدف غایی تربیت اخلاقی در قرآن از منظر تفسیر المیزان. فصلنامه علمی تخصصی پژوهش‌های قرآنی، 236، 1326. https://ensani.ir/fa/article
حسینی رامندی, سیدعلی اکبر. (1400). تحلیل روان‌شناختی رشد قرآنی و نشانههای آن. مطالعات اسلام و روانشناسی, 15(29), 61-83. doi: 10.30471/psy.2022.8365.1967
حسینی زاده, سید علی. (1399). غایت تربیت از دیدگاه اسلامی. فصلنامه علمی تربیت اسلامی, 15(31), 67-87. https://islamicedu.rihu.ac.ir/article_1500.html
حویزی، عبدعلی بن جمعه.(1415ق)، تفسیر نور الثقلین، قم: اسماعیلیان
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن‏، دمشق بیروت: دارالعلم الدار الشامیة
رضایی اصفهانی، محمدعلی. (1394)،  قرآن و تربیت (تفسیر موضوعی میان‌رشته‌ای قرآن و علوم): کلیات، منابع، اهداف، اصول، عوامل، موانع و آسیب‌های تربیت (جلد 1)، تلاوت (وابسته به مؤسسه فرهنگی دارالقرآن الکریم)، چاپ اول.
شاکر، محمدکاظم. (1378)،مبانی رشد و لوازم آن در قرآن کریم، صحیفه مبین،2(2) ,  79-62. https://ensani.ir/fa/article
ضرابی، عبدالرضا. (1394). اهداف تربیت دینی از منظر قرآن کریم. فصلنامه معرفت، 208، 53-66. https://ensani.ir/fa/article
طباطبایى، سید محمدحسین. (1417ق)‏، المیزان فى تفسیر القرآن‏، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعهٔ مدرسین حوزه علمیه قم‏
طبرسى، فضل بن حسن. (1372)‏، مجمع‌البیان فى تفسیر القرآن‏، تهران: انتشارات ناصرخسرو
طریحی، شیخ فخرالدین.(بی تا)، مجمع البحرین، تحقیق سید احمد الحسینی، مکتبه المرتضویه لاحیاء الاثار الجعفریه
طوسى، محمد بن حسن ‏. (بی تا)، التبیان فى تفسیر القرآن‏، بیروت: دار احیاء التراث العربى‏
غزالی، ابوحامد محمدبن محمد. (بی تا)، المقصد الاسنی شرح اسماء الله الحسنی، القاهره: مطبعه حجازی
فراهیدی، ابی عبدالرحمان خلیل ابن احمد. (بی تا)، کتاب العین ، بی جا
فیومی، احمدبن محمد.(1405ق)، المصباح المنیر، قم: موسسه دارالهجره
قرائتی، محسن.(1388ش)، تقسیرنور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن
دلبری, سیدمحمد, مصلایی پور, عباس و ملکی, حسن. (1393). الگوی اهداف تربیت دینی مبتنی بر آموزه های قرآن کریم. نوآوری‌های آموزشی, 13(2), 7-30. https://noavaryedu.oerp.ir/article_79031.html
مصطفوى، حسن‏. (1360ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب‏
معینی نجف آبادی، مریم. (1394)،معناشناسی رشد در قرآن، استاد راهنما: فاطمه سادات تهامی، دانشگاه خوارزمی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
مکارم شیرازی، ناصر.(1374ش)، تفسیرنمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة
نساج, مریم . (1401). سورۀ جن: زیبایی‌شناسی ساختاری، آوایی و واژگانی. پژوهش نامه نقد آراء تفسیری, 3(1), 229-247.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.52942783.1401.3.1.10.3
وجدانی, فاطمه,  ایمانی, محسن. (1391). تحلیل مفهوم "رشد" با تکیه بر آیات قرآن کریم. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی, 20(16)   JR_IEJ-20-16_001؛ https://civilica.com/doc/1417113/
هاشمی, سید حسین . (1388). چیستی و اهداف تربیت. پژوهش های قرآنی, 15(59-60), 30-71. https://jqr.isca.ac.ir/article_3706.html
Volume 11, Issue 2 - Serial Number 22
December 2025
Pages 95-113

  • Receive Date 22 April 2025
  • Revise Date 07 June 2025
  • Accept Date 22 September 2025