آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

نقش فطرت و تقویت آگاهانه ی آن در آرامش‌بخشی به آسیب‌دیدگان حوادث طبیعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه‌ی سطح چهار، حوزه‌ی علمیه‌ی قم، قم، ایران.
2 استادیار گروه حدیث، دانشکده علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران
10.22034/iued.2025.2043274.2688
چکیده
زمین، نعمت خدا، برای زیست آرام بشر است. به حکم مادی بودن دنیا، روی دادن پدیده‌‌های طبیعی چون زلزله و سیل و... امری اجتنابناپذیر است. این پدیده‌ها صرف‌نظر از فواید و حکمت‌هایشان، منشأ ترس و اضطراب انسان هستند. با لحاظ پیامدهای ناگوار اضطراب بر شئون حیات و آینده‌ی حادثه‌دیدگان، پرداختن به علاج آن ضروری است. پژوهش حاضر درصدد رفع اضطراب و ایجاد آرامش در افراد مصیبت‌زده از راه تقویت ندای فطرت خداشناسی است. در این راه تلاش شده است به روش توصیفی-تحلیلی و شیوه‌ی کتابخانه‌ای و با کمک آیات قرآن، ابتدا و پس از تعریف فطرت و اشاره به‌ کارکردهای فطرت خداشناسی و ندای آن در سختی‌ها، راهکار کلی قرآنیِ نیل به آرامش بیان گردد؛ سپس به‌عنوان زیرمجموعه‌ی این راه کلی، با پرداخت به ندای فطرت خداشناسی که عادتاً نیمه یا ناخودآگاه است، ضرورت تقویت آگاهانه‌ی آن برای تحصیل آرامش بیشتر تبیین شود. برای این کار، باید نوع مواجهه با حوادث را تغییر داد. این مهم با کاربست عقل و اندیشه، در فرایندی مشتمل بر چهار گام سامان می‌‌یابد که فرد در این گام‌ها، به‌ترتیب حادثه را کوچک می‌‌یابد، به ضعف مفرط خویش در این جهان واقف می‌‌شود، با درک شبیه همین ضعف در میان همنوعان، بی‌پناهی خود را کاملاً حس می‌کند و درنهایت، از ممکنات، قطع امید می‌‌نماید و فطرتش او را به خالق عالم و منبع آرامش رهنمون می‌‌شود. در انتها، از بیان برخی آثار دیگرِ تربیتی و معرفتی این رویکرد نیز غفلت نشده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of nature and its conscious reinforcement in providing comfort to victims of natural disasters

نویسندگان English

Ahmad Payam 1
Maryam Velayatikababian 2
1 Islamic Hawzah. Qom. Iran
2 Assistant Professor of Hadith Department, Faculty of Hadith Sciences and Education, Quran and Hadith University, Tehran, Iran
چکیده English

The earth is God's blessing for the peaceful life of mankind. Due to the materiality of the world, the occurrence of natural phenomena such as earthquakes, floods, etc., is inevitable. Regardless of their wisdom, these phenomena cause human fear and anxiety. Considering the adverse consequences of anxiety on the lives and futures of victims, its treatment is essential. This research seeks to relieving anxiety and creating peace in afflicted people by strengthening the call of divine nature. In this way, an attempt has been made to express, through a descriptive-analytical and library method and with the help of Quran, first and after defining nature, and referring to the functions of the divine nature and its call in difficulties, the general Quranic strategy for achieving peace has been expressed. Then, as a subset of this general strategy, by addressing the call of the divine nature, which is usually half-or unconscious, the necessity of consciously strengthening it in order to achieve greater peace has been explained. For this, the type of exposure to incidents must be changed. This matter is organized through the application of reason, in a four-step process, in which the individual, in these steps, respectively, finds the incident small; becomes aware of his extreme weakness in this world; with understanding of a similar weakness in others, he fully feels his helplessness; he gives up hope in the creatures and his nature guides him to the Creator. Finally, some other educational and epistemological effects of this approach has been expressed.

کلیدواژه‌ها English

The nature of theology
victims of natural disasters
anxiety
calmness
reason
 
1.        قرآن کریم
2.        ابن‌فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغة؛ تحقیق عبدالسلام محمد هارون؛ قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404 ق.
3.         ابوعبید هروی، قاسم‌بن‌سلام؛ غریب الحدیث؛ بیروت: دار الکتاب العربی، 1396 ق.
4.        احمدی، خدابخش؛ «اصول و روش‌های مداخله‌ی روانی در بحران حوادث»، طب نظامی، شماره‌ی 15، 1383 ش.
5.        تفتازانی، مسعودبن‌عمر؛ المطول؛ چاپ چهارم، قم: مکتبة الداوری، 1416 ق.
6.        جعفری، صادق و دیگران؛ «الگوی مفهومی اضطراب بر اساس منابع اسلامی»؛ روان‌شناسی و دین، شماره‌ی 61، 1402 ش.
7.        جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن (فطرت در قرآن)؛ چاپ دوم، قم: اسراء، 1379 ش.
8.        _______________؛ «فطرت در آیینه قرآن»، انسان‌پژوهی دینی، شماره‌ی 23، 1389 ش.
9.        _______________؛ منزلت عقل، در هندسه معرفت دینی؛ تحقیق احمد واعظی؛ چاپ دوم، قم: اسراء، 1386 ش.
10.    جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح؛ تحقیق احمد عبدالغفور عطار؛ چاپ سوم، بیروت: دار العلم للملایین، 1404 ق.
11.    حاتمی، زهرا؛ «راه‌های عامیانه پیش‌گیری و درمان وبا در دوره قاجاریه»، طب سنتی اسلام و ایران، شماره‌ی 14، 1392 ش.
12.    خانلری، زهرا و فهیمه مسلمی؛ «مددکاری اجتماعی در حوادث طبیعی، گزارش مورد»؛ فصلنامه‌ی مددکاری اجتماعی، شماره‌ی 28، 1398 ش.
13.    دِگانی، مایر؛ نجوم به زبان ساده؛ ترجمه‌ی محمدرضا خواجه پور؛ چاپ هشتم، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، 1390 ش.
14.    دهخدا، علی اکبر؛ لغت نامه: فرهنگ متوسط دهخدا؛ چاپ دوم، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1374 ش.
15.    راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد؛ مفردات الفاظ القرآن؛ تصحیح صفوان عدنان داوودی؛ بیروت: دار الشامیة، 1412 ق.
16.    سبحانی، جعفر؛ اصالت روح از نظر قرآن؛ چاپ دوم، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، 1377 ش.
17.    _______________؛ مسائل جدید کلامی؛ قم: مؤسسه امام صادق (ع)، 1432 ق.
18.    سبزواری، هادی­‌بن­مهدی؛ شرح المنظومه (تعلیقات حسن‌­زاده)؛ تحقیق مسعود طالبی؛ تهران: ناب، 1369 ش.
19.    شهیدی، شهریار و سعیده فرج­نیا؛ «روان­شناسی و گرایش‌های متعالی: نقش روح و ابعاد مربوط به آن در رشد شخصیت انسان»؛ رویش روانشناسی، شماره‌ی 9، 1393 ش.
20.    صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل؛ المحیط فی اللغة؛ تحقیق محمدحسن آل‌یاسین؛ بیروت: عالم الکتب، 1414 ق.
21.    صادقی تهرانی، محمد؛ الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن؛ چاپ دوم، قم: فرهنگ اسلامی، 1365 ش.
22.    صدرالدین شیرازی، محمدبن­ابراهیم؛ المبداء والمعاد؛ تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354 ش.
23.    _______________؛ تفسیر القرآن الکریم؛ چاپ دوم، قم: بیدار، 1366 ش.
24.    صدوق، محمدبن­علی؛ عیون اخبار الرضا (ع)؛ تصحیح مهدی لاجوردی؛ تهران: جهان، 1378 ق.
25.    طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، بیروت: موسسة الأعلمی للمطبوعات، 1391 ق.
26.    _______________؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم؛ مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری؛ چاپ چهاردهم، تهران: صدرا، 1385 ش.
27.    طبرسی، فضل­بن­حسن؛ مجمع­البیان فی تفسیر القرآن؛ مقدمه محمد‌جواد بلاغی؛ چاپ سوم، تهران: ناصرخسرو، 1372 ش.
28.    طوسی، محمدبن­حسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ مقدمه محمدمحسن آقابزرگ تهرانی، تحقیق احمد قیصر عاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی­تا.
29.    طوسی، نصیرالدین؛ قواعد العقائد؛ تحقیق علی ربانی گلپایگانی؛ قم: لجنة إدارة الحوزة العلمیة بقم، 1416 ق.
30.    عسکری، ابوهلال؛ معجم الفروق اللغویة؛ تحقیق مؤسسة النشر الاسلامی؛ چاپ سوم، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1426 ق.
31.    فراهیدی، خلیل­بن­احمد؛ العین؛ تحقیق مهدی مخزومی؛ چاپ دوم، قم: دار الهجرة، 1409 ق.
32.    فرهودیان، علی و دیگران؛ «بررسی شیوع اختلال استرس پس از سانحه و علایم آن در بازماندگان زلزله بم»؛ تازه‌های علوم شناختی، شماره‌ی 31، 1385 ش.
33.    فضل‌الله، سید محمدحسین؛ من وحی القرآن؛ چاپ دوم، بیروت: دار الملاک للطباعه و النشر، 1419 ق.
34.    فیض الاسلام، سید علی‌نقی؛ ترجمه و شرح نهج البلاغه؛ تصحیح محسن سنگیان؛ چاپ چهارم، تهران: فقیه، 1387 ش.
35.    قائمی، علی؛ ترس و اضطراب در کودکان؛ تهران: امیری، 1368 ش.
36.    کلینی، محمدبن­یعقوب؛ الکافی؛ تحقیق علی­اکبر غفاری و محمد آخوندی؛ چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
37.    مدرسی، سید محمدتقی؛ من هدی القرآن؛ تهران: دار محبی الحسین (ع)، 1419 ق.
38.    مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش عقاید؛ چاپ هفدهم، بی­جا: بین الملل، 1384 ش.
39.    _______________؛ سجاده‌های سلوک؛ قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، 1390 ش.
40.    _______________؛ معارف قرآن (خداشناسی-کیهان شناسی-انسان شناسی)؛ چاپ پنجم، قم: مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، 1384 ش.
41.    مصطفوی، سید حسن؛ تفسیر روشن؛ تهران: مرکز نشر کتاب، 1380 ش.
42.    مطهری، مرتضی؛ مقالات فلسفی؛ تهران: صدرا، 1389 ش.
43.    معرفت، محمد هادی؛ التمهید فی علوم القرآن؛ چاپ دوم، قم: التمهید، 1429 ق.
44.    مغنیه، محمد جواد؛ تفسیر الکاشف؛ تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1424 ق.
45.    مکارم شیرازی، ناصر؛ پیام امام امیرالمؤمنین علیه­السلام؛ تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1386 ش.‌
46.    _______________؛ پیام قرآن؛ چاپ نهم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1386 ش.
47.    _______________؛ تفسیر نمونه؛ چاپ سی­ودوم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1374 ش.
48.    هاشمی رفسنجانی، اکبر و محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن؛ فرهنگ قرآن: کلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم؛ چاپ دوم، قم: مؤسسه بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، 1383 ش.
 
 
دوره 11، شماره 1
شهریور 1404
صفحه 73-95

  • تاریخ دریافت 19 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 14 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 26 شهریور 1404