آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تبیین فرآیند توبه براساس آیات قرآن: پژوهشی به شیوه تحلیل داده بنیاد متنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665، تهران، ایران.
2 دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
10.22034/iued.2025.2036281.2655
چکیده
چکیده
این پژوهش به‌منظور تبیین فرایند توبه بر اساس آیات قرآن با استفاده از روش داده‌بنیاد و با استقرای آیات قرآن کریم انجام گرفته است. پژوهشگران پس از واکاوی داده‌ها و کدگذاری باز، محوری و انتخابی اقدام به مفهوم‌پردازی و ارائه‌ی الگوی توبه کرده­اند. الگوی توبه مشتمل بر مقوله‌ی محوری عاملیت انسان در ایجاد توبه در خود با عوامل علّی از قبیل توابیت خداوند، ایمان و عمل صالح، رجا و امیدواری، عاملیت انسان است. توبه در شرایط خاصی همچون محیط سازنده، قاطعیت و جرئت­ورزی، خشیت و استعانت رخ می­دهد. شرایط تعدیل­کننده و تشدید­کننده‌ی توبه شامل جهل و ناآگاهی به خداوند، سرسختی و پافشاری بر گناه، ناآگاهی به حدود توان‌مندی­ها و ظرفیت خود، تحت ولایت شیطان بودن، جهل به گناه، تسویف و محیط بازدارنده و ناسالم است. انسان برای ایجاد توبه راهبردهایی از قبیل ارتباط با خدا، پاسخگویی اخلاقی فرد، انجام اعمال اصلاحی و جبرانی و خودآگاهی اخلاقی را اتخاذ می­کند که پیامدهایی همچون برخورداری از برکت­های دنیوی و اخروی، تطهیر از گناهان، فلاح و رستگاری و محبوب خدا شدن را برای فرد به دنبال دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining the process of repentance based on the verses of the Qur'an:a research textual foundation data analysis

نویسندگان English

somayeh papi 1
ebtesam kooti 2
1 Department of Educational Sciences teaching, farhangian university, p.o. box 889-14665, tehran, iran
2 Department of Educational Sciences. Faculty of Education and Psychology. Shahid Chamran University of Ahvaz. Ahvaz. Iran.
چکیده English

This research was conducted to explaining the repentance process based on the verses of the Quran with using a Foundation data method and by inducing verses from the Holy Quran. Researchers after analyzing the data and open, axial, and selective coding, has attempted to conceptualize and present a model of repentance. The repentance model includes the central category of human agency in creating repentance in oneself with causal factors such as: God's repentance, Faith and good deeds, Raja and Hope, Human agency. repentance occurs in special conditions such as: constructive environment, assertiveness and daring, fear, help. conditions that moderate and aggravate repentance include ignorance and ignorance of God, stubbornness and resistance to sin, ignorance of the limits of one's abilities and capacity, power and performance, Being under Satan's rule, ignorance of sin, Tsveev, Inhibitory and unhealthy environment. Man adopts strategies to create repentance such as Relationship with God, moral responsibility of the individual, performing corrective and compensatory actions, moral self-awareness. which have consequences for the individual such as Enjoying worldly and hereafter blessings, purification from sins, prosperity and salvation, becoming beloved of God are looking for the individual.

کلیدواژه‌ها English

Process
Repentance
Quran verses
foundation data
Quranic Model
منابع
- قرآن کریم.
- آقاپور و پورجمال؛ «جایگاه نهاد توبه در سقوط مجازات حد از منظر فقه و قانون»؛ حقوق و فقه تربیت و کودک، سال دوم، شماره‌ی 8، 1400 ش.
- اسلام‌پور، عسکر؛ «جایگاه توبه و نقش آن در امور کیفری اسلام»؛ رواق هنر و اندیشه، شماره‌ی 39، 1383 ش.
- ازهری، ابومنصور محمدبن­احمد؛ تهذیب اللغه؛ تحقیق عبدالسلام هارون؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1421 ق.
- ابن‌منظور، محمدبن­مکرم؛ لسان العرب؛ بیروت: دار صادر، 1410 ق.
- ابن­فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغه؛ تحقیق عبدالسلام محمد هارون؛ قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404 ق.
- تمیمی آمدی، عبدالواحدبن محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ چاپ دوم، قم: دار الکتاب الاسلامی، 1410 ق.
- ثقفی تهرانی، محمد؛ تفسیر روان جاوید؛ چاپ سوم، تهران: برهان، 1398 ق.
- جوهری، ابونصر؛ الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه؛ تحقیق احمد عبدالغفور عطار، چاپ چهارم، بیروت: دار العلم للملایین، 1407 ق.
- حیدرنژاد و فروتنی؛ «توبه در حقوق کیفری ایران، فقه امامیه و عامه»، پژوهش­های بازاریابی اسلامی، سال اول، شماره1، ص116-97، 1401.
- دانایی‌فرد، حسن و سید مجتبی امامی؛ «استراتژی­های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه­پردازی داده‌بنیاد»؛ اندیشه مدیریت، سال اول، شماره‌ی 2، 1386 ش.
- رفیعی­نژاد، نیلوفر؛ چابک، زهرا؛ رفیعی­نژاد، جهانبخش؛ تاجیک، هاجر؛ «توبه و احیای انسانیت از منظر اسلام»؛ اولین کنفرانس بین­المللی مطالعات اجتماعی فرهنگی و پژوهش دینی- غدیر، 1395 ش.
- راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد؛ مفردات الفاظ القرآن؛ تحقیق صفوان عدنان داوودی؛ چاپ چهارم، بیروت: دار الشامیه، 1416 ق.
- راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد؛ مفردات فی غریب القرآن؛ تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت: دار الشامیه، 1412 ق.
- طوسی، خواجه نصیرالدین؛ اوصاف الاشراف؛ چاپ سوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سازمان چاپ و انتشار، 1373 ش.
- علایی رحمانی، فاطمه و فهیمه غلامی­نژاد؛ «جایگاه­شناسی توبه و استغفار بر اساس آموزه­های اخلاقی نهج­البلاغه»؛ کنگره بین­المللی فرهنگ و اندیشه دینی، 1395 ش.
- فقیهی، ابوالحسن و محسن علی­زاده؛ «روایی در تحقیق کیفی»؛ مدیریت فرهنگ سازمانی، سال سوم، شماره‌ی 9، 1384 ش.
- قرائتی، محسن؛ تفسیر نور؛ چاپ یازدهم، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، 1383 ش.
- کلینی، محمدبن­یعقوب؛ الکافی. چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی؛ «توبه: جایگاه و فرایند تحقق آن»؛ معرفت، سال هجدهم، شماره‌ی 141، 1388 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تنظیم احمدعلی بابایی، تهران: دارالکتب اسلامیه، ۱۳۸۶ ش.
- ویسی، محمود و جهاندار امینی؛ «توبه از دیدگاه قرآن و سنت»؛ مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، سال هفتم، شماره‌ی 28، 1391 ش.
 
Creswell, J. W(2005). Educational Reasearch: Planning, Conduction, and Evaluating Qualitative Research. Upper Saddle River, NJ: Person Education.
Strauss, A. & J. Corbin (2014). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory
Procedures and Techniques (2nd ed. Thousand Oaks). CA: Sage.
دوره 11، شماره 1
شهریور 1404
صفحه 231-249

  • تاریخ دریافت 31 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 15 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1404