آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تحلیل محتوای مقوله‌ای چگونگی روابط فرزندان با والدین از دیدگاه امام سجاد(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا(س)؛ مدرس گروه علوم قرآنی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/iued.2024.2035469.2650
چکیده
پس از قرآن کریم، آثار معصومان از مهم‌ترین منابع مکتوب دین اسلام است. صحیفه سجادیه نیز از جمله این آثار ارزشمند است که حاوی نکاتی مفید و کارآمد در جهت بهبود حیات مسلمانان است. برخی از ادعیه صحیفه سجادیه در رابطه با فرزندان و والدین و روابط آنها در خانواده است که مجموعه‌ای از راهکارهای مفید و مؤثر جهت بهبود ارتباط و تعامل فرزندان با والدین را آموزش می‌دهد. در این پژوهش تلاش شده با استفاده از روش «تحلیل محتوای مقوله‌ای» به استخراج موضوعات اصلی مطرح شده در رابطه با چگونگی روابط فرزندان با والدین پرداخته و در نهایت، راهکارهای مطرح از منظر امام سجاد(ع) را در این زمینه استخراج نماییم. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که از منظر آموزه‌های مطرح در ادعیه صحیفه سجادیه، مهم‌ترین راهکارهای بهبود روابط فرزندان با والدین عبارت است از: دعا جهت کسب توفیق خدمت به والدین، مهرورزی فرزندان به والدین، تشکر و قدردانی فرزندان از والدین، تواضع فرزندان در برابر والدین، عمل به دانسته‌ها برای خدمت به والدین.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Solutions to improve the relationship between children and parents Based on the analysis of the content of the teachings of Sajjadiyeh

نویسندگان English

Mohammad Etrat Doost 1
sharare noshinrad 2
1 Assistant Professor in Department of Theology and Islamic Studies, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
2 modares
چکیده English

After the Holy Quran, the works of the innocents are one of the most important written sources of Islam. Sahifah Sajjadiyeh is one of these valuable works that contains useful and effective tips to improve the lives of Muslims. Some of the supplications of Sahifa Sajjadiyeh are related to children and parents and their relationships in the family, which teaches a set of useful and effective solutions to improve the communication and interaction of children with parents. In this research, using the method of "categorical content analysis", we have tried to extract the main issues raised in relation to the relationship between children and parents, and finally, to extract the proposed solutions from the perspective of Imam Sajjad (a.s.) in this field. The results of the research show that from the point of view of the teachings presented in the supplications of Sahifa Sajjadiyeh, the most important ways to improve children's relationship with their parents are: praying for the success of serving their parents, children's kindness to their parents, children's gratitude to their parents, children's humility in To parents, acting on knowledge to serve parents.

کلیدواژه‌ها English

Imam Sajjad (a.s.)
Sahifah Sajjadiyah
family
children's relationship with parents
categorical content analysis method
قرآن کریم.
صحیفه سجادیه.
آرام، احمد (1363ش)، ترجمه الحیاة، قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین (1403ق)، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، قم: موسسه سید الشهدا.
ابن بابویه، محمد بن علی (1416ق)، الخصال المحموده و المذمومه، مصحح: علی اکبر غفاری، قم: جماعه المدرسین.
ابن بابویه، محمدبن علی (1418ق)، التوحید، مصحح: هاشم حسینی طهرانی، قم: جماعه المدرسین.
ابن شعبه حرانی، حسن بن علی (1376ش)، تحف العقول، مصحح: علی اکبر غفاری، تهران: کتابچی.
ابوهلال عسکری، حسن بن عبدالله (1412ق‌)، معجم الفروق اللغویه، قم: موسسه نشر اسلامی.
اربلی، محدث (1421ق)، کشف الغمة فی معرفة األئمة، قم: نشر رضی.
ازهری، محمد بن احمد (1421ق)، تهذیب اللغه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
انصاریان، حسین (1391ش)، تفسیر و شرح صحیفه سجادیه، قم: انتشارات دارالعرفان.
باردن، لورنس (1374ش)، تحلیل محتوا، ترجمه: ملیحه آشتیانی و محمد یمنی دوزی سرخانی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
پایبند، ابوالقاسم (1385ش)، نهج الفصاحه، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
پهلوان، منصور (1378ش)، «اسناد و مشایخ راویان صحیفه کامله»، فصلنامه علوم حدیث، شماره 12.
جانی پور، محمد (1396ش)، «کارکردهای کیفی استفاده از روش تحلیل محتوا در فهم احادیث»، رهیافتهایی در علوم قرآن و حدیث، شماره 49.
جعفریان، رسول (1381ش)، حیات فکرى و سیاسى ائمه، قم: نشر انصاریان.
حر عاملی، محمد بن حسن (۱۳۶۷ش)، وسائل الشیعة، تهران: انتشارات اسلامیه.
حر عاملی، محمد بن حسن (1402ق)، الجواهر السنیه فی الاحادیث القدسیه، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
حسن ‌زاده آملی، حسن (1382ش)، نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور، قم: انتشارات تشیع.
دیلمی، حسن بن محمد (1408ق)، اعلام الدین فی صفات المومنین، قم: موسسه آل البیت.
رنجبر، محسن (1381ش)، بررسی نقش امام سجاد(ع) در رهبری شیعه پس از واقعه‌ کربلا، قم: نشر معارف.
شریف قرشی، باقر (1372ش)، تحلیلى از زندگانى امام سجّاد علیه السلام، ترجمه: محمدرضا عطائى، مشهد: آستان قدس رضوى.
طبرسی، حسن بن فضل (1370ش)، مکارم الاخلاق، قم: نشر الشریف رضی.
عترت دوست، محمد (1398ش)، «روش شناسی فهم حدیث در فرآیند سه گانه تحلیل متن، تحلیل محتوا، تحلیل گفتمان» حدیث پژوهی، سال 11، شماره 21.
عترت دوست، محمد (1401ش)، آشنایی با روش تحلیل محتوای نصوص دینی، تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق)، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
کلینی رازی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، مصحح: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
کیوی، ریمون؛ کامپنهود، لوک وان (1381ش)، روش تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه: عبدالحسین نیک گهر، تهران: نشر توتیا.
مجد فقیهی، محمدعلی (1385ش)، آشنایی با صحیفه سجادیه، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
محمدی ‌مهر، غالمرضا (1387ش)، روش تحلیل محتوا (راهنمای عملی تحقیق)، تهران: گنجینه علوم انسانی دانش‌نگار.
مشکینی، علی (1394ش)، المواعظ العددیه، تحقیق: سید مرتضی موسوی قافله باشی، قم: نشر دارالحدیث.
مطهری، مرتضی (1383ش)، سیرى در سیره ائمه اطهار علیهم السلام، تهران: نشر صدرا.
ممدوحی، حسن (1383ش)، شهود و شناخت، قم: بوستان کتاب.

  • تاریخ دریافت 23 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 10 مهر 1403