آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

اصول گفتگوی تربیتی در قرآن کریم (مطالعه موردی سوره قصص)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی (ره). ایران . تهران
2 گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/iued.2024.2030231.2628
چکیده
تربیت انسان یکی از مهم‌ترین وظایف بشر و از جمله رسالت‌های اصلی انبیای الهی بوده است. در این میان، گفت‌وگوی تربیتی به‌عنوان ابزاری کارآمد، نقشی اساسی در فرایند تربیت ایفا می‌کند. در این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی و تبیین اصول گفت‌وگوی تربیتی بر اساس آموزه‌های سوره قصص پرداخته می‌شود تا از این طریق نقش فطرت در گفت‌وگوی تربیتی مؤثر تبیین گردد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که گفت‌وگوی تربیتی در سوره قصص فرایندی هدفمند و دوسویه بین مربی و متربی است که بر پایه هشت اصل: واقع‌گرایی، بصیرت‌افزایی، توانمندسازی متربی از طریق مشارکت فعال، درک انگیزه متربی، خود کنترلی، رعایت اصول اخلاقی، ارائه برهان و مواجهه منطقی، و جلب اعتماد متربی بنا شده که همگی با فطرت انسانی سازگاری دارند و بر اصل محوری توجه به خدا و ترس از او معطوف هستند. این اصول با ایجاد همدلی و درک متقابل، تفکر انتقادی و رشد شخصی، مسئولیت‌پذیری، پایبندی به اصول، انتخاب آگاهانه، آزادی بیان و ابراز عقیده، موجب شکل‌گیری هویت فرد و رشد استعدادهای فطری او می‌شوند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Principles of Educational Dialogue in the Holy Quran (A Case Study of Surah al-Qaṣaṣ)

نویسندگان English

Zahra Movazebi 1
Ebrahim Ebrahimi 2
1 PhD, Department of Quranic and Hadith Sciences, Allameh Tabatabai University,Tehran, Iran
2 Department of Quran and Hadith Sciences, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
چکیده English

Educating humans is one of the most important responsibilities of humanity and one of the main missions of the divine prophets. In this context, educational dialogue serves as an effective tool and plays a fundamental role in the training process. The present study, using a descriptive-analytical method, aims to examine and explain the principles of educational dialogue based on the teachings of Surah al-Qaṣaṣ, aiming to elucidate the role of human nature in effective educational dialogue. The findings indicate that educational dialogue in Surah al-Qaṣaṣ is a purposeful and reciprocal process between the educator and the learner, founded on eight principles: Realism, enhancing insight, empowering the learner through active participation, understanding the learner's motivation, self-control, adherence to ethical principles, providing reasoning and logical engagement, and building the learner's trust. All of these principles are compatible with human nature and focus on the central principle of attention to God and fear of Him. By fostering empathy and mutual understanding, critical thinking, personal growth, accountability, adherence to principles, informed choice, freedom of expression, and the ability to articulate opinions, these principles contribute to the formation of the individual's identity and the development of their inherent talents.

کلیدواژه‌ها English

Quran
Educational Dialogue
Islamic Education
Educational Principles
Surah al-Qaṣaṣ
  • قرآن کریم، ترجمه فولادوند، مصحح: هیئت علمی دارالقرآن الکریم، چاپ سوم، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی‏، 1418ه.ق.
  • ابن فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغه‏؛ مصحح: هارون، عبدالسلام محمد؛ چاپ اول، قم‏: مکتب الاعلام الاسلامی، ‏1404 ه.ق‏.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ چاپ: سوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1414ه.ق.
  • آلوسى، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، چاپ: اول، لبنان – بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415ه.ق.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر؛ أنوار التنزیل و أسرار التأویل؛ چاپ:اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1418 ه.ق.
  • بناری، علی همت؛ نگرشی بر تعامل فقه و تربیت: نقش فقه در تربیت؛ چاپ اول، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1383ه.ش.
  • ثعلبی، احمد بن محمد؛ الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی‏؛ مصحح: ابن عاشور، ابی محمد؛ چاپ:اول بیروت‏: دار إحیاء التراث العربی‏، 1422ه.ق.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ فطرت در قرآن، ج12؛ چاپ:چهارم ، قم: مرکز نشر اسراء، 1386ه.ش.
  • حائری طهرانی، میر سید علی؛ مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1337ه.ش.
  • حقی برسوی، اسماعیل بن مصطفی؛ تفسیر روح البیان؛ چاپ:اول بیروت: دارالفکر، بی‌تا.
  • الخطیب، عبدالکریم؛ القصص القرآنی فی منطوقه و مفهومه؛ چاپ دوم، بیروت: دارالمعرفه للطباعه و النشر، 1975م.
  • دبور، محمدعبدالله عبده؛ اسس بناء القصه فی القرآن الکریم؛ رساله لنیل درجه العلمیه (الدکتورا)، جامعة الازهر، کلیه اللغة العربیة بالمنوفیه، قسم الادب و النقد، 1996م.
  • دلشاد تهرانی، مصطفی؛ سیری در تربیت اسلامی؛چاپ: اول، تهران: انتشارات دریا، 1382ه.ش.
  • راغب اصفهانی، أبو القاسم الحسین بن محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ مصحح: صفوان عدنان الداودی؛ چاپ اول، بیروت: دار القلم، الدار الشامیة، 1412ه.ق.
  • ...............؛ ترجمه مفردات الفاظ قرآن؛ چاپ دوم، تهران: انتشارات مرتضوی، 1374ه.ش.
  • رضایى اصفهانی، محمدعلى؛ تفسیر قرآن مهر؛ چاپ:اول، قم: پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن‏، 1387ه.ش.
  • زمخشرى، محمود بن عمر؛ أساس البلاغة؛ چاپ اول، بیروت: دار صادر، 1979م.
  • شاه‏عبدالعظیمى، حسین؛ تفسیر اثنى عشرى‏؛ چاپ اول، تهران‏: نشر میقات‏، 1363ه.ش.
  • شکوهی یکتا، محسن؛ مبانی تعلیم و تربیت اسلامی؛ تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، وزارت آموزش و پرورش، 1377ه.ش.
  • عباس نژاد، محسن؛ قرآن، روانشناسى و علوم تربیتى‏؛ چاپ:اول، مشهد مقدس‏: بنیاد پژوهشهای قرآنى حوزه و دانشگاه‏، 1384ه.ش.
  • غفاری، ابوالفضل، رضوی، زهرا، ﺧﻮدکنترلی در ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺧﻮدﺗﻌﯿﯿﻦگری و اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎی اﻣﺎم ﻋلی(ع)، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﺷﺸﻤﯿﻦ ﺳﻤﯿﻨﺎر ﺳﺮاﺳﺮی ﺑﻬﺪاﺷﺖ روانی داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن داﻧشگاه گیلان، اردﯾﺒﻬﺸﺖ ﻣﺎه91.
  • فراهیدى، خلیل بن احمد؛ العین‏؛ چاپ دوم‏، قم‏: نشر هجرت، 1409ه.ق.
  • فیومی، احمد بن محمد؛المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعى؛ چاپ دوم‏، قم‏: موسسه دار الهجرة، 1414ه.ق.
  • فخر رازى، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، چاپ: سوم، لبنان- بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1420 ه.ق.
  • فائضی، علی؛ نگاهی چندباره به مبانی تربیت، روشها و اخلاق اسلامی؛ چاپ اول، انتشارات مسعی، 1377ه.ش.
  • قرائتی، محسن؛ تفسیر نور، چاپ:اول، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، 1388ه.ش.
  • صفری، حمزه؛ مقدمه‌ای بر گفتگوی پیامبران با ملتها: فراز و فرود تمدنها در قرآن؛ همدان: نشر نورعلم، 1381.
  • طبرسى، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، چاپ: اول، مشهد: آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى ، 1375 ه.ش.
  • طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى)، چاپ: اول، لبنان – بیروت: دار المعرفة، 1412 ه.ق.
  • طباطبائی، محمد حسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ ترجمه سید محمد باقر موسوی همدان، چاپ: پنجم، قم: دفترانتشارات اسلام، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1374ه.ش.
  • .................؛ شیعه در اسلام؛ قم: جامعه مدرسین حوزة علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1378.
  • قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیرکنزالدقائق و بحرالغرائب، چاپ:اول، تهران: وزارت ارشاد اسلامی، 1368ه.ش.
  • مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ قم: صدرا، 1389ه.ش.
  • .................؛ سیری در سیره نبوی؛ تهران: صدرا، 1371ه.ش.
  • مظلومی، رجبعلی؛ گامی در تربیت اسلامی؛ تهران: نشر آفاق، 1386.
  • مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چاپ:10، تهران، دار الکتب الإسلامیۀ، 1371ه.ش.
  • .................؛ برگزیده تفسیر نمونه؛ مصحح: علی‏بابایى، احمد؛ چاپ سیزدهم، تهران‏: دار الکتب الإسلامیۀ، 1382ه.ش.
  • میر، مستنصر و عبدالرئوف، حسین؛ مطالعه قرآن به منزله اثری ادبی؛ رویکردهای زبانی و سبک شناختی؛ ترجمه ابوالفضل حُرّی، بی جا، انتشارات نیلوفر، ۱۳۹۰ه.ش.
  • میبدی، احمد بن محمد؛ کشف الأسرار و عدة الابرار؛ چاپ:پنجم، تهران: امیرکبیر، 1371ه.ش.
  • هاشمی رفسنجانی، اکبر؛ تفسیر راهنما؛ قم: نشر بوستان کتاب، 1386ه.ش.

  • تاریخ دریافت 05 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 04 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 21 مهر 1403