آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تحلیل مولفه کانونی سلامت معنوی خانواده در حیطه تربیت عاطفی با تأکید بر شاخص ها و معرف های آن از منظر قرآن و حدیث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد قادری بافی 1
محمد علی رضایی کرمانی 2
حسن نقی زاده 3
1 گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد( نویسنده مسئول)
3 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد
10.22034/iued.2024.2026967.2608
چکیده
چکیده:
سلامت معنوی خانواده به معنای برخورداری خانواده از دیدگاهی هدفمند و هماهنگ با نظام خلقت در راستای عبودیت پروردگار هستی است که در جهت­دهی عواطف و اثرگذاری بر عملکرد اعضای خود نقش اساسی و برجسته­ای دارد. سلامت معنوی خانواده در سه حیطه بینشی، عاطفی و رفتاری قابل تبیین است. هدف این پژوهش، کشف اساسی­ترین مؤلفه سلامت معنوی خانواده در حیطه عاطفی و طراحی شاخص­ها و معرف‌های آن از منظر قرآن و روایات است.
این تحقیق با تحلیل آیات و روایات به روش توصیفی - تحلیلی و مطالعه کتابخانه‌ای انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد «تبادل عاطفی مثبت» به‌عنوان مؤلفه کانونی سلامت معنوی خانواده در حیطه عاطفی است. این مؤلفه کانونی به‌عنوان یک عاطفة کلان، در همه ابعاد زندگی خانوادگی اثر گذاشته و به سایر عواطف در زندگی نیز جهت داده و زمینه آرامش خانوادگی را ایجاد می­کند. این مؤلفه کانونی دارای دو شاخص «مهرورزی» و «خوش‌رویی» است. شاخص مهرورزی دارای معرف­های «ابراز احساسات صادقانه در خانواده»، «خوش‌گفتاری» و «بوسیدن فرزندان» است و شاخص خوش‌رویی، دارای معرف‌های «تبسم» و «آراستگی چهره» است.
کلمات کلیدی: سلامت معنوی، خانواده، تربیت عاطفی، مهرورزی، خوش­رویی، مؤلفه تبادل عاطفی
 
کلیدواژه‌ها
سلامتمعنوی
خانواده
تربیت عاطفی
مهرورزی
خوشرویی

عنوان مقاله English

Analysis of the focal component of family spiritual health in the field of emotional education Emphasizing its indicators and identifiers from the perspective of the Qur'an and Hadith

نویسندگان English

mohammad ghaderibafi 1
Mohammad Ali Rezai Kermany 2
hassan naghizadeh 3
1 Department of Quran and Hadith Sciences, Shahid Motahari Faculty of Theology, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
2 Associate Professor Department of Koranic Studies Faculty of Theology Ferdowsi University Of Mashhad
3 Professor of Quran and Hadith Sciences, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده English

Analysis of the focal component of the spiritual health of the family in the field of emotional education Emphasizing its indicators and identifiers from the perspective of the Qur'an and Hadith
 
 Abstract:     
The spiritual health of the family means that the family has a purposeful and harmonious point of view with the system of creation in line with the worship of the Lord of existence, which plays a fundamental and prominent role in directing emotions and influencing the performance of its members. The spiritual health of the family can be explained in three areas: insight, emotional and behavioral. The purpose of this research is to discover the most basic component of the spiritual health of the family in the emotional field and design its indicators and identifiers from the perspective of the Qur'an and hadiths.
This research has been done by analyzing verses and narrations by descriptive-analytical method and library study. The findings of the research show that "positive emotional exchange" is the central component of the spiritual health of the family in the emotional field. This focal component, as a big emotion, affects all dimensions of family life and gives direction to other emotions in life and creates the background of family peace. This focal component has two indicators of "kindness" and "good manners".The index of affection has the indicators of "expressing honest feelings in the family", "speakability" and "kissing children" and the index of good manners has the indicators of "smile" and "decoration of the face".
Keywords: spiritual health, family, emotional education, kindness, pleasantness, component of emotional exchange.

کلیدواژه‌ها English

Spiritual health
family
emotional education
kindness
good manners

  •  

    • قرآن کریم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی؛ چاپ سوم، قم: انتشارات امام علی بن ابی طالب(ع)، 1389ش.
    • نهج البلاغه؛ تحقیق صبحی صالح؛ چاپ اول، قم: دار الهجرة،1414ق.
    • صحیفه سجادیة.
    • آراسته خو، محمد؛ نقد و نگرش بر فرهنگ اصطلاحات علمی – اجتماعی؛ چاپ سوم، تهران: چاپخش، 1381ش.
    • ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین؛ عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة؛ چاپ اول، قم: موسسه سید الشهداء، 1403 ق.
    • ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله؛ شرح نهج البلاغة؛ چاپ اول، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی ره، 1363 ش.
    • ابن‌بابویه، محمد بن علی؛ من لا یحضره الفقیه؛ چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
    • ابن عاشور، محمدطاهر؛ تفسیر التحریر و التنویر؛ چاپ اول، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی،‏1420ق.
    • ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1408ق.
    • ابوالقاسمی، محمد جواد؛ «راهی به سوی تدوین معیارهای سلامت معنوی از نگاه وحی»، مجله تاریخ پزشکی، شماره‌ی 29، 1395ش.
    • احمدی، علی اصغر؛ روان شناسی روابط درون خانواده؛ چاپ سوم، تهران: پرکاس، 1401ش.
    • استادی مجید؛ سالاری‌فر، محمد رضا؛ «نقش عوامل عاطفی-روانی در تحکیم خانواده از منظر آیات و روایات با رویکرد سبک زندگی اسلامی»، مجله پژوهش‌نامه سبک زندگی، شماره‌ی 3، 1395ش.
    • امیدواری، سپیده؛ «سلامت معنوی، مفاهیم و چالش ها»؛ مجله پژوهشهای میان رشته ای قرآن کریم، شماره‌ی 1، 1387ش.
    • باقری، خسرو؛ نگاهی دوباره به تربیت اسلامی؛ چاپ بیستم، تهران: انتشارات مدرسه، 1388ش.
    • بی ریا، محمدناصر؛ «مرزها و اصول روابط خانواده در قرآن کریم» مجله معرفت، شماره‌ی3، 1371ش.
    • پسندیده، عباس؛ اخلاق پژوهى حدیثى، چاپ اول، تهران: سمت، 1388ش.
    • تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد؛ تصنیف غرر الحکم و درر الکلم؛ تحقیق‏ مصطفى درایتى؛ چاپ اول، ‏قم: دفتر تبلیغات‏ اسلامی، 1366ش‏.
    • جمعی از نویسندگان؛ مجموعه مقالات معنویت گرایی در جهان معاصر؛ چاپ اول، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، 1397ش.
    • حرانی، حسن بن علی؛ تحف العقول؛ تصحیح علی اکبر غفاری؛ چاپ دوم، قم: جامعه مدرسین، 1363ش.
    • حر عاملی، محمد بن الحسن؛ تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة؛ چاپ اول، قم: مؤسسة آل البیت، 1409ق.
    • حسینی خامنه ای، سید علی؛ «سیاستهای کلی سلامت»، 18/1/1393 https://khl.ink/f/26083
    • __________________؛ «سیاست‌های کلی خانواده»، 13/6/1395 https://khl.ink/f/34254
    • خطیب، عبد الکریم؛ التفسیر القرآنى للقرآن؛ چاپ اول، بیروت: دار الفکر العربی، ‏1424ق.
    • خطیب، سیدمهدی؛ مهارت‌های زندگی؛ قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، بی تا.
    • ساروخانی، باقر؛ مقدمه‌ای بر جامعه شناسی خانواده؛ چاپ بیستم، تهران: انتشارات سروش، 1393ش.
    • سالاری فر، محمد رضا؛ زوج درمانی با روی آورد اسلامی؛ چاپ چهارم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1398ش.
    • شجاعی، محمد صادق؛ درآمدی بر روان‌شناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی؛ چاپ هفتم، قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1394ش.
    • داورپناه، محمدرضا؛ واژه‌نامه فرهنگ توصیفی علوم تربیتی؛ مشهد: به نشر، 1378ش.
    • صادقى تهرانى، محمد؛ الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنة؛ چاپ دوم،‏ قم: فرهنگ اسلامى، 1406 ق.
    • طباطبایى، محمدحسین؛ ‏المیزان فی تفسیر القرآن‏؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات،1390ق.
    • ‏طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ ‏تصحیح فضل‏الله یزدى طباطبایى‏ و هاشم رسولى‏؛ چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو، 1372ش.
    • طبرسی، علی بن حسن؛ مشکاة الأنوار؛ چاپ دوم، نجف: المکتبة الحیدریة، 1385ق.
    • طیب، عبد الحسین؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، تهران: اسلام، 1369ش.
    • عباسی، محمود؛ دهقانی، غزاله؛ رضایی، راحله؛ «الزامات حقوقی اسناد بین المللی در قبال بهداشت و سلامت عمومی و چالش‌های فراروی آن»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، شماره‌ی 33، 1394ش.
    • عزیزی، فریدون و همکاران (گروه سلامت معنوی فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران)؛ سلامت معنوی چیستی چرایی و چگونگی؛ چاپ اول، تهران: انتشارات حقوقی، 1394ش.
    • عیاشی، محمد بن مسعود؛ تفسیر العیاشی؛ چاپ اول، تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة، 1380ق.
    • فخر رازى، محمد بن عمر؛ التفسیر الکبیر( مفاتیح الغیب)؛چاپ سوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی،‏1420ق.
    • ‏فضل الله، محمد حسین؛ من وحى القرآن‏؛ چاپ اول، بیروت: دار الملاک، ‏1419ق.
    • فیض کاشانی، محمد محسن؛ تفسیر الصافی؛ چاپ دوم، تهران: مکتبة الصدر، 1415ق.
    • قمی، عباس؛ مفاتیح الجنان؛ چاپ اوّل، مشهد: انتشارات سنبله و انتشارات ولایت ، 1377 ش.
    • کلینى، محمد بن یعقوب؛ الکافی؛ تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی؛ چاپ چهارم، تهران‏: دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.
    • کوفى اهوازى، حسین بن سعید؛ المؤمن؛‏ قم: مؤسسة الإمام المهدی(ع)‏ 1404ق.
    • متقی، علی بن حسام‌الدین؛ کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال؛ تنظیم بکری حیانی و صفوه سقا؛ بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۹ق.
    • مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار الجامعة لدرر أخبار الائمة الاطهار(ع)؛چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
    • محمدی ری شهری، محمد؛ تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث؛ چاپ دوم، قم: موسسه علمى فرهنگى دارالحدیث، 1389ش.
    • مشکی، مهدی؛ «تأملی بر واژه سلامت معنوی اسلامی»؛ مجله فرهنگ و ارتقاء سلامت، شماره‌ی 1، 1396ش.
    • مصباح یزدی، محمد تقی؛ اخلاق در قرآن؛ قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1391ش.
    • مظاهری سیف، حمید رضا؛ «سلامت معنوی از منظر اسلام»، مجله مطالعات معنوی؛ شماره‌ی 25، 1397 ش.
    • مکارم شیرازی، ناصر و دیگران؛ تفسیر نمونه؛ چاپ دهم، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1371ش.
    • موسوی، اشرف السادات؛ «عملکرد نظام خانواده و بهداشت روانی اعضای خانواده»، مجله اندیشه و رفتار؛ شماره‌ی 2و3، 1379ش.
    • ورام، ابن ابی فراس؛ مجموعة ورام (تنبیه الخواطر)؛ چاپ اول، قم: مکتبة فقیه، 1410ق.
    • نوبری، علی رضا؛ «بررسی مفهوم معنویت با تأکید بر بازشناسی معنویت قدسی»، مطالعات معنوی، شماره‌ی 25، 1397ش.
    • نوری، حسین بن محمدتقی؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل؛ چاپ اول، قم: موسسه آل البیت(ع)، 1408ق.

     

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 10 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 21 مهر 1403