آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

«نفی عسر و حرج» به مثابه‌ی بنایی برای اصول تربیتی در آیینه آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عضو هیئت علمی دانشگاه ایلام
10.22034/iued.2024.2017856.2550
چکیده
«نفی عسر و حرج» به مثابه­ی بنایی برای اصول تربیتی در آیینه آیات و روایات
چکیده:
یکی از مشهورترین قواعد فقه تربیتی که همواره مورد توجّه بسیاری از علماء بوده، قاعده­ی « نفی عسر و حرج» است. مفاد اولیه­ی این قاعده آن است که امتثال تکالیف تا زمانی برای مکلّفین واجب است که باعث ایجاد مشقّت برای آنها نگردد؛ در غیراین صورت تکلیفی ساده­تر جایگزین شده و در پاره­ای از مواقع حتّی اصل تکلیف نیز از عهده­ی مکلّف برداشته می­شود. عسر و حرج همواره یکی از موانع جدّی بر سر راه متربّیان در معنای عامِ آن بوده است. بنابراین ردّپای این قاعده را در امور تربیتی نیز می­توان به وضوح مشاهده نمود. از جمله­ی اموری که امروزه شاید بیش از هرچیز دیگری بعد از تکالیف عبادی از اهمیّت برخوردار است، مسأله­ی تربیت است. نهاد « نفی عُسر و حَرَج» یکی از مهمترین مبانی در راستای رعایت شرایط متربّی جهت انجام تکالیف وی است که بدون شک بررسی آن اهمیّت و ضرورت پرداخت به آن را در پیش چشمان اهل علم نمایان می­کند.
کلیدواژه­ها: نفی عُسر و حَرَج،واعد فقهی، اصول تربیتی، روش­های تربیتی، تربیت، متربی
 
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

"Negation of difficulty and embarrassment" as a building block for educational principles in the mirror of verses and hadiths

نویسندگان English

mohammadkhaled nabinia
karim koukhaezade
Faculty member of Ilam University
چکیده English

Abstract:
One of the most famous rules of educational jurisprudence, which has always been the focus of many scholars, is the rule of “Difficulty conditions and situation". The basic provision of this rule is about the compliance of the duties is obligatory for the obligee as long as it does not cause hardship for them; Otherwise, a simpler task is replaced and in some cases even the original task is removed from the responsibility of the obligee. “Difficulty conditions and situations” have always been one of the serious obstacles on the path of educators in a general sense. Therefore, the traces of this rule can be clearly seen in educational affairs as well. Among the issues that are perhaps more important today than anything else after religious duties, is the education issue. The institution of  “Difficulty conditions and situations" is one of the most important foundations in order to meet the conditions of the teacher to do his homework, which undoubtedly shows the importance and necessity of paying it in front of the eyes of the people of knowledge.
 
Keywords: “Difficulty conditions and situations",, educational principles, educational methods, education, teacher

کلیدواژه‌ها English

Negation of hardship and haraj
jurisprudential rules
educational principles
Educational methods
  1. قرآن کریم
  2. ابن اثیر، مبارک بن محمد جرزی، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، بیروت، المکتبه العلمیه، بی تا
  3. ابن سینا، حسین بن عبدالله، التعلیقات، بیروت، مکتبه الاعلام الاسلامی ، 1404ق
  4. ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع، دار الصادر، 1414 ق
  5. اعرافی، علیرضا، فقه تربیت( مبانی و پیش فرض‌ها)، قم، موسسه فرهنگی و هنری اشراق و عرفان، 1394
  6. باقری، خسرو، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران، انتشارات مدرسه، 1384
  7. باقری، خسرو؛ نگاهی دوباره به تربیت اسلامی؛ تهران، انتشارات مدرسه؛ 1374
  8. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح – تاج اللغه و صحاح العربیه، بیروت، دار العلم الملایین، 1410 ق
  9. حرعاملی، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، 1404 ق
  10. حمیرى، نشوان بن سعید، شمس العلوم، دمشق، چاپ اول، 1420 ق.
  11. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1385
  12. راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد ، المفردات،تهـران، دفتـر نشـر کتـاب، 1363
  13. رفیعی، بهروز، آراء دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، تهران، انتشارات سمت، 1381
  14. سیاح، احمد، فرهنگ سیاح، تهران، کتابفروشی اسلامی، 1373ش
  15. شعاری‌نژاد، علی اکبر، فلسفه آموزش و پرورش، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1390
  16. شعرانی، ابوالحسن، شرح تجرید الاعتقاد، تهران، انتشارات اسلامیه، 1372
  17. شفلر، ایزرایل، در باب استعدادهای آدمی، تهران، انتشارات سمت، چاپ اول، 1377
  18. صادقی، عباس وشاکری نیا، ایرج ،نشانه های عزت نفس در رفتار بازماندگان قیام عاشورا»، فصلنامۀ علمی ترویجی بانوان شیعه، س5 ،ش18 ،صص64ـ52، 1387
  19. طباطبایی، سید محمد حسین ، تفسیر المیـزان، ترجمـۀ سـید محمـد بـاقر موسـوی همدانی، ج17 ،قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1380
  20. عسکرى، حسن بن عبدالله، الفروق فی اللغة، بیروت، دارالآفاق الجدیده، چاپ اول، 1400 ق.
  21. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، 1410 ق
  22. قرائتى، محسن؛ تفسیر نور ؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، 1383 ش.
  23. کلینی، محمّدبن یعقوب؛ الکافی؛ تهران، دارالحدیث للطباعه و النشر، 1429ق
  24. مجلسی، محمّدباقر؛ بحار الانوار؛ بیروت، دارالاحیاء التراث العربی؛ 1403 ق
  25. مصباح یزدی، محمدتقی، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تهران، انتشارات مدرسه، 1390
  26. مطهری، مرتضی، وحی و نبوت، تهران، انتشارات صدرا، 1368ش
  27. مکارم شیرازی، ناصر؛ القواعد الفقهیه؛ قم، مدرسه الامام علی ابن ابی طالب(ع)، 1370ش
  28. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران؛ انتشارات دارالکتب الاسلامیه؛ 1373ش
  29. نراقی، احمد(ملا)، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، قم، مرکز انتشارات تبلیغات اسلامی، 1417ق
  30. نهج البلاغه،گردآوری سید شریف رضی ، ترجمۀ محمد دشتی، تهـران، انتشـارات، پیام عدالت، 1388

  • تاریخ دریافت 30 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 23 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1403