آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

واکاوی ابعاد تربیت شهروندی مبتنی بر سیره تربیتی ائمه اطهار(ع): رویکرد تحلیل محتوا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار مطالعات برنامه درسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران
10.22034/iued.2024.2011628.2505
چکیده
امروزه اهمیت توجه به فرهنگ دینی در موضوعات مدنی همچون تربیت شهروندی بیش‌ازپیش احساس می‌شود. بنابراین پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و شاخص‌های تربیت شهروندی با توجه به سیره تربیتی ائمه اطهار (ع) انجام گرفته است. پژوهش حاضر از روش تحلیل محتوای کیفی بر اساس رویکرد گال و همکاران(1994) جهت مشخص کردن ابعاد و مؤلفه‌های تربیت شهروندی بر مبنای سره تربیتی ائمه اطهار (ع) استفاده کرده است. حوزه پژوهش حاضر شامل اسناد و پیشینه پژوهشی در زمینه تربیت شهروندی از منظر ائمه اطهار (ع) است. بدین منظور واحد تحلیل؛ تمامی جملات، پژوهش‌ها و اسناد مکتوب در این زمینه می‌باشد. ابزار پژوهش فیش، چک‌لیست‌ها و فرم‌های محقق ساخته بوده است. برای تفسیر و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل – توصیفی استفاده‌شده است. بر اساس یافته‌ها روش‌های شخصی‌سازی فرآیند یاددهی- یادگیری فراگیران را می‌توان در 3 بُعد کلی شامل بعد فردی (مشتمل بر شریعت مداری، توجه به عمل‌گرایی در مقام الگویی، موقعیت و زمان‌سنجی، آشنایی با حقوق فردی و اجتماعی، صلح‌طلبی و مصالحه در امور، مشورت و تصمیم‌گیری جمعی، قانون‌گرایی )؛ بعد سیاسی (مشتمل بر مناظره و نظر ورزی، تشویق و تبشیر، توجه به آزادی فکری در روش پرسش و پاسخ) و بعد اجتماعی (مشتمل بر توجه به حقوق متقابل، مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی اجتماعی، ارتباط مستمر و نزدیک، مشارکت اجتماعی) دسته‌بندی شد. امید است که با توجه به این ابعاد و مؤلفه‌ها در حوزه طراحی و اجرای آموزشی زمینه ارتقا فردی و اجتماعی فراگیران را فراهم آید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the dimensions of citizenship education based on the educational history of the Imams of Athar (PBUH): content analysis approach

نویسنده English

Hossain Momeni Mahmouei
Associate Professor of Curriculum Studies, Islamic Azad University, Torbat Heydarieh branch, Torbat Heydarieh, Iran (corresponding author)
چکیده English

Today, the importance of paying attention to religious culture in civil matters such as citizenship education is felt more and more. Therefore, the current research has been conducted with the aim of identifying the dimensions and indicators of citizenship education according to the educational history of Imams of Athar (AS). The current research has used the qualitative content analysis method based on the approach of Gal et al. (1994) to determine the dimensions and components of citizenship education based on the educational principles of the Imams of Athar (PBUH). The scope of the current research includes documents and research background in the field of citizenship education from the perspective of the Imams of Athar (AS). For this purpose, the analysis unit; All sentences, researches and written documents are in this field. The research tools of FISH, checklists and forms were made by the researcher. Descriptive analysis method was used to interpret and analyze the data. Based on the findings, the methods of personalizing the teaching-learning process of the learners can be divided into 3 general dimensions, including the individual dimension (including Sharia-based, attention to pragmatism as a model, situation and timing, familiarity with individual and social rights , pacifism and compromise in affairs, consultation and collective decision-making, legalism); The political dimension (including debate and opinion, encouragement and evangelism, attention to intellectual freedom in the question and answer method) and the social dimension (including attention to mutual rights, responsibility and social accountability, continuous and close communication, social participation) were categorized.

کلیدواژه‌ها English

Citizenship education
educational process
Imams of Athar (pbuh)
 
قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
امام سجاد(ع) (1390)، صحیفه سجادیه، ترجمه حسین انصاریان.
نهج‌البلاغه، ترجمه علی دشتی
ابن بابویه، محمد بن علی(1372). عیون الاخبار الرضا(ع). ج2، ترجمه حمیدرضا مستفید و علی اکبر غفاری، تهران: نشر صدوق.
احمدی پور، محمد؛ ایمانی نایینی، محسن؛ محبی، علی (1398). تربیت شهروندی و تأثیر آن بر سبک زندگی از دیدگاه شهید مطهری. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت; ۳ (۴) :۸۲-۸۹.
احمدی دستجردی، مهناز، رشادت جو، حمیده، قورچیان، نادرقلی و محمد داودی، امیرحسین (1400). شناسایی ابعاد و مؤلفه­های تربیت شهروندی دانش­آمزوان ابتدایی: یک پژوهش کیفی. مجله زندگی اسلامی، 5(4)، 290-299.
اکبری‌ مقدم، لاله ( ١٣٩٣)، «ساختار سازمان‌ وکالت در عصر امام هـادی و کـارکردهای آن»، فصلنامه علمی تخصصی فرهنگ پژوهش، 19 (3)، 23-54.
باباخانی، سجاد (1401). تحلیل انتقادی محتوای کتب درسی مدارس از منظر توجه به مفاهیم تربیت شهروندی (موردمطالعه: سال‌های 1380 تا 14009، نشریه مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی، 5(1)، 17-26.
باباخانی، سجاد؛ صالحی، اکبر؛ قائدی، یحیی و کشاورز، سوسن (1398). تحلیل انتقادی گفتمان‌های تربیت شهروندی بعد از انقلاب اسلامی، نشریه مطالعات توسعه اجتماعی - فرهنگی، 8(1)، 137-160.
تقوی دامغانی، سیدرضا (1393). نگرشی در مدیریت اسلامی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
حاجی‌زاده، محمد؛ نوری، نجیب الله و عباسی، مهدی (1399). مفهوم شناسی مسئولیت‌پذیری و مؤلفه‌های آن بر اساس منابع اسلامی، نشریه اسلام و پژوهش‌های روان شناختی، 5(2)، 83. magiran.com/p2333453
حیدری، محمدحسین؛ نصرتی هشی، کمال و نریمانی، محمد (1392). اصول تربیت مبتنی بر مبانی ارزشی تربیت شهروندی از منظر اسلام، فصلنامه مهندسی فرهنگی، 76(4)، 12-32.
دلیر، نیره (1393). مشارکت اجتماعی زنان در سیره پیامبر و مقایسه آن با قرائت غزالی در احیاء علوم الدین . فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام. ۵ (۱۹) :۴۹-۷۰
زرسازان، عاطفه(1396). واکاوی مؤلفه‌های تعلیم در تبیین آموزه‌های وحی در سیره رضوی. فصلنامه فرهنگ رضوی. 5(18): 63-94.
سبحانی یامچی، محمد(1398). روش‌های تربیتی فرهنگ‌سازی اقامه نماز در سیره رضوی. فرهنگ رضوی، 7(4): 157-186.
سجادی،سیدمهدی (1384). چالش های تربیت مدنی در نظام آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران.مطالعات تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی .شماره 2.دوره6.صفحات 160-143.
شارع پور،محمود (1394). جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش.تهران:سمت.
شریفی،اصغر و اسلامیه،فاطمه(1398).چگونه شهروند قرن بیست و یکم باشیم.تهران:فرهنگ سبز.
صفایی مقدم، مسعود؛ کاظمی، محمود؛ پاک سرشت، محمدجعفر و مرعشی، سیدمنصور (1387). بررسی اصول اساسی تربیت مدنی با رویکرد اسلامی. علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران، 15(3)، 3-30.
عدلی، مریم و زین آبادی، حسن‌رضا (1396). اصول و روش‌های تربیتی با نگرش به اراده و اختیار انسان در سیره رضوی. فرهنگ رضوی؛ 5(17): 59-96.
غلامعلی، علی و جعفری، افشین (1400). مؤلفه‌های حقوق شهروندی کودکان در سیره رضوی، فصلنامه فرهنگ رضوی، 9(34)، 165-183.
فرمهینی فراهانی،محسن(1399). تربیت شهروندی. تهران: آییژ.
قلتاش، عباس؛ فیاض بخش، حسین؛ فرخی نژاد، پریسا و محمدجانی، صدیقه (1391). میزان توجه به رویکرد تربیت شهروند پیشرفت گرا در کتب درسی علوم اجتماعی دوره راهنمایی تحصیلی ایران. پژوهش در برنامه ریزی درسی, 9(33), 58-70.
کرمی، ناصر، کچوئیان جوادی، رضا، قدمی، جواد و محبی، علی (1401).  شناسایی مؤلفه‌های فرامنطقه‌ای تربیت شهروندی در مکتب اسلام. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، 11(1)، 377-402.
کلینی (1379). اصول الکافی ترجمه و شرح فارسی آیت الله کوه کمره ای،تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، نشر اسوه.
مجلسی، محمد باقر ( 1413ق.) بحارالانوار، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
محصص، مرضیه و معتمد لنگرودی، فرشته (1395). ابعاد خودکنترلی در اخلاق شهروندی بر اساس آموزه‌های علوی (ع)، فصلنامه اخلاق زیستی، 6(21)، 73-88. magiran.com/p1622692
محمدی، حسین، مزیدی، محمد و بهشتی، سعید (1396). تحلیل مفهومی مراحل و ابعاد تربیت شهروندی. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 8(32)، 83-106.
محمدی، حسین؛ مزیدی، محمد و بهشتی، سعید (1397). تربیت شهروندی از دیدگاه اسلام و پراگماتیسم. علوم اجتماعی, 12(42), 233-266.
مصطفی، جمال الدین؛ ایزدی، مهشید؛ صمدی، معصومه؛ انصاریان، فهیمه و رستمی بشمنی، مجید (1401). ارائه الگویی برای تبیین شاخص‌های تربیت شهروندی اسلامی به روش سنتزپژوهی، فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 30(56)، 217-258. magiran.com/p2537902
مهرپور حسین (1390). دیدگاه‌های نو در مسائل حقوقی سوم، تهران: انتشارات اطلاعات.
 
Díaz-Combs, C. (2023). “People are no longer quiet”: Ordinary environmental citizenship in Lago Agrio, Ecuador. Environment and Planning E: Nature and Space, 25148486231160642.
Hadjichambis, A. C., & Paraskeva-Hadjichambi, D. (2020). Education for environmental citizenship: The pedagogical approach. Conceptualizing environmental citizenship for 21st century education, 4, 237-261.
Kallio, K. P., Wood, B. E., & Häkli, J. (2020). Lived citizenship: conceptualising an emerging field. Citizenship Studies24(6), 713-729.
Sari, D. P., & Ali, H. (2022). Literature Review Measurement Model of Individual Behavior and Organizational Citizenship Behavior: Individual Characteristics, Work Culture and Workload. Dinasti International Journal of Management Science, 3(4), 647-656.
 
دوره 9، شماره 1
شهریور 1402
صفحه 219-239

  • تاریخ دریافت 24 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 24 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 29 بهمن 1402