آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

فرآیندِ گفتمان‌سازی مقامِ شاکر در قرآن کریم براساس سیر خطی نزول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی علوم قرآن و حدیث دانشگاه حکیم سبزواری.
10.22034/iued.2024.2014924.2531
چکیده
شکر یکی از مفاهیم بنیادی فرهنگ وحیانی است و رابطه نزدیکی با آیین‌ها و مناسک عبادی دارد. این مفهوم دوسویه بوده و در ارتباط با خداوند متعال و بشر معنا پیدا می‌کند؛ هم از طرف خدا نسبت به بندگان و هم شکر انسان از خداوند و سایر انسان‌هاست، البته منعم حقیقی و ازلی خداوند است که انسان و تمامی مخلوقات بایستی آنگونه که شایسته است، شاکر نعمت‌های الهی باشند. بازشناسی سیر مفهومی ماده مذکور به صورت اسم فاعل، نوع نگاه خداوند و مدل کاربست عملیاتی مفهوم شکر را در زندگی جهتِ داشتن زیست مؤمنانه به تصویر می-کشد. پژوهش حاضر با ابزار گردآوری کتابخانه‌ای اسنادی و روش توصیفی تحلیلی با سطح تحلیل محتوا به دنبال پاسخ به این سوالات است: مفهوم شکر در سیر خطی نزول چه تحولاتی را نشان می‌دهد؟ و گام بندی مراحل شکر چه مدل مفهومی متناظر با بافت نزول ارائه می‌دهد؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که شکر به عنوان یک مفهوم مثبت با موانع آن آغاز شده و در ادامه با ارائه الگو و اصلاح خانواده در مرحله مقدماتی آموزش داده می‌شود و در مرحله متوسط با تبیین اهمیت و ضرورت شکرگزاری، جایگاه آن در زندگی انسان تثبیت شده و در نهایت با اتمام حجت، انتخاب شاکر بودن به خود انسان واگذار شده و بی نیازی خداوند را در این امر بیان می‌نماید و رابطه مفهومی آن بیانگر مهندسی خاص خداوند برای عینی سازی و عملیاتی کردن آن است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Process of Discourse Creation of the Position of Shakir in the Holy Quran Based on the Linear Process of Revelation

نویسندگان English

farzad dehghani 1
Soheyla Baloochi 2
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
2 BA student of Qur'anic and Hadith Sciences of Hakim Sabzevari University.
چکیده English

Recognizing the conceptual course of the mentioned material in the form of subject noun, it depicts the type of God's view and the operational application model of the concept of gratitude in order to live a faithful life. The current research seeks to answer these questions with the tool of document library collection and descriptive analytical method with the level of content analysis: What changes does the concept of gratitude show in the linear course of revelation? And what kind of conceptual model does the phasing of the steps of gratitude offer corresponding to the texture of revelation? The findings of the research indicate that gratitude started as a positive concept with its obstacles, and it is taught in the preliminary stage by presenting a model and reforming the family, and in the middle stage, by explaining the importance and necessity of gratitude, its place in human life is established. And finally, with the completion of the argument, the choice of being grateful is left to the human being, and it expresses God's needlessness in this matter, and its conceptual relationship expresses God's special engineering for its objectification and operationalization.

کلیدواژه‌ها English

Institutionalization
Grateful
Obstacles of Grateful
Blessings
Holy Quran
 
قرآن کریم
ابن­سلیمان، مقاتل؛ تفسیر مقاتل بن سلیمان؛ بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1423ق.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن؛ مشهد: آستان قدس رضوی-بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1408ق.
اشکوری، محمدبن علی؛ تفسیرشریف لاهیجی؛ تهران: دفتر نشر داد، 1373ش
امین، نصرت بیگم؛ تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن؛ بی جا، بی­تا.
ایزوتسو، توشیهیکو؛ مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن مجید؛ چاپ دوم، ترجمه: فریدون بدره­ای، تهران: نشر و پژوهش فرزان، 1388ش.
ثعلبی، احمد بن محمد؛ الکشف و البیان؛ بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1422ق.
ثقفی تهرانی، محمد؛ روان جاوید در تفسیر قرآن مجید؛ چاپ دوم،  تهران: برهان، 1398ق.
جزایری، ابوبکرجابر؛ تفسیر ایسر التفاسیر لکلام العلی الکبیر؛  مدینه منوره: مکتب العلوم و الحکم، 1416ق.
جوهرى، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح؛ بیروت: دارالعلم للملایین، 1376ق.
حدادی، زهرا؛ تحلیل مفاهیم شکرگزاری مبتنی بر رویکرد اسلامی از نظر آیات و روایات؛ پایان نامه دانشگاه پیام نور، 1400ش.
حسینی همدانی، محمد؛ انوار درخشان در تفسیر قرآن؛ تهران: لطفی، 1404ق.
خرم دل، مصطفی؛ تفسیر نور؛ چاپ سوم، تهران: احسان، 1384ش.
خسروانی، علیرضا؛ تفسیر خسروی؛ تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1390ق.
خطیب، عبدالکریم؛ التفسیر القرآنی للقرآن؛، بیروت: دارالفکر العربی، 1424ق.
دیوبندی، محمود حسن؛ تفسیر کابلی؛ چاپ یازدهم، تهران: احسان، 1385ش.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد؛ مفردات ألفاظ القرآن؛ بیروت: دارالقلم، 1412ق.
رضایی اصفهانی، محمدعلی؛ تفسیر قرآن مهر؛ قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، 1387ش.
سعدی، عبدالرحمن؛ تفسیر تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان؛ چاپ دوم، بیروت: مکتبة النهضة العربیة، 1408ق.
سلطان علی شاه، سلطان محمد بن حیدر؛ متن و ترجمه فارسی تفسیر شریف بیان السعادة فی مقامات العبادة؛ تهران: سرالاسرار، 1372ش.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌‌بکر؛ الإتقان فی علوم القرآن؛ لبنان: دار الکتاب العربی، 1421ق.
صانعی­پور، محمد حسن؛ مبانی تحلیل کارگفتی در قرآن کریم؛ تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، 1390ش.
صانعی­پور، محمد حسن؛ لطفی­پور، سید مهمدی؛ پیوستگی متن قرآن کریم (رویکرد زبان­شناختی)؛ تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، 1395.
طالقانی، محمود؛ پرتوی از قرآن؛ چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1362ش.
طباطبایی، محمدحسین؛ ترجمه تفسیر المیزان؛ چاپ پنجم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1374ش.
طباطبایی، محمدحسین؛ تفسیرالبیان فی الموافقه بین الحدیث و القرآن؛ بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1424ق.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن؛ مجمع­البیان فی تفسیرالقرآن؛ چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو، 1372ش.
طریحى، فخر الدین بن محمد؛ مجمع البحرین؛ چاپ سوم، تهران: مرتضوی، 1375ش.
طوسی، محمد بن حسن؛ التبیان فی­تفسیرالقرآن؛ بیروت: دارإحیاء التراث العربی، بی­تا.
طیب، عبدالحسین؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، تهران: اسلام.
عبدالروف، حسین؛ سبک­شناسی قرآن کریم (تحلیل زبانی)؛ مترجم: پرویز آزادی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، 1390ش.
عسکری، حسن بن عبدالله؛ الفروق فی اللغه؛ بیروت: دار الافاق الجدیده، 1400ق.
فراهیدی، خلیل بن احمد؛ العین؛ چاپ دوم، قم: هجرت، 1409ق.
قائمی­نیا، علیرضا؛ معناشناسی شناختی قرآن؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390ش.
قائمی­نیا، علیرضا؛ بیولوژی نص(نشانه­شناسی و تفسیر قرآن)؛ چاپ دوم، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393ش.
قرائتی، محسن؛ تفسیر نور؛ تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، 1388ش.
قرشی بنابی، علی اکبر؛ تفسیر احسن الحدیث؛ چاپ دوم، تهران: بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر، 1375ش.
کاشانی، فتح الله بن شکرالله؛ منهج الصادقین فی الزام المخالفین؛ تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، بی­تا.
گنابادی، سلطان محمد؛ تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسة األعلمی، 1408ق.
مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
محسنی، محمدآصف؛ تفسیر موضوعی قرآن تسنیم؛ بی‌جا: ولایت، 1372ش.
مشکور، محمدجواد؛ فرهنگ تطبیقی عربی با زبانهای سامی و ایرانی؛ تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1357ش.
مغنیه، محمدجواد؛ تفسیر کاشف؛ قم: دارالکتاب الأسلامی، 1424ق.
مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چاپ دهم،  تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1371ش.
میبدی، احمدبن محمد؛ کشف الاسرار و عدة الابرار؛ چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر، 1371ش.
معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی؛ چاپ چهاردهم، قم: مؤسسه فرهنگی تمهید، 1391ش.
نیسی، مریم؛ شکرگزاری در قرآن و روایات؛ همایش بین المللی مطالعات دینی و علوم انسانی در جهان و اسلام، 1399ش.
 
 
 
دوره 9، شماره 1
شهریور 1402
صفحه 149-172

  • تاریخ دریافت 12 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 20 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 11 بهمن 1402