آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تحلیل مراحل رشد اجتماعی مسلمانان عصر نزول با استناد به تمثیل آیه 29 سوره فتح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دانشکده الهیات
2 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، ایران. (نویسنده مسئول)
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
10.22034/iued.2024.2015416.2535
چکیده
در آیه ۲۹ سوره فتح، با تلمیحی از کتب عهدین از عبارت تمثیلی «وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ» استفاده شده است. با دقـت در نوع خـاص طبقه‌بندی زراعت در این تشبیه و کشف وجه شباهت آن با مراحل رشد اجتماعی مسلمانان از تشکیل یک هسته مذهبی تا شکوفایی یک جامعه مستقل و مدنی، می‌توان این مراحل رشد را با تقسیم‌بندی دوره‌های نزول تدریجی قرآن انطباق داد. در این نوشتار، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر داده‌های علم کشاورزی و فرآیند رشد گیاه گندم، تلاش می‌شود تا وجوه ارتباطی این تطبیق، استنتاج و اهمیت و لزوم نگاه به نزول تدریجی قرآن و تنظیر این برداشت را در سایر مؤلفه های قرآنی گسترش داد. از طریق مشاهده و تحلیل ارتباطات موضوعی و متنی بین سوره‌های قرآن و استخراج مضامین مناسب و مرتبط در هر بخش، و تطبیق آن با مراحل رشد گندم، پنج مرحله برای رشد گام به گام مسلمانان عصر نزول به تصویر کشیده می‌شود: ۱) رشد پنهان و زیرزمینی مسلمانان، ۲) استقرار دین، ۳) حضور علنی مسلمانان و دوقطبی شدن جامعه، ۴) شکل‌گیری و توسعه جامعه ایمانی، ۵) دوران باروری جامعه مؤمنانه و استقلال فرهنگی که در این مرحله با پایش فرهنگى و مراقبت و تثبیت قواعد هنجارساز دینی مواجه مى‌شویم؛ مراقبتى که از راه جعل امامت و رهبرى و پیشگیری از ارتداد مسلمین و شناخت منافقین و بیان ضوابط راهگشا و هشدارهاى بیدار کننده صورت می‌گیرد
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the stages of social development of Muslims in the age of descent with reference to the simile of verse 29 of Surah Fatah

نویسندگان English

Davood raesi 1
mohammad sharifi 2
mohammad mahdi shahmoradi fereidoni 3
1 umz
2 umz
3 Assistant professor, Department of Qur’an and Hadith Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

In verse 29 of Surah Fatah, with an allusion from the books of the covenants, from the allegorical phrase "And their parables in the Bible are the ones who brought out the shata, so the fast was concentrated on the market, the wonder of God is used. This analogy can show the stages of social development of Muslims from the formation of a religious nucleus to the flourishing of an independent and civil society. In this article, using the descriptive-analytical method and relying on the data of agricultural science, an attempt is made to establish a comparison between the descending stages of the Qur'anic surahs and the growth process of the wheat plant. By observing and analyzing the thematic and textual connections between the surahs of the Qur'an and extracting appropriate and relevant themes in each section, by matching it with the growth stages of wheat, the following five stages are depicted: 1) the hidden and underground growth of Muslims, 2) the establishment of religion 3) the public presence of Muslims and the polarization of the society, 4) the formation and development of the faith community, 5) the fruitful period of the faith community and cultural independence

کلیدواژه‌ها English

Verse 29 Conquest
growth of wheat
gradual decline
social transformation
stages of transformation
  1.  

    1. قرآن کریم؛ترجمه حسین انصاریان؛ قم:اسوه، 1383ش.
    2. ابن بابویه، محمد بن علی؛ کمال الدین و تمام النعمة؛ چاپ دوم، تهران: اسلامیه، 1395ق.
    3. ابن شهرآشوب مازندرانی، محمدبن علی؛ مناقب آل ابی طالب؛ چاپ اول، قم: علامه، 1379ش.
    4. ابن فارس بن زکریاء القزوینی الرازی،أحمد، معجم مقاییس اللغة؛ چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
    5. ابن‏کثیر، اسماعیل بن عمر؛ تفسیر القرآن العظیم( ابن کثیر)؛ چاپ اول، لبنان: دارالکتب العلمیه، 1415ق.
    6. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن؛ چاپ اول؛ مشهد: آستان قدس رضوی، 1408ق.
    7. اشرفی، امیررضا و پورعلی فرد، محمد مهدی؛ «عوامل اقامه توحید در جامعه از دیدگاه قرآن با تاکید بر آیه 29 سوره فتح» ، قرآن شناخت، شماره 19،  1396ش.
    8. بهجت‌پور، عبدالکریم؛ همگام با وحی؛ چاپ اول، قم: موسسه تمهید، 1390ق.
    9. بهجت‌پور، عبدالکریم؛ شناخت نامه تنزیلی سوره های قرآن کریم؛ چاپ اول، قم: موسسه تمهید، 1394ق.
    10. ثعلبی، احمد بن محمد؛ الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی؛ چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
    11. جوادی آملی، عبداله؛ سایت بنیاد بین المللی اسراء، javadi.esra.ir
    12. چگنی، همایون؛ «بررسی اثر تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام گندم»، پژوهش های کاربردی زراعی شماره 104، 1393ق
    13. حاصلی ایرانشاهی و بهجت پور، عبدالکریم؛ «تبیین مشبه «کزرع اخرج شطأه» در آیه 29سوره فتح»، مطالعات تفسیری، شماره 52، 1401ش.
    14. حسکانى، عبیدالله بن عبدالله‏؛ شواهد التنزیل لقواهد التفضیل؛ چاپ اول، تهران: مؤسسة الطبع و النشر، 1411ق.
    15. خازن، على بن محمد؛ تفسیر الخازن المسمى لباب التأویل فی معانی التنزیل؛ چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415ق.
    16. راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات الفاظ قرآن؛ چاپ اول، بیروت: دار الشامیة، 1412ق
    17. زرقانی، محمد عبدالعظیم؛ مناهل العرفان فی علوم القرآن؛ چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی­تا
    18. سحرخوان، محمد؛ «استقلال»، دایرة المعارف قرآن کریم، ج3؛ چاپ سوم، قم: بوستان کتاب، 1382ش.
    19. سیادت،سید عطاءاله و مدحج، عادل و اصفهانی، مسعود؛ غلات؛ چاپ اول، مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی، 1392ش
    20. طباطبائی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1390ق.
    21. طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو، 1372ش.
    22. طبرسى، فضل بن حسن‏؛ جوامع الجامع؛ چاپ اول، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه، 1412ق.
    23. طبری، محمد بن جریر؛جامع البیان فى تفسیر القرآن‏؛ چاپ اول، لبنان: دارالمعرفه، 1412ق.
    24. طوسی، محمد بن حسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ جاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی­تا.
    25. طوسی، محمد بن حسن؛ الامالی؛ چاپ اول، قم: دارالثقافه، 1414ق.
    26. فراهیدی، خلیل بن أحمد؛ العین؛ چاپ دوم، قم: هجرت، 1404ق .
    27. محمدی فرد، علی رضا؛ آشنایی با قرآن؛ چاپ اول، قم: موسسه تمهید، 1394ش.
    28. مشیری، فرهاد و همکاران؛ راهنمای مدیریت تلفیقی حاصلخیزی خاک و تغذیه جو؛ چاپ اول، تهران: موسسه تحقیقات خاک و آب، 1393ق.
    29. مصطفوى، حسن؛ التحقیق فى کلمات القرآن‌الکریم؛ چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1368ش.
    30. واحدی، علی ابن احمد؛ اسباب نزول القرآن؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1411ق.
    31. هاشمی‌رفسنجانی، اکبر؛ تفسیر راهنما: روشى نو در ارائه مفاهیم موضوعات قرآن‏؛ چاپ اول، قم: بوستان کتاب، 1386ش.

     

دوره 9، شماره 1
شهریور 1402
صفحه 83-105

  • تاریخ دریافت 19 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 27 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 30 بهمن 1402