آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

بازی کودکان و آثار تربیتی آن از نگاه روایات و تحقیقات علمی؛ مطالعۀ موردی خاک‌بازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد و عضو هیأت علمی دانشگاه ایلام(نویسنده مسئول).
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه ایلام
3 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه ایلام
10.22034/iued.2024.2015456.2537
چکیده
بازی‌های کودکانه، نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت کودکان و تربیت صحیح آنان دارد. یکی از بازی‌هایی که توجه خاصی به آن از سوی آموزه‌های اسلامی و تحقیقات نوین علمی شده، خاک‌بازی کودکان است. خاک به‌عنوان مادۀ اولیۀ خلقت بشر در قرآن کریم مورد توجه قرار گرفته است و در روایات بسیاری، به خاک‌بازی کودکان و اهمیت آن در زندگی آنان اشاره شده است؛ همچنان که دانشمندان و روانشناسان متعددی به انجام این بازی توسط کودکان تأکید کرده‌اند. هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی آثار تربیتی خاک‌بازی بر روی کودکان از نگاه روایات اسلامی و تحقیقات علمی با به‌کارگیری روش توصیفی تحلیلی است. این پژوهش، آثار و فواید خاک‌بازی در تربیت کودکان را از منظر دو منبع مذکور، بیان کرده است که اهمّ آنها عبارتند از: 1- پایین بودن هزینه‌ها در عین ایجاد سرگرمی فراوان؛ 2- افزایش خلاقیت کودکان و شکوفایی استعداد آنان؛ 3- رشد توانایی‌های ادراکی- حرکتی کودکان؛ 4- ایجاد حس توجه به ارزش‌های فرهنگی در کودکان؛ 5- درمان پرخاشگری و خشونت و تخلیۀ هیجانات زیان‌آور کودکان؛ 6- تقویت حس استقلال و افزایش اعتماد به نفس کودکان؛ 7- جلوگیری از حواس‌پرتی و تقویت نیروی تمرکز در کودکان. البته در خاک‌بازی باید به نوع خاک مورد استفاده توجه کرد و از قرار دادن کودک در معرض تماس با خاک‌های نامناسب و زیان‌آور پرهیز کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Children's Playing and Its educational Effects from the Perspective Traditions and Scientific Research (A Case Study of Soil Play)

نویسندگان English

Mehdi Akbar nezhad 1
Mojtaba Mohammadi Anvigh 2
mohammadjavad khani 3
1 Ilam university
2 ilam university
3 ilam university
چکیده English

Children's plays play a very important role in the formation of children's personality and their proper education. One of the plays that has received special attention from Islamic teachings and modern scientific research is children's soil play. Soil is considered in the Holy Quran as the primary material of human creation. In many narrations, children's playing with soil and its importance in their lives have been mentioned; as many scientists and psychologists have emphasized this kind of playing. This research has mentioned the effects and benefits of playing with soil for children from the perspective of the two mentioned sources, which the most important ones are: 1- low costs while creating a lot of fun; 2- Increasing children's creativity and flourishing their talent; 3- Development of children's perceptual-movement abilities; 4- creating a sense of attention to cultural values in children; 5- Treating aggression and violence and emptying children's harmful emotions; 6- strengthening the sense of independence and increasing children's self-confidence; 7- Preventing distraction and strengthening the power of concentration in children. Of course, in playing with soil, one should pay attention to the type of soil used and avoid exposing the child to inappropriate and harmful soil.

کلیدواژه‌ها English

children's play
soil play
Islamic traditions
scientific findings
  •  

    • قرآن کریم
    • ابن بابویه، محمد بن علی، معانی الاخبار، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403ش.
    • ابن بابویه، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
    • ابن بابویه، محمد بن علی، الخصال، ترجمه احمد فهری زنجانی، تهران، علمیه اسلامیه، بی‌تا.
    • ابن حبان، صحیح ابن حبان، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1408ق.
    • ابن­شعبه، حسن بن علی، رهاورد خرد (ترجمه تحف العقول)، ترجمه پرویز اتابکی، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز، 1376ش.
    • احمدی، اسماعیل؛ رستگار، سید محمدرضا؛ خدادادی، هاتف؛ ذلیکانی، کمیل، «تأثیر بازی‌های رایانه‌ای بر کودکان»، باتومی گرجستان، سومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی، 1395ش.
    • اخلاقی، اسماعیل، «تربیت دینی در عصر مدرن»، پگاه حوزه، شماره 258، 1388ش.
    • اصلانخانی، محمدعلی؛ عبدلی، بهروز؛ ابراهیمی، خدیجه، «مقایسه توانایی‌های ادراکی-حرکتی کودکان 10-7 ساله شهری و روستایی»، نشریه تربیت بدنی و علوم ورزشی، شماره 2، جلد 1، 1387ش، صص11-5.
    • اصلانی، سهیلا؛ جوزانی کهن، گلناز، «آشنایی با خاک‌های طبی در درمان بیماری‌های گوارشی و پوستی»، تهران، اولین همایش زمین‌شناسی زیست محیطی و پزشکی، 1386ش.
    • پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلى الله علیه و آله)، تهران، دنیای دانش، 1382ش.
    • تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم (مجموعة من کلمات و حکم الإمام علی علیه السلام)، قم، دار الکتاب الإسلامی، 1410ش.
    • جزایری، نعمت الله بن عبدالله، زهر الربیع، بیروت، مؤسسه العالمیة للتجلید، 1421ق.
    • حر عاملى، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، 1409 ق.
    • حسن­پور، فاطمه؛ جلالی، محمدرضا؛ شعیری، محمدرضا؛ خزایی، محمد، «تأثیر کار با گل در پرخاشگری کودکان دبستانی»، فصلنامه روانشناسی بالینی، شماره 10، 1392ش، صص 153-139.
    • خاکی قصر، آزاده، «مدیریت مدارس سبز: الگوی همنشینی دبستان‌ها و بوستان‌ها»، دوفصلنامه علمی پژوهشی مدیریت مدرسه، دوره ششم، شماره 2، 1397ش، جلد 6، صص 122-100.
    • خمیری، مرتضی؛ طاهری، سیما، «سایکوبیوتیک‌ها و محور میکروبی مغز-روده»، مجله میکروب‌شناسی پزشکی ایران، شماره1، 1398ش، جلد 13، صص 13-1.
    • خمینی، روح الله و سایر مراجع، رساله توضیح المسائل (مراجع)، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی، 1381ش.
    • دستمرد، مادح؛ بخشش، مریم؛ ابراهیمی شادپی، عاطفه، «بررسی تحلیلی جایگاه بازی در تعلیم و تربیت کودکان از نظر مکاتب غربی و اسلام»، پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، شماره 19، 1398ش، صص 64-55.
    • دیلمى، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، ترجمه هدایت‌الله مسترحمى، تهران، مصطفوى، 1349ش.
    • ذهبی، شمس­الدین، سیر أعلام النبلاء، قاهره، دار الحدیث، 1427ق.
    • رسولی، نرگس؛ امینی، فرهاد؛ کامل، فاطمه، «بررسی اثربخشی بازی درمانی (خاک بازی) بر نارسایی هیجانی و حس حقارت کودکان تک والدی دانش آموزان پسر پایه دوم ابتدایی»، مطالعات بین‌رشته‌ای در مدیریت و مهندسی، 1401ش، صص 71-48.
    • رفیع‌بخش، فضل الله، «به بهانه هفته ملی کودک». پیوند، شماره 423، 1393ش، صص 22-21.
    • رفیعی، بهروز؛ رحمانی، سعیده؛ خدایی، اعظم السادات، «پراکندگی و سطح ریسک فلزات سرب و روی در خاک‌های اطراف معدن آهنگران»، نشریه علمی مهندسی معدن ایران، دوره 17، شماره 54، 1401ش، صص 75-63.
    • روان‌خواه، ندا؛ میرزایی، روح الله؛ معصوم، سعید، «ارزیابی خطر فلزات سنگین بر سلامت انسان در خاک سطحی»، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، شماره 136، 1395ش، جلد 26، صص 120-109.
    • روستا، محمدجواد، «تأثیر عناصر سنگین موجود درخاک بر سلامتی انسان»، اولین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست تهران، 1385ش.
    • زینوند، محمد؛ میخک، آزاده؛ سهرابی، اکبر، «اثرات نامطلوب فلزات سنگین در سلامت انسان»، همایش ملی آلاینده‌های کشاورزی و سلامت غذایی، چالش‌ها و راهکارهای شیوه‌های نوین در حذف آلاینده‌ها، 1392ش.
    • ستوهیان، فرزاد؛ رنجبران، محسن؛ شریفی، سعید، «بررسی اثرات زیست محیطی عنصر آرسنیک در منابع آب و خاک منطقه معدنی زغال سنگ سنگرود لوشان»، نشریه زمین‌شناسی ایران، دوره 9، شماره 36، 1394ش، صص 76-71.
    • سیوطی، جلال الدین، الفتح الکبیر فی ضم الزیادة إلى الجامع الصغیر، بیروت، دار الفکر، 1423ق.
    • شجاعی، زهره؛ گلپرور، محسن؛ بردبار، محمدرضا؛ آقایی، اصغر، «تاثیر هنر بازی درمانی شناختی-رفتاری و قصه درمانی شناختی-رفتاری بر ادراک درد و امیدواری در کودکان مبتلا به سرطان»، نشریه پرستاری کودکان، دوره 6. شماره 1، 1398ش، صص 47-39.
    • شریفی، عنایت، 1400 ش، زیارت اربعین و نقش آن در تربیت فردی و اجتماعی زائر، معارف حسینی، سال ششم، شماره 23، صص 27-7
    • شوشتری، قاضی نور الله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، مکتبة آیة الله المرعشى النجفى‏، 1409ق.

     

    • صابری زفرقندی، محمدباقر؛ قربانی، راهب؛ حافظی، حمیدرضا؛ مهدوی، مهران، «میزان اعتماد به نفس و برخی عوامل مرتبط با آن در دانش‌آموزان پسر دبیرستان‌های شهر سمنان»، مجله دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، شماره هفتم، 1382ش، صص 33-28.
    • صابری نجف‌آبادی، ملیحه، «آموزش فلسفه به کودکان در موزه های تعاملی علم»، تفکر و کودک، شماره 1، 1390ش، جلد 3، صص 72-51.
    • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
    • طبرانی، ابوالقاسم، المعجم الکبیر، قاهره، مکتبة ابن تیمیة، 1415ق.
    • طلایی، ابراهیم؛ بزرگ، حمیده، «تبیین ضرورت تربیت اوان کودکی (پیش از دبستان) مبتنی بر سنتزپژوهی شواهد تجربی معاصر»، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 122، 1394ش، صص 117-92.
    • عنابستانی، علی اکبر؛ عنابستانی، زهرا، «فرایند درآمدزایی و نقش آن در مهاجرت روستا- شهری به سبزوار»، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، شماره 5، 1390ش، صص 146-133.
    • فرامرزی، هدی؛ قانعی، مرضیه، «اثربخشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی-رفتاری بر رفتارهای چالشی کودکان اتیسم با عملکرد بالا»، فصلنامه روانشناسی افراد استثنایی، شماره 36، 1398ش، صص 185-169.
    • القرشی، باقر شریف، النظام التربوی فی الاسلام دراسة مقارنة، بی­جا، دار الکتاب الاسلامی، بی­تا
    • قضاعی، ابوعبدالله، مسند الشهاب القضاعی، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1407 ق.
    • کافی ماسوله، سید موسی؛ خانزاده، عباسعلی حسین؛ نعمتخواه، متین، «اثربخشی گِل‌بازی بر کاهش پرخاشگری پسران مبتلا به اختلال نارسایی توجه/ فزون‌کنشی»، مجله مطالعات ناتوانی، شماره 6، 1394ش، جلد 5، صص 163-158.
    • کراجکی، محمد ­بن ­علی، کنز الفوائد، قم، دارالذخائر، 1410ق.
    • کشانی، مهدیه؛ نوروزی، رضاعلی، «جایگاه و نقش بازی در تربیت دینی کودکان»، نشریه پژوهش‌نامه تربیت تبلیغی، شماره 9 و 10، 1394ش، صص 64- 43.
    • کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، قم، دارالحدیث، 1429ق.
    • متقی هندی، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1401ق.
    • مجلسى، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
    • مجلسى، محمدتقى، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور، 1406 ق.
    • محمدی، سیما، «اثرات مطلوب و نامطلوب خاک بر سلامت انسان»، اردبیل، اولین کنفرانس بین‌المللی و چهارمین کنفرانس ملی صیانت از منابع طبیعی و محیط زیست، 1398ش.
    • مشکینی، علی، تحریر المواعظ العددیة، قم، الهادی، 1382ش.
    • مطهری، محمدرضا؛ پارسا، نیره، «نقش گِل‌بازی در پرورش تخیل، خلاقیت و سازندگی کودک»، پیام زن، شماره 165، 1384ش.
    • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، 1384ش.
    • معرف جهرمی، ساره؛ یوسف‌زاده، محسن، «مقایسه اثربخشی روش بازی‌درمانی با گل‌درمانی در درمان نقص توجه کودکان دبستانی»، مجموعه مقالات همایش ملی آموزش ابتدایی، 1394ش، جلد 1، صص640-620.
    • مکارم شیرازی، ناصر؛ سبحانی، جعفر، پاسخ به پرسش‌های مذهبی، قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع)، 1377ش.
    • میرمحمدی، مسعود، «رزیلنس را به کودکت بیاموز (2)»، مجله روانشناسی جامعه، شماره 35، 1385ش، صص 55-53.
    • نجفی، محمود؛ سرپولکی، بیتا، «اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر پرخاشگری و اختلال املاء در کودکان دبستانی»، نشریه روانشناسی افراد استثنایی، شماره 21، 1395ش، صص 121-103.
    • نساجی‌زاده، اسماعیل، «آسیب‌شناسی خلاقیت کودکان در خانواده»، پیوند، شماره 316، 1384ش، صص55-46.
    • نیک‌پور، غلامعلی؛ زارع‌پور، مژده؛ نیک‌پور، فاطمه، «بررسی تأثیر بازی‌درمانی با رویکرد شناختی رفتاری بر کاهش نشانه‌های اختلال لجبازی و نافرمانی در کودکان 8 تا 11 سال». دوماهنامه علمی پژوهشی طلوع بهداشت یزد، شماره اول، 1397ش، جلد 17، صص 72-62.
    • واروی پور، مریم، خاک‌شناسی عمومی (رشته اقتصاد کشاورزی)، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور، 1389ش.
    • ورام بن ابی فراس، مسعود بن عیسى‏، مجموعة ورّام، قم، مکتبة الفقیه‌، 1410ق.
    • هاشمی، سید احمد؛ ستایش‌فر، مریم، «بررسی اهمیت تعلیم و تربیت در اسلام»، فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی، شماره 4، 1396ش، صص 96-79.
    • یوسفی، محدثه، «بازی و تربیت کودک (نگاهی اسلامی به تربیت کودک از طریق بازی)»، فصلنامه فرهنگ و پژوهش، شماره 28، 1395ش، صص 195-161.
    • Bento, Gabriela; Dias, Gisela, “The importance of outdoor play for young children's healthy development”, Porto Biomedical Journal, Volume 2, Issue 5, 2017, pp 157-160.

     

دوره 9، شماره 1
شهریور 1402
صفحه 1-17

  • تاریخ دریافت 23 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 10 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 24 بهمن 1402