آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

تبیین خودگردانی فردی و پیامدهای تربیتی آن در بستر تعاملات چهارگانه انسان در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
راضیه بدیعیان 1
محمد نجفی 2
محمد حسین حیدری 3
1 دانشگاه فرهنگیان
2 دانشگاه اصفهان دانشکده ی علوم تربیتی
3 دانشگاه اصفهان دانشکده علومتربیتی
10.22034/iued.2023.1971001.2340
چکیده
خودگردانی هدفی است تربیتی، با محوریت پرورش توانایی انتخاب آزاد و مستقل در متربی. با وجود تاکید اکثر صاحب نظران این حوزه بر ناسازواری تربیت دینی با این هدف تربیتی، بررسی آموزه‏های قرآنی به عنوان نقشه ی راه تربیت، در دین اسلام مبین بازتعریفی جامع از خودگردانی فردی است. از این رو پژوهش حاضر به شیوه‌ی‌ تحلیلی – استنتاجی به دنبال ارائه‌ی تبینی اسلامی از خودگردانی فردی با محوریت آیات قرآنی است. در این پژوهش، روابط چهارگانه انسان با خود، خدا، خلق، و طبیعت بستر تبیین خودگردانی فردی مبتنی بر آیات قرآنی قرار گرفته است. یافته های تحقیق حاضر نشان می دهد در بستر ارتباط با خالق، اختیار و اصالت انتخاب به عنوان دو مولفه‌ی خودگردانی، با تفویض خلافت به انسان و برخورداری از عقل و اندیشه به منصه‌ی ظهور می‌رسد. در این حالت، ارتقاء مرتبه‌ی وجودی و محوریت عقل در برابر هوا و هوس به تقویت خودگردانی منجر شده و عبودیت، بستر ظهور درجات متفاوتی از خودگردانی انسان می-گردد. در گستره‌ی ارتباط انسان با خود، حاکمیت نفس اماره بر انسان، مانع بزرگ خودگردانی است؛ با ظهور نفس لوامه و عقل ملامت‌گر، مقدمات تحقق خودگردانی فردی فراهم می‌شود و عالی‏ترین مرتبه‌ی خودگردانی، در صاحب نفس مطمئنه تجلی می‌یابد. قلمروهای سه‌گانه نفس، ارتباط انسان با سایر ارکان هستی را تحت‏الشعاع قرار می‌دهد و با توجه به درجه‌ی خودگردانی در هر مرتبه‌ی وجودی، فرد رویکردی متفاوت اتخاذ می‌کند.
کلیدواژه‌ها
خودگردانی فردی
آموزه ‏های قرآنی
روابط چهارگانه
پیامدهای تربیتی

عنوان مقاله English

Personal Autonomy and its educational implications in the context of the four human

نویسندگان English

Razieh Badieyan 1
mohammad najafi 2
Mohammad Hosein Heidari 3
1 Farhngian University
2 University of Isfahan
3 University of Isfahan Faculty of Educational
چکیده English

Personal autonomy is Educational goal based on the ability to Free choice and independent. The Qur'anic verses show a comprehensive pattern of personal autonomy pattern . Therefore, the present study is based on an analytical-deductive approach to provide an Islamic explanation of personal autonomy focused on Quranic verses.
Some of the research results are: Personal autonomy forme in the context of human relationships with God, man, and nature. In the context of communicating with God when man became God's successor on earth, In the context of communicating with God when man became God's successor on earth, the choice and authenticity of appearances appear as two components of autonomy. Promotion of the existence and growth of reason strengthens autonomy. And worship leads to the highest degree of personal autonomy. The man's relationship with himself, following the major obstacle is personal autonomy.Nafs Amareh is a big obstacle to personal autonomy. When Nafs Lavammeh appears that autonomy is allowed to grow. In Nafs Motmaeneh personal autonomy reaches the highest grade. Triple realms affect human communication with the four pillars.

کلیدواژه‌ها English

Personal autonomy
Quran
four human interaction
educational implication

  • قرآن.

    • نهج‌البلاغه.
    • باقری، خسرو؛ رویکردها و روش‌های‌ پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت؛ تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1389 ش.
    • ـــــــــــ؛ نگاهی دوباره به تربیت اسلامی؛ تهران: مدرسه، 1386 ش.
    • سال هشتم شماره دوم، ص 5-27.
    • بهشتی، محمد؛ ابوجعفری، مهدی؛ فقیهی، علی‌نقی؛ آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن؛ ج 2، تهران: سمت، 1386 ش.
    • بهمنی، طاهره؛ صفایی مقدم، مسعود؛ پاک‌سرشت محمدجعفر؛ «تبیین استقلال اخلاقی به‌عنوان هدفی تربیتی»؛ فلسفه و تربیت، سال 1، شماره­ی 1، 1395 ش.
    • جوادی آملی، عبدالله؛ اسلام و محیط‌زیست؛ قم: اسراء، 1386 ش.
    • حرانی، ابومحمد الحسن‌بن علی‌بن الحسین؛ تحف العقول عن آل‌رسول؛ قم: مکتبه بصیره، 1394 ق.
    • حیدری، محمدحسین؛ خودگردانی فردی به‌مثابه یک هدف تربیتی و بررسی زمینه‌ها و جایگاه آن در تعلیم و تربیت ایران؛ پایان‌نامه دکتری دانشگاه شهید چمران اهواز، 1387 ش.
    • دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران: دهخدا، 1325 ش.
    • راغب اصفهانی؛ المفردات لالفاظ القرآن؛ تحقیق صفوان عدوان داوودی؛ دمشق: الدار الشامیه للطباعه و النشر والتوزیع، 1416 ق.
    • سیاسی، علی‌اکبر؛ ابن‌سینا و تطبیق آن با روانشناسی جدید؛ تهران: دانشگاه تهران، 1333 ق.
    • شیخ کلینى؛ الکافی؛ تهران: اسلامیه، 1407 ق.
    • طباطبایی، محمدحسین؛ تفسیر المیزان؛ ترجمه‌ی سید محمدباقر موسوی همدانی؛ قم: جامعه مدرسین، 1374 ش.
    • طبرسی، فضل‌بن‌حسن؛ مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دارالمعرفه، 1408 ق.
    • فلیک، یو؛ درآمدی بر تحقیق کیفی؛ ترجمه‌ی هادی جلیلی؛ تهران: نشر نی، 1387 ش.
    • مطهری، مرتضی؛ آشنایی با قرآن؛ تهران: صدرا، 1372 ش.
    • معین، محمد؛ فرهنگ فارسی؛ تهران: امیرکبیر، 1362 ش.
    • مقرم، عبدالرزاق الموسوی؛ مقتل الحسین؛ قم: مکتبه البصیره، 1391 ق.
    • مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دار الکتب الإسلامیه، 1371 ش.
    • نصر، سید حسین؛ انسان و طبیعت؛ دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1387 ش.

     

    • Blackburn. Simon, 2016, The Oxford dictionary of philosophy, New York: Oxford University Press.
    • Dearden,R.F(1975).Autonomy as an Education Ideal " in Brown, S.C (ed) philosophers Discuss Education, London:Macmillan.

     

    • .Fraenkel,Carlos(2010). Philosophical Religions from Plato to Spinoza Reason, Religion, and Autonomy, Cambridge University Press.

     

    • Kasuale,OH., (2008).Islamic Epistemology and the solution of Education on crisit, paper presented at an Episttemology Reform Workshop held at Dhakka.
    • Maykat, P. and Morehouse, R (1994). Beginning qualitative research, London: The Falmer Press.
    • Peters, R.s (1973). Freedom and the development of the free man; in J.F. Doyle (ed)EDUCATION Judgment, London: Rutlede
    • Setia, A (2004). Tashir, Fine –Tuning Intelligent Design and the Scientific Appreciation of Nature, Islam & Science, Vol.2;
    • Winch, Christopher(2006). Education, Autonomy and Critical Thinking, Publisher, Routledge
    • Yoshikawa, A,H., (2000). Reformation of scientific disciplines, in: World Conference on Science, Science for the Twenty- First Century, A New Commitment, UNESCO.
    • .........................

     

  • تاریخ دریافت 26 مهر 1401
  • تاریخ پذیرش 03 اسفند 1401