آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

مؤلفه‌های معنایی «لعب» در قرآن کریم با تکیه بر روابط ساختاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مطالعات تاریخی و فرهنگی، پژوهشکده مطالعات قرآنی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان. فارغ التحصیل ارشد از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
10.22034/iued.2023.2005385.2466
چکیده
قرآن کریم در راستای هدایت، انسان را گاه، به صراحت، گاه به کنایه و اشاره؛ گاه، با انذار و گاه با تبشیر، به اموری ترغیب و از مسائلی باز می‌دارد و او را به انتخاب آگاهانه‌ی بهترین و پر ثمرترین راه کمال فرامی‌خواند. از جمله اموری که قرآن مخاطبان خود را به طور غیرمستقیم نسبت بدان هشدار داده و از آن بازداشته، «لعب» است. لازمه‌ی دوری جستن و پرهیز از درافتادن به دام لعب، شناخت این پدیده است. این که لعب در قرآن به چه معناست؟ چه مؤلفه‌ها و شاخصه‌هایی دارد؟ چه مصادیقی دارد؟ چرا از آن نهی شده است؟ این نوشتار برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها با تکیه بر روش معناشناختی ساختگرا کوشیده است مؤلفه‌های معنایی لعب را در سطح همنشینی به دست دهد. حاصل آنکه، هرچند لعب، در کودکی اثربخش‌ترین راه بالندگی و رشد فکری و جسمی و بعدها بهترین وسیله برای تمدید قوا و زدودن آثار خستگی و ایجاد نشاط در تمام دوران حیات است و جسم انسان نیازمند بدان، در قرآن کریم، ضمن اشاره‌ای گذرا به این بُعد «لعب»، صورت‌بندی دیگری از لعب دارد و آن را در دو سطح به‌کار می‌برد. نخست، معنایی که برای مخاطبان اولیه آشنا است. دوم معنای بازتولید شده‌ی قرآن. «بطلان‌کاری»، «ضد حق بودن»، «ضد عقلانیت»، «سرخوشی»، «ضد جدیت»، مؤلفه‌های کاربست نخست لعب است.«ناپایداری/گذرایی»، «عدم قطعیت»، «غفلت‌زایی»، «بی‌ثمری / بی‌حاصلی»، «فرصت سوزی»، «مواجهه معرضانه» و... مهم‌ترین مؤلفه‌ها در معنای نوپدید قرآنی است. این مؤلفه‌ها می‌توانند به عنوان شاخص‌هایی برای شناخت مصادیق روزآمد لعب مورد استفاده قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semantic components of "play" in the Holy Quran based on structural relations

نویسندگان English

Maryam Ghobadi 1
Leila Mobasher 2
1 Department of Historical and Cultural Studies, Research Institute of Quranic Studies, Research Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 PhD student of Quran and Hadith Sciences, Isfahan University. senior graduate of , Research Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
چکیده English

قرآن کریم در راستای هدایت، انسان را گاه، به صراحت، گاه به کنایه و اشاره؛ گاه، با انذار و گاه با تبشیر، به اموری ترغیب و از مسائلی باز می‌دارد و او را به انتخاب آگاهانه‌ی بهترین و پر ثمرترین راه کمال فرامی‌خواند. از جمله اموری که قرآن مخاطبان خود را به طور غیرمستقیم نسبت بدان هشدار داده و از آن بازداشته، «لعب» است. لازمه‌ی دوری جستن و پرهیز از درافتادن به دام لعب، شناخت این پدیده است. این که لعب در قرآن به چه معناست؟ چه مؤلفه‌ها و شاخصه‌هایی دارد؟ چه مصادیقی دارد؟ چرا از آن نهی شده است؟ این نوشتار برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها با تکیه بر روش معناشناختی ساختگرا کوشیده است مؤلفه‌های معنایی لعب را در سطح همنشینی به دست دهد. حاصل آنکه، هرچند لعب، در کودکی اثربخش‌ترین راه بالندگی و رشد فکری و جسمی و بعدها بهترین وسیله برای تمدید قوا و زدودن آثار خستگی و ایجاد نشاط در تمام دوران حیات است و جسم انسان نیازمند بدان، در قرآن کریم، ضمن اشاره‌ای گذرا به این بُعد «لعب»، صورت‌بندی دیگری از لعب دارد و آن را در دو سطح به‌کار می‌برد. نخست، معنایی که برای مخاطبان اولیه آشنا است. دوم معنای بازتولید شده‌ی قرآن. «بطلان‌کاری»، «ضد حق بودن»، «ضد عقلانیت»، «سرخوشی»، «ضد جدیت»، مؤلفه‌های کاربست نخست لعب است.«ناپایداری/گذرایی»، «عدم قطعیت»، «غفلت‌زایی»، «بی‌ثمری / بی‌حاصلی»، «فرصت سوزی»، «مواجهه معرضانه» و... مهم‌ترین مؤلفه‌ها در معنای نوپدید قرآنی است. این مؤلفه‌ها می‌توانند به عنوان شاخص‌هایی برای شناخت مصادیق روزآمد لعب مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها English

Play
constructivist semantics
semantic component
coexistence
  •  

    • قرآن کریم.
    • امین، نصرت‏ بیگم؛ تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن؛ بى‌جا: بى‌نا، بی‌تا.
    • جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم؛ قم: اسراء، 1401 ش.
    • حقی برسوی، اسماعیل‌بن‌مصطفی؛ روح البیان؛ لبنان/ بیروت: دار الفکر، بی‌تا.
    • دبس، موریس؛ مراحل تربیت؛ ترجمه‌ی علی‌محمد کاردان؛ چاپ دهم، تهران: دانشگاه تهران، 1374 ش.
    • رشیدرضا، محمد؛ تفسیر القرآن الکریم الشهیر بالمنار؛ لبنان/ بیروت: دار المعرفة، 1414 ق.
    • سلمان­نژاد، مرتضی؛ «معناشناسی تدبر در قرآن کریم»؛ صحیفۀ مبین، تهران، 1393 ش.
    • صبحی صالح؛ نهج البلاغة؛ قم: مرکز البحوث الاسلامیة، 1395 ق.
    • فضل‌الله، محمدحسین؛ من وحى القرآن؛ لبنان/ بیروت: دار الملاک، 1419 ق.
    • قائمی‌امیری، علی؛ مجموعه بحث‌ها در زمینه خانواده و تربیت کودک؛ تهران: دار تبلیغ اسلامی، 1355 ش.
    • قرطبى، محمدبن‌احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ تهران: ناصرخسرو، 1364 ش.
    • قطب، محمد؛ روش تربیت اسلامی؛ ترجمه‌ی سید محمدمهدی جعفری؛ چاپ سوم، تهران: پیام، 1352 ش.
    • کلینی، محمدبن یعقوب؛ کافی؛ تحقیق: مؤسسه دار الحدیث، قم: دار الحدیث، 1429 ق.
    • ماتریدى، محمدبن‌محمد؛ تأویلات أهل السنة (تفسیر الماتریدى)؛ لبنان/ بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1426 ق.
    • متقی هندی، علی‌بن‌حسام؛ کنزالعمال فی السنن الاقوال و الافعال؛ بیروت: موسسه الرساله، 1401 ق.
    • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران؛ تفسیر نمونه؛ چاپ دهم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1371 ش.
    • ورام‌بن أبی‌فراس، مسعودبن‌عیسى؛ ‏مجموعة ورّام؛ ‏قم:‏ مکتبه فقیه‏، 1410 ق.
    • هاشمى رفسنجانى، اکبر و همکاران؛ تفسیر راهنما: روشى نو در ارائه مفاهیم موضوعات قرآن‏؛ قم: بوستان کتاب، 1386 ش.‏

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

  • تاریخ دریافت 01 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 28 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1402