آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

شیوه‌های تعاملی پیامبر اسلام در راستای تحکیم روابط اجتماعی (با محوریت انسان‌شناسی قرآن کریم و سیره تربیتی آن حضرت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 89- 14665 تهران، ایران.
10.22034/iued.2023.1998982.2422
چکیده
لازمه حکمرانی اثربخش بر افراد، شناخت ساحت‌ها و مراتب انسان است. قرآن کریم با نگاهی چندبعدی به معرفی انسان پرداخته است و پیامبر اسلام بر اساس همین شناخت، توانست بیشترین تأثیرگذاری را بر تغییر رفتارهای اجتماعی و اصلاح عقاید و باورهای افراد جامعه آن زمان تا به امروز داشته باشد. هدف نوشتار حاضر، تبیین و استخراج الگوهای رفتار تعاملی پیامبر اسلام با مردم است تا به این پرسش پاسخ دهد که رویکرد حکمرانی و اعمال قدرت پیامبر اسلام در میان افراد جامعه برای هم‌افزایی و رشد اجتماعی چگونه بوده است؟ برای رسیدن به پاسخی مناسب، مبانی انسان‏شناسی قرآن کریم و سیره تربیتی آن حضرت مورد تأمل قرار گرفت. روش تحقیق از نوع تحلیل مضمون کیفی و با رویکردی توصیفی تفسیری می‏باشد که در گردآوری اطلاعات از روش بررسی اسناد بهره ‏گرفته شده است. یافته‏های تحقیق حاکی از این است که رویکرد جامعه‌شناسی پیامبر اسلام بر آموزه‏های انسان‏شناسی قرآن مبتنی است و علاوه بر رفاه دنیوی و مادى بر تعالى روحانی و معنوی انسان نیز تأکید دارد؛ بنابراین، در چنین رویکردی کرامت ذاتی و عزتمندی انسان، فداى منفعت مادی نمی‏شود. حفظ و گسترش ارتباطات مردمی، احسان در روابط اجتماعى، حفظ وحدت، برابری در مقابل قانون و رعایت حقوق یکدیگر، مشورت و نظرخواهی، هم‌نشینی با مردم و حضور در متن جامعه، ازجمله شیوه‌های رفتار اجتماعی پیامبر اسلام است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The ways of the Prophet of Islam in the Holy Quran to strengthen social relations (with anthropology as its focus and its educational course)

نویسنده English

abazar kafimosavi
Assistnt Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University, P.O. Box 14665-889, Tehran, Iran.
چکیده English

The requirement for effective governance over people is to know the fields and levels of human beings. The Holy Qur'an introduces man with a multi-dimensional view and the Prophet of Islam, based on this knowledge, can have an impact on changing social behaviors and reforming the opinions and beliefs of people in society from that time until today. The purpose of this article is to explain the behavior patterns of the Prophet of Islam with the people in order to answer the question of how was the society of governance and the exercise of the power of the Prophet of Islam among people for synergy and social growth? In order to reach a suitable answer, the anthropological foundations of the Holy Quran and the educational life of the Holy Prophet were considered. The research method is a qualitative content analysis with a descriptive and interpretive point of view, which has been used to collect information from the document review method. Research indicates that the sociology of the Prophet of Islam builds on the anthropological teachings of the Qur'an and causes the worldly and material world to exist over the spiritual and spiritual excellence of man. Therefore, in such an opinion, Maintaining and expanding people's relations, benevolence in social relations, maintaining unity, equality before the law and respecting the rights of consultation, seeking opinions, socializing with people and being in the context of society are among the ways of social behavior of the Prophet of Islam.

کلیدواژه‌ها English

methods of the Prophet (pbuh)
social research
Islamic way of life
social relations
  • ابطحی، سید حسین؛ مدیریت منابع انسانی؛ تهران: نشر پیام نور، 1377 ش.
  • ابن‌ابی‏الحدید معتزلی؛ شرح نهج‌البلاغه؛ قم: کتابخانه‌ی آیت‌الله مرعشی نجفی، 1404 ق.
  • احمری، حسین؛ «رابطه‌ی عقل و دین»؛ فقه و تاریخ تمدن، شماره‌ی 18، 1387.
  • پاینده، ابوالقاسم؛ نهج الفصاحة؛ چاپ چهارم، تهران: 1382 ش.
  • جعفریان، رسول؛ پژوهشی در سیرة نبوی؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385 ش.
  • جوان‌‌­آراسته، حسین؛ «کارکرد مسجد در حکومت نبوى»؛ حکومت اسلامی، شماره‌ی 43، 1386 ش.
  • حر عاملی، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل الشیعه؛ قم، مؤسسه آل‌البیت، 1409 ق.
  • حسینیان‌مقدم، حسین؛ مناسبات مهاجرین و انصار در عصر نبوی؛ تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1389 ش.
  • دولابی، پرستو؛ «جایگاه مسجد و کانون‌های فرهنگی در تمدن اسلامی»؛ معارف فقه علوی، شماره‌ی 4، ۶۹-۸۴، 1396 ش.
  • رحمتی، محمدکاظم؛ «پژوهش‌های سیره در مطالعات اسلامی»؛ کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره‌ی 61 و 62، 1381 ش.
  • رضی، محمدبن‌حسین؛ نهج‌البلاغه؛ به کوشش صبحى صالح؛ قم: دفتر نشر اسلامى، 1414 ق.
  • ریاضی‌نیا، قاسم؛ برنامه‌ریزی نیروی انسانی؛ تبریز: دانشگاه تبریز، 1391 ش.
  • صباغیان، علی؛ پیروز‌فر، سهیلا؛ گوهری، مصطفی؛ «نحوه‌ی تعامل رسول خدا (ص) با منافقان مدینه»؛ تاریخ و فرهنگ، دوره‌ی 49، شماره‌ی 1، 1396 ش.
  • طباطبایی، سید محمد‏حسین؛ سنن النبی؛ ترجمه‌ی حامد رحمت کاشانی؛ تهران: پیام عدالت، 1385 ش.
  • ـــــــــــــــــــــــــ؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1417 ق.
  • طبرسى، حسن‌بن‌فضل؛ مکارم الأخلاق؛ چاپ چهارم، قم: شریف رضی، 1412 ق.
  • علیانسب، سید حسین؛ «شیوه‌ی پیامبر اکرم (ص) در مدیریت روانی جامعه‌ی اسلامی»؛ مطالعات اسلام و روانشناسی، سال نهم، شماره‌ی 16، 1394 ش.
  • فیض کاشانى، ملا‏محسن؛ الوافی؛ مصحح ضیاء‏الدین حسینى اصفهانى؛ تهران: کتابخانه‌ی امیرالمؤمنین، 1406 ق.
  • کلانتری، الیاس؛ «تجلی رحمت پیامبر (ص) در جنگ‌ها»؛ بینات، شماره‌ی 52، 1385 ش.
  • کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1365 ش.
  • گراوند، مجتبی؛ «بررسی برخی رفتارهای حاکم بر جزیرة‌العرب پیش از اسلام»؛ تاریخ نو، شماره‌ی 2، 1390 ش.
  • مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران؛ تهران: دبیرخانه‌ی شورای عالی آموزش‌وپرورش. 1390 ش.
  • متقی هندی، علاءالدین علی؛ کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال؛ بی‌جا: مؤسسة الرسالة، 1401 ق.
  • مجلسی، محمد‏باقر؛ بحارالانوار؛ بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1403 ق.
  • محمدی، کریم‌خان؛ «تحلیلی بر سیره‌ی ارتباطات میان فردی پیامبر اکرم (ص)»؛ تاریخ اسلام، شماره‌ی 37، 1388 ش.
  • مطهری، مرتضی؛ حکمت‌ها و اندرزها؛ تهران: صدرا، 1384.
  • -------؛ سیری در سیره‌ی نبوی؛ تهران: صدرا، 1381.
  • مقدسى، مطهربن‌طاهر؛ آفرینش و تاریخ؛ ترجمه‌ی محمدرضا شفیعى کدکنى؛ تهران: آگه، 1374 ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1383 ش.
  • مهدوی‌فخر، زهرا؛ کریمی‌نیا، محمدمهدی؛ انصاری‌مقدم، مجتبی؛ «رفتارشناسی پیامبر اکرم (ص) در تعاملات اجتماعی با یهودیان مدینه»؛ پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، شماره‌ی 25، 1400 ش.
  • نوری، میرزا حسین؛ مستدرک الوسائل؛ قم: مؤسسة آل ‌‌البیت، 1408 ق.
  • واعظ خرگوشى، ابو‏سعید؛ شرف النبى؛ تحقیق محمد روشن؛ تهران: بابک، 1361 ش.
  • هدایت‏پناه، محمدرضا؛ «جایگاه پیمان برادری در حکومت نبوی»؛ کتاب ماه تاریخ و جغرافیا؛ شماره‌ی 61 و 62، 1381 ش.
  • یزدان‏پناه، صادق و احسانی، امیر؛ «بررسی تطبیقی راهبردهای تغییر در عصر پیامبر اسلام (ص) و دوران معاصر»؛ مدیریت اسلامی؛ سال 27، شماره‌ی 4، 1398 ش.

  • تاریخ دریافت 05 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 23 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1402