آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

بررسی نقش تمثیلات تربیتی قرآن کریم دربازنمایی شبکه مفهومی از ساختار و ظرفیت مفهوم قلب با تکیه بر تفسیر المیزان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی دانشگاه آزاداسلامی واحدبوشهر
10.22034/iued.2023.553441.2264
چکیده
چکیده تمثیلات قرآنی یکی از شیوه های تبیینی این کتاب مقدس است که تاکنون پژوهشگران با پرداختن به نکات ظریف ادبی وبلاغی، روش انتقال مفاهیم، جنبه های زیبا شناختی و پدیدارشناختی وجلوه های تربیتی آنها ،ابعاد مختلفی از این روش را استخراج نموده اند. این در حالی استکه دریک زمینه کل نگر می توان به وجود « ارتباط» معناداری بین این تمثیلات دست یافت به نحوی که این ارتباط، موجب توسعه معانی هریک از تمثیلات در شبکه ارتباطی آنها خواهد شد. پژوهش حاضر با مبنا قراردادن بازنمایی تعدادی از تمثیلات قرآنی ذیل مفهوم «قلب» در پی دستیابی به شبکه مفهومی در اینگونه تمثیلات می باشد. برای بررسی تغییرات بازنمایی این تمثیلات ، روش تحلیل نشانه شناسی که بیشتر به عنوان رویکردی که به تحلیل های متنی می پردازد ، مورد استفاده قرار گرفته است. از ویژگی های این روش توجه به تحلیل های ساختاری است. این نوع تحلیل ها شامل تشخیص اجزاء تشکیل دهندۀ یک نظام نشانه شناختی مانند یک متن و تعیین روابط ساختاری میان آنهاست. در پژوهش حاضر مشخص گردید تمثیلات مورد مطالعه درتغییرات بازنمایی خود از قلب نشانه هایی از رشد و گسترش این مفهوم ، در ابعاد مختلف و درسطوح متفاوت ، در دو بخش مثبت و منفی ، با طرح واره هایی از تثبیت ، انسجام ، ساختار، احاطه ، بصورت تقابلی در تصویرهای مختلف بازنمایی نموده اند. هچنانکه گروهی دیگری از تمثیلات قرآنی، باتغییرات متعددی در بازنمایی خود طرحواره ظرفیت را در تبیین مفهوم قلب مورد استفاده قرار داده اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the role of educational allegories of the Holy Quran in representing a conceptual network of structure and capacity of the concept of heart based on Al-Mizan interpretation

نویسنده English

Ghadir khajepour
Faculty member of Islamic Azad University, Bushehr Branch
چکیده English

Abstract
Quranic allegory is one of the explanatory methods of this holy book. So far, researchers have extracted various dimensions of this explanatory method by addressing the fine literary and rhetorical points, the method of conveying concepts, aesthetic and phenomenological aspects and their educational manifestations. However, in a holistic context, a significant "connection" can be achieved between these allegories, so that this connection will develop the meanings of each allegory in the communication network. The present study aimed to achieve a conceptual network in such allegories based on the representation of Quranic allegories under the concept of "heart". To examine the changes in the representation of these allegories, the method of semiotic analysis, which is mostly used as an approach to textual analysis, has been used; A feature of this method is attention to structural analysis. This type of analysis involves identifying the components of a semiotic system, such as a text, and determining the structural relationships between them. In the present study, it was found that the studied allegories in changing their representation show signs of growth and expansion of the heart, in different dimensions and at different levels, in two parts, positive and negative, with schemas of consolidation, coherence, structure, encirclement and basis, as they have represented a contrast in different images. As another group of Qur'anic allegories has used various variations in the representation of the capacity feature to explain the concept of heart.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Allegory
Capacity
Hear
Representation
Structure
  • قرآن کریم؛ ترجمه‌ی حسین انصاریان؛ قم: اسوه، 1383 ش.

    • نهج‌البلاغه؛ ترجمه‌ی محمد دشتی؛ قم: اسلامی، 1379 ش.
    • ابن‌ناقیا، عبدالله‌بن‌محمد؛ الجمان فی تشبیهات القرآن؛ ترجمه‌ی علی میرلوحی؛ مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامى، 1374 ش.
    • اکبری، سیده میترا و انسیه خزعلی؛ «نشانه‌شناسی واژگانی نفاق در قرآن کریم»؛ لسان مبین، سال 8، 1395 ش.
    • امینی، مهدی؛ «بررسی مبانی حکمی رمز و نماد در اندیشه ملاصدرا»؛ کیمیای هنر، شماره‌ی 18، 1395 ش.
    • امین، نصرت‏بیگم؛ تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن؛ 1362 ش.
    • آذربایجانی، مسعود و همکاران؛ درآمدی بر روانشناسی دین؛ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1394 ش.
    • باقری، خسرو؛ نگاهی دوباره به تعلیم و تربیت اسلامی؛ تهران: مدرسه، 1387 ش.
    • پارسا، حمید؛ نماد و اسطوره در عرصه توحید و شرک؛ قم: اسرا؛ 1373 ش.
    • جانپور، محمد و لطفی، سید مهدی؛ «نقش آیات اخلاقی قرآن کریم در تدوین نظام هدایت فردی و اجتماعی»؛ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره‌ی 2، 1394 ش.
    •  حمدل شرفشادهی، غلامرضا؛ «باران و تأویل نشانه‌شناختی پدیدارها در قرآن»؛ اندیشه‌ی دینی، شماره‌ی 14، 1384 ش.
    • خرم‏دل، مصطفى؛ تفسیر نور؛ تهران: احسان، 1384 ش.
    • خواجه، امیر و همکاران؛ بهبود روش‌های یاددهی-یادگیری به کمک نقشه مفهومی ذهنی؛ 1395 ش.
    • رضایى اصفهانى، محمدعلى؛ تفسیر قرآن مهر؛ قم: نشر پژوهش‌هاى تفسیر و علوم قرآن، 1387 ش.
    •  سیف، علی‌اکبر؛ روانشناسی پرورشی؛ تهران: دوران، 1389 ش.
    • شیخ تجن سنگ، شهین؛ «بررسی طرح‌واره‌های تصوری در ضرب‌المثل‌های گویش تالشی در چهارچوب معنی‌شناسی شناختی»؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،1396 ش.
    • صفوی، کورش؛ استعاره؛ تهران: علمی، 1396 ش.
    • طباطبایی، سید محمدحسین؛ تفسیر المیزان؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1386 ش.
    • طبرانى، سلیمان‌بن‌احمد؛ التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم؛ اردن: اربد، 2008 م.
    • طبرسى، فضل‌بن‌حسن؛ تفسیر جوامع الجامع؛ ترجمه‌ی على عبدالحمیدى و همکاران؛ مشهد: آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهش‌هاى اسلامى، 1375 ش.
    • فرید، زهرا؛ «مثل در قرآن»؛ پژوهش‌های قرآنی، شماره‌ی 56، 1387 ش.
    • قاسمی، حمید محمد؛ تمثیلات قرآن و جلوه‌های تربیتی آن؛ تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، 1385 ش.
    •  قائمی­نیا، علیرضا؛ معناشناسی شناختی قرآن، قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390 ش.
    • ـــــــــــــــــــ؛ بیولوژی نص - نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن؛ قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393 ش.
    • قرائتی، محسن؛ تفسیر نور؛ تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، 1388 ش.
    • مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه (جوان)؛ انتشارات دارالکتب السلامیه، 1388 ش.
    • مهرمحمدی، محمود و همکاران؛ «اشکال بازنمایی و شناخت و برنامه درسی، بازکاوی نظریه کثرت‌گرایی شناختی»؛ تعلیم و تربیت، شماره‌ی 95، 1386 ش.
    • نصیری، علی؛ «ساختار درونی روشمند آیات قرآن»؛ آموزه‌های قرآنی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره‌ی 13، 1390 ش.

    ـــــــــــــــــــ؛ «قرآن و زبان نمادین»؛ معرفت، شماره‌ی 35، 1379 ش.

     

  • تاریخ دریافت 11 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 10 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 03 اسفند 1401