دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Analyzing the function of visual-spatial intelligence in moral education from the perspective of the Holy Quran with an approach to Gardner's theoryتحلیل کارکرد هوش دیداری-فضایی در تربیت اخلاقی از منظر قرآن کریم با رویکردی بر نظریه گاردنر73632110.22034/iued.2026.2070723.2855FAزهرارحمتیدانشگاه ایلامسهرابمروتیهیأت علمیمجتبیمحمدی انویقهیات علمی دانشگاه ایلامJournal Article20250904Moral education is considered one of the fundamental objectives of religious educational systems. Utilizing modern psychological theories, particularly in the domain of multiple intelligences, can enhance the effectiveness of moral education methods. Among these, visual-spatial intelligence—as a capability to comprehend and analyze visual information—holds significant potential for facilitating the teaching of ethical concepts. Interestingly, the Holy Quran, in its expressive methods, has demonstrated particular attention to the spatial intelligence capacities of its audience. This research aims to explain the effectiveness of Quran-based moral education grounded in visual-spatial intelligence and to present a comparative analysis with Howard Gardner's theory of multiple intelligences and its indicators of spatial intelligence. The outcome of this comparison is the design of a five-dimensional model comprising innate disposition (fitrah), sensory perception (hiss), imagination (khayal), realism (vāqegerāyi), and dynamism (pūyāyi). The research employs a descriptive-analytical method, focusing on twenty ethical imagery examples across thirteen surahs of the Holy Quran through a systematic examination of imagery related to moral virtues and vices. Consequently, the present study, by uncovering a trans-individual imagery pattern, demonstrates that the Holy Quran, through its intelligent application of spatial intelligence fourteen centuries prior to Gardner, not only confirms the basic principles of this theory but also provides a transnational and developed framework for employing spatial intelligence in human moral education. It achieves this by incorporating innate, otherworldly, and educational dimensions, as well as utilizing sensory tools that transcend the limitations of modern psychological theories.پرورش اخلاقی از اهداف بنیادین نظامهای تعلیم و تربیت دینی محسوب میشود. بهرهگیری از نظریههای نوین روانشناسی به ویژه در حوزه هوشهای چندگانه، میتواند به ارتقای اثربخشی روشهای تربیت اخلاقی بینجامد. در این میان، هوش دیداری-فضایی بهعنوان قابلیتی برای درک و تحلیل اطلاعات تصویری، پتانسیل قابلتوجهی در تسهیل آموزش مفاهیم اخلاقی دارد. جالبتوجه اینکه، قرآن کریم در شیوههای بیانی خود، به ظرفیتهای هوش فضایی مخاطبان توجه ویژهای نشان داده است. این پژوهش با هدف، تبیین اثربخشی تربیت اخلاقی قرآنمحور مبتنی بر هوش دیداری-فضایی و تحلیل تطبیقی آن با نظریه هوشهای چندگانه شاخصهای هوش فضایی هوارد گاردنر نگارش یافته است، که نتیجه این تطبیق طراحی الگوی پنجبُعدی فطرت، حس، خیال، واقعگرایی و پویایی میباشد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با تمرکز بر بیست تصویر اخلاقی در سیزده سوره قرآن کریم از طریق بررسی نظاممند تصاویر مربوط به فضایل و رذایل اخلاقی صورت گرفته است.در نتیجه، پژوهش حاضر با کشف الگوی تصویرپردازی فرافردی اثبات میکند که قرآن کریم با بهکارگیری هوشمندانهی هوش فضایی چهارده قرن پیش از گاردنر، ضمن تأیید اصول پایهای این نظریه، با افزودن ابعاد فطری، اخروی و تربیتی، و بهکارگیری ابزارهای حسی فراتر از محدودیتهای نظریههای روانشناسی مدرن، چارچوبی فرامکانی و توسعهیافته برای بهرهگیری از هوش فضایی در حیطهی تربیت انسان ارائه میدهد.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522The coherent framework of moral propositions in the blessed Surah Luqmanچارچوب منسجم گزارههای اخلاقی در سوره مبارکه لقمان73631510.22034/iued.2025.2063892.2810FAمحمدعترت دوستدانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.0000-0003-4631-6628حسنزرنوشه فراهانیدانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.فریباشربتیدانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.Journal Article20250617One of the doubts raised regarding the moral propositions of the verses of the Holy Quran is the problem of disorder and dispersion, such that it is not possible to draw a coherent model from them for designing a moral system. This issue is particularly relevant in relation to Surah Luqman, which is full of moral teachings, and for this reason, commentators have tried to propose a model for the moral issues expressed in this Surah from their own perspective. In this research, using the content analysis method as an interdisciplinary and text-based research method, an attempt has been made to collect and count the moral propositions of this Surah based on interpretations, and finally, their basic and organizing themes have been discovered. The results of the research show that from the 34 verses of Surah Luqman, 175 moral propositions have been extracted, which, after being categorized, can be cited as 108 basic and main moral themes. In the next stages of implementing the content analysis method, the basic themes are classified into two individual and social orientations, separated under the four pillars of each ethical system, including: principles and foundations, premises, requirements, and obstacles, and form the model of the individual and social ethical system based on Surah Luqman.یکی از شبهات مطرح در رابطه با گزارههای اخلاقی آیات قرآن کریم، مسئله بی نظمی و پراکندگی است به گونهای که نمیتوان از آنها الگوی منسجمی جهت طراحی یک نظام اخلاقی ترسیم نمود. این مسئله به صورت ویژه در رابطه با سوره لقمان که مملو از آموزههای اخلاقی است، بسیار مطرح بوده و به همین دلیل مفسران تلاش کردهاند تا از منظر خود، الگویی برای مباحث اخلاقی بیان شده در این سوره مطرح کنند. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون به عنوان یک روش تحقیق میان رشتهای و متن محور تلاش شده گزارههای اخلاقی این سوره مستند به تفاسیر جمع آوری و احصا گردیده و در نهایت، مضامین پایه و سازمان دهنده آنها کشف شوند. نتایج تحقیق نشان میدهد از تعداد 34 آیه سوره لقمان، تعداد 175 گزاره اخلاقی استخراج شده که پس از دستهبندی، به عنوان 108 مضمون پایه و اصلی اخلاقی قابل استناد هستند. در مراحل بعدی اجرای روش تحلیل مضمون، مضامین پایه در دو جهتگیری فردی و اجتماعی به تفکیک ذیل چهار رکن هر نظام اخلاقی شامل: اصول و مبانی، مقدمات، الزامات و موانع طبقهبندی شده و الگوی نظام اخلاق فردی و اجتماعی مبتنی بر سوره لقمان را شکل میدهند.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Analysis of the Divine Tradition of the Triumph of Truth over Falsehood in Tafsir al-Mizan and Its Individual and Social Educational Implicationsتحلیل سنت غلبه حق بر باطل در تفسیر المیزان و دلالتهای تربیتی فردی و اجتماعی آن73631410.22034/iued.2025.2059054.2782FAمحمدیوسفعلی تباردانشگاه معارف اسلامی قم، گروه مبانی نظری اسلام0000-0002-1251-4020حسنپناهی آزادعضو هیئت علمی گروه مبانی نظری اسلام دانشگاه معارف اسلامی
ایرانامیر محسنعرفانهیئت علمی گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قمسیدمحمدصادقموسوی نسبهیئت علمی گروه علوم تربیتی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قمJournal Article20250427The divine principle of "the ultimate victory of truth over falsehood" constitutes one of the fundamental and immutable laws governing existence and history according to the Holy Quran, ensuring the final triumph of truth. This study investigates the pedagogical implications of this Quranic principle for religious education and explores its potential as an effective model for cultivating faithful individuals within Islamic educational systems. Employing thematic exegesis (tafsīr mawḍūʿī) and content analysis of Quranic verses, this paper examines Allama Tabataba'i's perspectives on this principle as presented in Tafsīr al-Mīzān. The research contributes novel insights by framing the principle within individual, social, and spiritual educational frameworks - a departure from previous studies that primarily focused on conceptual analysis. Findings demonstrate that belief in this principle fosters the development of resilient, justice-seeking, forward-looking, and socially responsible individuals. Furthermore, it emphasizes cultivating perseverance (iṣṭiqāmah), trust in divine justice, historical consciousness (baṣīrat tārīkhīyah), and the internalization of truth-oriented values (ḥaqq-garā'ī). In conclusion, the principle of "truth's supremacy over falsehood" represents not merely a cosmological law but also a strategic paradigm for contemporary religious education. It is recommended that this principle be incorporated as a foundational element of Quranic pedagogy within educational curricula.سنت الهی «غلبه حق بر باطل» یکی از قوانین بنیادین و تغییرناپذیر در نظام هستی و تاریخ از منظر قرآن کریم است که برتری نهایی حق را در برابر باطل تضمین میکند. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که این سنت قرآنی چه دلالتهای تربیتی برای فرآیند تعلیم و تربیت دینی دارد و چگونه میتوان از آن، الگویی کارآمد برای پرورش انسان مؤمن در نظام تربیت اسلامی استخراج کرد. این مقاله با بهرهگیری از روش تفسیر موضوعی و تحلیل محتوای آیات قرآنی، به بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان درباره این سنت میپردازد. نوآوری پژوهش در آن است که برخلاف تحقیقات پیشین که به تحلیل مفهومی این سنت پرداختهاند، این مقاله آن را در چارچوب تربیت فردی، اجتماعی و معنوی تبیین کرده است. یافتهها نشان میدهد که ایمان به این سنت، زمینهساز تربیت انسانهایی مقاوم، عدالتخواه، آیندهنگر و مسئول در برابر جامعه است. همچنین، این سنت بر پرورش استقامت، اعتماد به عدالت الهی، بصیرت تاریخی و درونیسازی حقگرایی تأکید دارد.در نتیجه، سنت غلبه حق بر باطل نهتنها قاعدهای تکوینی، بلکه الگویی راهبردی برای تربیت دینی در دوران معاصر است. توصیه میشود این سنت بهعنوان یکی از مبانی تربیت قرآنی در برنامههای آموزشی نهادهای تربیتی گنجانده شود.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522A Cognitive Analysis of the Concept of Riḍā in the Husaynī Uprising Based on Verses 27–30 of Surah Al-Fajrتحلیل شناختی مفهوم رضا در قیام حسینی، مطالعهای متمرکز بر آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره فجر با رویکرد قرآنی73632310.22034/iued.2026.2073261.2871FAرضیه الساداتکرماجانیدانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران0009-0001-3859-1411سید حمیدحسینیاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.0000-0002-8066-1604حامدپور رستمیدانشیار گروه شیعه شناسی دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابی.0009-0004-6003-7427Journal Article20251001The present study analyzes the cognitive concept of riḍā (contentment) in verses 27–30 of Surah Al-Fajr and explains its role in the uprising of Imam Ḥusayn (a). The main problem addressed in the research is that despite the central importance of riḍā as a symbol of conscious consent and submission in the Qur’an, its connection with the Husaynī uprising has not yet been examined systematically. The necessity of this study arises from the need for an epistemological and Qur’anic understanding of the place of riḍā in the movement of Imam Ḥusayn (a)—a concept that can provide a deeper picture of the relationship between the human being and the divine will. To achieve the research objective, the methodology is based on an integrative approach utilizing qualitative and quantitative content analysis. The selected verses are analyzed with a focus on semantic units, and key concepts related to riḍā are extracted from epistemological and exegetical perspectives. The findings show that the concept of the “tranquil soul” (al-nafs al-muṭmaʾinnah) in these verses represents the complete manifestation of serenity, contentment, and conscious submission to the divine will. This concept highlights the reciprocal relationship between God’s pleasure and the servant’s pleasure—a relationship that reaches its peak in the uprising of Imam Ḥusayn (a). By employing cognitive analysis of the verses and correlating them with the Husaynī movement, this study offers a conceptual framework for a deeper understanding of Qur’anic teachings and for representing the human being’s conscious submission to the divine will.پژوهش حاضر به تحلیل شناختی مفهوم «رضا» در آیات ۲۷ تا ۳۰ سوره فجر و تبیین نقش آن در قیام امام حسین(ع) میپردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که با وجود اهمیت محوری مفهوم «رضا» به عنوان نماد رضایت و تسلیم آگاهانه در قرآن، پیوند آن با قیام حسینی تاکنون به طور نظاممند واکاوی نشده است. ضرورت این پژوهش از نیاز به فهمی معرفت شناختی و قرآنی از جایگاه رضا در حرکت امام حسین(ع) ناشی میشود؛ مفهومی که میتواند تصویری ژرف تر از رابطه میان انسان و اراده الهی ارائه دهد. در راستای تحقق هدف پژوهش، روش تحقیق بر پایه رویکرد تلفیقی و با بهرهگیری از تحلیل محتوای کیفی و کمی تنظیم شده است. آیات مورد نظر با تمرکز بر واحدهای معنایی تحلیل و مفاهیم کلیدی مرتبط با رضا از منظر معرفتی و تفسیری استخراج گردیدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مفهوم «نفس مطمئنه» در این آیات، نماد تبلور کامل آرامش، رضایت و تسلیم آگاهانه در برابر مشیت الهی است. این مفهوم، از رابطه دو سویه میان رضای الهی و رضای بنده سخن میگوید؛ رابطهای که در قیام امام حسین(ع) به اوج تجلی خود میرسد. این پژوهش با تکیه بر تحلیل شناختی آیات و تطبیق آن با قیام حسینی، چارچوبی مفهومی برای فهم عمیق تر آموزه های قرآنی و باز نمایی تسلیم آگاهانه انسان در برابر اراده الهی ارائه می دهد.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Studying the Id and Superego of the Quranic Characters of Zulaykha and Joseph (PBUH) Based on Freud's Psychoanalytic Theoryبررسی نهاد و فراخود شخصیت قرآنی زلیخا و یوسف (ع) مبتنی بر نظریه روانکاوی فروید73631710.22034/iued.2026.2069524.2842FAعلی اکبرنورسیدهدانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان0000-0002-1158-1395مدیحهکریمیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان0009-0008-7472-4307Journal Article20250822ورود مکاتب روانشناختی به حوزه نقد ادبی بستر مناسبی برای تبدیل متون مقدس به منابع غنی مبتنی بر تئوریهای روانشناختی شد که امروزه محل توجه پژوهشگران است. در این راستا، پژوهش حاضر با اتکا به نظریه روانکاوی زیگموند فروید در خصوص مدل ساختاری ذهن (نهاد، خود و فراخود) که با بسط آنا فروید در حوزه مکانیسمهای دفاعی غنا یافت و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی و واکاوی آیات سوره یوسف به منظور استخراج مکانیسمها و استناد به تفاسیر کلاسیک شیعی و احادیث، تفاوتهای بنیادین در ساختار روانی شخصیت قرآنی زلیخا و حضرت یوسف (ع) و چگونگی عملکرد مکانیسمهای دفاعی کارآمد و ناکارآمد در مدیریت تعارضات درونی آنها را تبیین مینماید. این پژوهش، علاوهبر درک عمیقتر شخصیتهای قرآنی، نمونهای از کاربردپذیری نظریات روانکاوی در متون دینی را نشان میدهد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سلطه نهاد بر شخصیت زلیخا، باعث بروز رفتارهایی ناشی از ناتوانی خود میشود که در قالب مکانیسمهای دفاعی ناکارآمدی چون برونریزی، فرافکنی، عقلانیسازی و واکنشوارونه نمود یافته است. در مقابل، حضرت یوسف (ع) با پشتوانه فراخودی قدرتمند و مبتنی بر تعالیم الهی، دارای خودی مقاوم است که تکانههای غریزی را از طریق مکانیسمهای دفاعی کارآمدی چون سرکوب و والایش، به اهداف متعالی هدایت میکند.ورود مکاتب روانشناختی به حوزه نقد ادبی بستر مناسبی برای تبدیل متون مقدس به منابع غنی مبتنی بر تئوریهای روانشناختی شد که امروزه محل توجه پژوهشگران است. در این راستا، پژوهش حاضر با اتکا به نظریه روانکاوی زیگموند فروید در خصوص مدل ساختاری ذهن (نهاد، خود و فراخود) که با بسط آنا فروید در حوزه مکانیسمهای دفاعی غنا یافت و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای کیفی و واکاوی آیات سوره یوسف به منظور استخراج مکانیسمها و استناد به تفاسیر کلاسیک شیعی و احادیث، تفاوتهای بنیادین در ساختار روانی شخصیت قرآنی زلیخا و حضرت یوسف (ع) و چگونگی عملکرد مکانیسمهای دفاعی کارآمد و ناکارآمد در مدیریت تعارضات درونی آنها را تبیین مینماید. این پژوهش، علاوهبر درک عمیقتر شخصیتهای قرآنی، نمونهای از کاربردپذیری نظریات روانکاوی در متون دینی را نشان میدهد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سلطه نهاد بر شخصیت زلیخا، باعث بروز رفتارهایی ناشی از ناتوانی خود میشود که در قالب مکانیسمهای دفاعی ناکارآمدی چون برونریزی، فرافکنی، عقلانیسازی و واکنشوارونه نمود یافته است. در مقابل، حضرت یوسف (ع) با پشتوانه فراخودی قدرتمند و مبتنی بر تعالیم الهی، دارای خودی مقاوم است که تکانههای غریزی را از طریق مکانیسمهای دفاعی کارآمدی چون سرکوب و والایش، به اهداف متعالی هدایت میکند.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Analysis of the educational content of the verses of truth in the Holy Quranتحلیل محتوای تربیتی آیات صدق در قرآن کریم73631610.22034/iued.2026.2065472.2815FAمریمنساجگروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان،تهران، ایران0000-0002-4136-8704مهریصادقیانگروه آموزش ابتدایی،آموزش و پرورش و دانشگاه فرهنگیان، اصفهان، ایرانJournal Article20250710Honesty is one of the fundamental educational values that plays an important role in strengthening the faith of the individual and society, and given the spread of dishonest behaviors, the need for a detailed and systematic study to recognize its educational dimensions becomes apparent. The present study aimed to analyze the educational content of the verses of the Holy Quran related to the keyword "truth" in order to extract different dimensions of honesty and its educational reasons in the present era. This research was designed with a qualitative approach and content analysis method and included steps such as extracting related verses, identifying key concepts based on valid interpretations, and open, axial, and selective coding for organizing data. The findings revealed four educational axes of truth: factors proving truth, which included rational, miraculous, and intuitive reasons, and examining them strengthened the educational ability to analyze and distinguish right from wrong in the new generation; requirements of truth, which considered the harmony between belief, speech, and action, and adherence to these requirements increased educational commitment and individual honesty in everyday behavior; The realization of truth, which included keeping promises in this world and the hereafter, fostered awareness of the importance of fulfilling promises, adherence to values, and continuity in educational behavior in the new generation. The results of truth, which included receiving divine punishment and the possibility of following the example of the truthful, and familiarity with these results paved the way for individual and social education.صداقت یکی از ارزشهای بنیادین تربیتی است که نقش مهمی در تقویت ایمان فرد و جامعه دارد و با توجه به گسترش رفتارهای غیرصادقانه، ضرورت مطالعهای دقیق و نظاممند برای بازشناسی ابعاد تربیتی آن آشکار میشود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای تربیتی آیات قرآن کریم مرتبط با کلیدواژه صدق انجام گرفت تا ابعاد مختلف صداقت و دلایل تربیتی آن در عصر حاضر استخراج شود. این تحقیق با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا طراحی شده و شامل مراحلی همچون استخراج آیات مرتبط، شناسایی مفاهیم کلیدی بر اساس تفاسیر معتبر و کدگذاری باز، محوری و انتخابی برای سازماندهی دادهها بود. یافتهها، چهار محور تربیتی صدق را نمایان ساخت: عوامل اثبات صدق که شامل دلایل عقلی، معجزهای و شهودی بودند و بررسی آنها، توان تربیتی تحلیل و تشخیص درست از نادرست را در نسل جدید تقویت میکرد؛ الزامات صدق که هماهنگی میان باور، گفتار و عمل را مورد توجه قرار میداد و پایبندی به این الزامات، تعهد تربیتی و صداقت فردی را در رفتار روزمره افزایش میداد؛ تحقق صدق که شامل وفای به وعدههای دنیوی و اخروی بود و آگاهی از اهمیت تحقق وعدهها، پایبندی به ارزشها و استمرار در رفتار تربیتی را در نسل جدید پرورش میداد و نتایج صدق که دریافت جزای الهی و امکان الگو برداری از راستگویان را شامل میشد و آشنایی با این نتایج، مسیر تربیت فردی و اجتماعی را هموار میکرد.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Female Rationality in the Qur’an and Its Role in Religious Upbringing within the Family: A Thematic Analysisعقلانیت زنانه در قرآن و نقش آن در تربیت دینی خانواده: تحلیلی مضمونمحور73631910.22034/iued.2026.2069769.2845FAربابهزینوند لرستانیگرو معارف اسلامی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ،خرم آباد، ایران.0000-0002-0349-3133صغریرادان(نویسنده مسئول)استادیار گروه معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران0000-0002-8895-6634سید حاتممهدوی نوردانشیار گروه معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران.0000-0002-8786-6477Journal Article20250823This study aims to analyze the diverse dimensions of female rationality and to elucidate its role and functions within the system of religious upbringing in the family from the perspective of the Qur’an. Employing qualitative thematic analysis and an inductive approach, the research extracted and categorized the components of female rationality from Qur’anic verses. The findings indicate that Qur’anic discourse on female rationality is not confined to cognitive ability; rather, it embodies a multidimensional relationship with spiritual, moral, emotional, biological, and exemplary domains. Within this framework, female rationality plays a vital role in guiding future generations, sustaining the psychological cohesion of the family, and transmitting religious values. Qur’anic narratives concerning figures such as Mary (peace be upon her), Asiya the wife of Pharaoh, the mother of Moses (peace be upon him), and the Queen of Sheba illustrate that female rationality represents an integration of faith, prudence, emotional regulation, and the capacity for educational role modeling. The primary contribution of this study lies in presenting a conceptual model of female rationality in the context of the religious family— a model that provides a basis for educational policymaking, curricular reform, and the re-evaluation of women’s position within the Islamic family system.پژوهش حاضر باهدف تحلیل ابعاد گوناگون «عقلانیت زنانه» و تبیین نقش و کارکردهای آن در نظام تربیت دینی خانواده از منظر قرآن کریم انجام شد. در این تحقیق با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون کیفی و رویکرد استقرایی، مؤلفههای عقلانیت زنانه از دل آیات قرآن استخراج و طبقهبندی گردید. یافتهها نشان داد که عقلانیت زنانه در قرآن صرفاً ناظر به توان شناختی نیست، بلکه در پیوندی چندبُعدی با ساحتهای معنوی، اخلاقی، عاطفی، زیستی و الگوسازانه قرار دارد و نقشی کلیدی در هدایت نسل، انسجام روانی خانواده و انتقال ارزشهای دینی ایفا مینماید. شواهد قرآنی درباره شخصیتهایی چون حضرت مریم (س)، آسیه همسر فرعون، مادر حضرت موسی (ع) و ملکه سبأ بیانگر آن است که عقلانیت زنانه، تلفیقی از ایمان، تدبیر، مدیریت عاطفی و قدرت الگوسازی تربیتی است. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه الگویی مفهومی از عقلانیت زنانه در بستر خانواده دینی است؛ الگویی که مبنای سیاستگذاریهای تربیتی، اصلاح برنامههای آموزشی و بازاندیشی جایگاه زن در نظام خانواده اسلامی قرار گرفت.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Development, validation and evaluation of the effectiveness of an educational package based on understanding the Quran on the emotional intelligence components of first grade female elementary school students in Meybod city.تدوین، اعتباریابی و بررسی اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر فهم قرآن بر مؤلفه های هوش هیجانی دانش آموزان دختر پایه اول ابتدائی شهرستان میبد73631810.22034/iued.2026.2069682.2843FAمریم الساداتپورمسجدی میبدی-0009-0002-6674-1111معصومهاسمعیلی ده خواجهاستادیار دانشگاه آزاد اسلامیJournal Article20250822The Holy Quran, as the divine word and the primary source of human guidance, plays a fundamental role in promoting mental health throughout different stages of life. Considering the remarkable influence of understanding the Quran on various dimensions of human development, this study aimed to develop, validate, and evaluate the effectiveness of an educational package based on Quran comprehension on the emotional intelligence components of first-grade elementary school female students. This research employed a quasi-experimental design with a pre-test–post-test and a control group. The statistical population included all first-grade elementary school female students in Meybod city during the 1402–1403 academic year. A sample of 30 students was selected through convenience sampling and then assigned to experimental and control groups (15 students each) using a matching method based on demographic variables. The experimental group underwent ten training sessions using a researcher-developed educational package, whose content validity was confirmed with a Content Validity Index (CVI) of 0.995. Data were collected using the Children’s Trait Emotional Intelligence Scale (Mavroli et al., 2008), which demonstrated acceptable reliability with a Cronbach’s alpha of 0.79. Data were analyzed using descriptive statistics and analysis of covariance in SPSS software. The results indicated that the educational package had a significant effect on improving the emotional intelligence of the experimental group, with an effectiveness rate of 84.6%. These findings suggest that the developed package is of desirable quality and can be used as an effective tool for enhancing emotional intelligence through Quran-based instruction among elementary students.قرآن کریم، به عنوان کلام الهی و منبع اصلی هدایت بشری، نقش بنیادینی در ارتقای سلامت روان در دوره های مختلف زندگی انسان ایفا میکند. پژوهش حاضر با توجه به تأثیر شگرف فهم قرآن بر سطوح مختلف رشدی انسان با هدف تدوین، اعتباریابی و بررسی اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر فهم قرآن بر مؤلفههای هوش هیجانی دانشآموزان دختر پایه اول ابتدائی انجام شد. این پژوهش از روش نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و گروه کنترل بهره برد. جامعه آماری شامل کلیه دانشآموزان دختر پایه اول ابتدایی شهرستان میبد در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از این میان، نمونهای به حجم ۳۰ نفر با روش نمونهگیری تصادفی در دسترس انتخاب و سپس با روش همتاسازی بر اساس متغیرهای جمعیتشناختی، در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش به مدت ده جلسه تحت آموزش با بسته آموزشی محققساخته قرار گرفت که روایی محتوای آن با شاخص CVI برابر با 0/995 تایید شد. ابزار گردآوری دادهها، مقیاس هوش هیجانی صفت فرم کودکان (ماورولی و همکاران، ۲۰۰۸) با ضریب آلفای کرونباخ 0/79 بود. دادهها با استفاده از آمار توصیفی و آزمون تحلیل کوواریانس در نرمافزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بسته آموزشی مذکور با درصد اثربخشی 84/6، تأثیر معناداری بر ارتقاء هوش هیجانی دانشآموزان گروه آزمایش داشته است. این یافتهها بیانگر آن است که بسته آموزشی تدوینشده از کیفیت مطلوبی برخوردار بوده و میتواند به عنوان یک ابزار مؤثر برای رشد مؤلفههای هوش هیجانی در دانشآموزان از طریق آموزههای قرآنی به کار گرفته شود.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Obstacles to Raising Responsible Humans in Quranic Storiesموانع تربیت انسان مسئولیت پذیر در داستان های قرآن73632210.22034/iued.2026.2070986.2869FAحسامامامی دانالو(نویسنده مسئول) استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، تهران، ایران.محمد مهدیحاجیلویی محباستادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.0000-0002-3402-9528Journal Article20250930The Holy Qur’an, through its diverse narratives, introduces various obstacles that hinder human moral and spiritual development and provides detailed methods for overcoming them. The moral principle of responsibility is one of the ethical teachings extensively reflected in Qur’anic stories, playing a significant role in strengthening and stabilizing both individual and social relationships. The characters portrayed in these narratives demonstrate how responsibility—or the lack thereof—shapes their destinies, vividly embodying both the challenges they encounter and the strategies for confronting them. Given the pedagogical role of Qur’anic stories and the importance of responsibility in shaping individual and collective moral conduct, it is essential to identify and analyze the obstacles to responsibility as presented in these narratives. The present study aims to examine and interpret the barriers and challenges to responsibility illustrated in Qur’anic stories, extracting the ethical lessons and teachings that may contribute to fostering responsibility within contemporary societies. To this end, the study organizes and analyzes the humanistic and moral themes embedded in these stories, highlighting insights that can promote social responsibility and constructive behavior. Employing qualitative textual analysis and comparative approaches, the research explores Qur’anic narratives with special reference to classical and contemporary exegeses, works on social ethics, Qur’anic studies, and the perspectives of Muslim social thinkers. The findings reveal that the Qur’anic stories portray a range of challenges impeding the realization of this noble moral principle and propose methods for their resolution.قرآن کریم در قالب داستانهای گوناگون موانع متنوعی را که بر سر راه تربیت انسان قرار دارد معرفی و راه درمان آن موانع را تشریح کرده است. آموزة تربیتی مسئولیتپذیری، یکی از آموزههای اخلاقی بوده که به فراوانی در داستانهای قرآن بازتاب یافته و به نوبة خود، در تحکیم و ثبات روابط فردی و اجتماعی نقشآفرینی مؤثری دارد. افرادی در داستانهای قرآن حضور دارند که در فرآیندهای زندگیشان مسئولیتپذیری، تعیین کننده سرنوشتشان بوده و موانع و راهکارهای مقابله با آن موانع را به روشنی زیسته و به تصویر کشیدهاند. با توجه به نقش تربیتی داستان و جایگاه مسئولیتپذیری در تحول عملی افراد جامعه، ضروری است تا چالشها و موانعی که در این داستانها برای مسئولیتپذیری معرفی شده بازشناسی شود. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل موانع و چالشهای مسئولیتپذیری است که آن موانع در داستانهای قرآنی معرفی و تحلیل شدهاند و استخراج درسها و آموزههایی بوده که میتوانند به تقویت مسئولیتپذیری در جوامع معاصر مدد رسانند. در این راستا، مضامین و اصول انسانی موجود در این داستانها بررسی و سازماندهی شده تا بتوان نکاتی را برای بهبود رفتارهای اجتماعی و مسئولیتپذیری متذکر شوند. پژوهش حاضر با استفاده از روشهای تحلیل کیفی متن و بررسی تطبیقی، به تحلیل داستانهای قرآن پرداخته است. در این راستا، تفاسیر و کتب اخلاق اجتماعی و قرآنپژوهی و اندیشههای متفکران اجتماعی مسلمان بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Quran-based educational components in the development of modern Islamic civilization based on Iranian-Islamic identityمؤلفههای تربیتی قرآنبنیان در تکوین تمدن نوین اسلامی با تکیه بر هویت ایرانی-اسلامی73632410.22034/iued.2026.2075987.2884FAمحسنقلندریگروه قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران.حجت الهرفتاریاستادیار، گروه فلسفه و حکمت، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران.جعفرتاباناستادیار، گروه علوم قرآن وحدیث، دانشگاه شهید محلاتی، قم، ایران.Journal Article20251110Civilization-building is a profound process that requires more than material progress; it demands a foundational shift in a society's mindset, ethics, and conduct. Within this endeavor, education (tarbiyah) serves as the cornerstone for individual and societal formation, playing a decisive role in laying civilizational foundations. The Holy Quran, as a complete guide for life, provides this essential educational framework rooted in monotheistic (tawhidi) teachings, offering a divine blueprint for an authentic civilization.<br><br>This study examines the Quran's educational system and its role in forming a New Islamic Civilization, highlighting the combined Iranian-Islamic identity as a fertile ground for its realization. It finds that in the face of current challenges—internal stagnation and external cultural pressures—returning to this Quranic model is a crucial strategy for revival. Core components like sincerity (ikhlas), practical gratitude (shukr), social repentance (tawbah), persevering patience (sabr), and virtue-oriented action form an integrated network shaping motivation, identity, and resilience.<br><br>The synergistic function of these elements fosters a civilization based on spirituality, justice, and value-based rationality. Grounded in a rich heritage, this model holds the potential to emerge as a dynamic and progressive paradigm for the contemporary world.تمدنسازی فرآیندی عمیق و چندساحتی است که صرفاً با پیشرفتهای مادی محقق نمیشود، بلکه نیازمند تحولی زیرساختی در اندیشه، اخلاق و رفتار جامعه است. در این مسیر، تربیت بهعنوان سنگبنای شکلگیری انسان و جامعه، نقشی تعیینکننده در پی ریزی و تعالی تمدن ایفا میکند. قرآن کریم، در مقام برنامه جامع حیات بشری، با ارائه نظام تربیتی مبتنی بر آموزههای توحیدی، چارچوبی الهی و همهجانبه برای بنیانگذاری یک تمدن اصیل ترسیم مینماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفسیر موضوعی قرآن، به بررسی نقش این نظام تربیتی در فرایند شکلگیری تمدن نوین اسلامی، با تأکید بر قابلیتهای هویت ترکیبی ایرانی-اسلامی بهعنوان بستر تحقق، میپردازد. یافتهها حاکی از آن است که در شرایط چالشبرانگیز تمدنی جهان اسلام در عصر حاضر، اعم از عقبماندگی درونی و هجوم فرهنگی تمدن سکولار، بازخوانی و بازگشت به الگوی تربیتی قرآن، راهبردی ضروری برای خروج از انحطاط و احیای تمدنی پویا و متمایز است. در این راستا، مؤلفههای تربیتی بنیادینی چون اخلاص (جهتدهنده حرکت)، شکرگزاری عملی (عامل حفظ و توسعه نعمتها)، توبه اجتماعی (مکانیسم خوداصلاحی)، صبر استقامتی (عامل تابآوری)، فضیلتگرایی (معیار و غایت کنش)، تبشیر و تنذیر (تنظیمگر انگیزه جمعی) و توجه به ارزشهای دینمحور (شالودهساز هویت) استخراج و تحلیل شدند. کارکرد یکپارچه و شبکهای این عناصر میتواند زمینه را برای ظهور تمدنی نوین اسلامی، مبتنی بر معنویت، عدالت، عقلانیت ارزشبنیاد و تعالی انسانی فراهم کند؛ تمدنی که با تکیه بر میراث غنی ایرانی-اسلامی، قابلیت عینیتیافتن بهعنوان الگویی زنده و پیشرو در جهان معاصر را دارد.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522Application of the method of prayer by Shiite Imams (AS) in teaching the principles of faithکاربست روش دعا توسط امامان شیعه(ع) در تعلیم اصول اعتقادی73631310.22034/iued.2026.2051379.2731FAسیده وجیههمیریاستادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانJournal Article20250121A considerable volume of supplications has been issued by the Shiite Imams (AS); with a little reflection, it is evident that they (AS) also used the method of supplication as a teaching method; the present study, based on the descriptive-analytical method, is organized around two questions:<br>- Why was teaching the principles of belief important for the Shiite Imams (AS)?<br>- Which principles of belief were presented by relying on the method of supplication?<br>The method of supplication is not only used as a way to pray and establish communication with the Creator of the universe, but by reflecting on the contents of the supplications received from the Shiite Imams (AS), we can reach the fact that they (AS) also used this method for the purpose of education and training; and in the meantime, teaching the principles of belief was also a priority for them, considering the needs of society, and especially the emergence of deviations in belief and innovations that dominated the Islamic world after the death of the Messenger of God (PBUH). The five principles of Imamiyyah belief, namely monotheism, piety, imamate, divine justice, and resurrection, are taught through supplication. For example, in the principle of imamate, issues such as the divine appointment of the Imam, the infallibility of the Imam, the knowledge and authority of the Imam are taught through supplication, or in the principle of justice, issues such as legislative justice, creational justice, and penal justice are also discussed.از با ارزشترین میراث ائمه معصومین (ع) ادعیه زاکیه ایشان(ع) میباشد. هدف پژوهش حاضر بیان این مهم است که دعا تنها یک روش تقرب به خداوند و راز و نیاز با او نیست، بلکه امامان شیعه(ع)، به خصوص در دوران افزایش کنترل های حکومتی و محدودیت آموزش مستقیم و برگزاری جلسات درس، توانستند با هوشمندی، مباحث مورد نظر جهت تعلیم را از این طریق به فراگیران خود منتقل کنند. با تأملی در مضامین ادعیه رسیده از امامان شیعه (ع) درمیابیم که آموزش اصول اعتقادی، با توجه به نیاز جامعه و به خصوص ظهور انحرافات اعتقادی و بدعت هایی که پس از رحلت رسول خدا (ص) بر جهان اسلام سیطره یافت، در اولویت ایشان(ع) قرار داشت. پنج اصل اعتقادی امامیه، یعنی توحید، نبوت، امامت، عدل الهی و معاد از طریق دعا تعلیم داده شده است. به عنوان نمونه، ایشان(ع) با توانمندی آموزشی خود توانستند ابعاد مختلف مسئله توحید را که از سوی گروه های مختلف مشبهی و زنادقه مورد تهدید قرار گرفته بود در ادعیه گنجانده و مباحث توحید ذاتی، صفاتی، افعالی و عملی را از این طریق تعلیم دهند. در اصل امامت، که از سوی فرق مختلف اسلامی مورد هجمه واقع شده بود، به منظور اینکه به متربیان خود بیاموزند امامت روشی انتخابی نیست بلکه انتصابی الهی محسوب میشود، در ادعیه به مواردی همچون انتصاب الهی امام، عصمت امام، علم و مرجعیت امام ورود کردند. در زمینه تعلیم دیگر اصول نیز طریق دعا توانست عملکردی موفق داشته باشد. این امر نشان از اهمیت ادعیه و نقش آن در آموزش دارد.دانشگاه ایلامآموزههای تربیتی در قرآن و حدیث2538-426012120260522"The Fourfold Pattern of Factors Behind Resistance to Truth in the Qur’an: From Analysis of Causes to Educational Remedies"الگوی چهارگانه عوامل حق ستیزی در قرآن؛ از تحلیل علل تا راهکارهای تربیتی مقابله با آن73632010.22034/iued.2026.2070354.2849FAرضامیرزاییگروه معارف اسلامی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایرانJournal Article20250830Human history has always been the scene of confrontation between the followers of the two camps of truth and falsehood, and avoidance and opposition to the truth are among the most deep-rooted moral and social afflictions in human societies. Considering the persistence of this confrontation in the present age and the need of human communities to provide practical strategies for resisting the camp of falsehood, this study aims to systematically explain the factors of truth-opposition from the perspective of the Qur’an—as a charter for attaining a prosperous life—and to propose educational solutions for its prevention and treatment.<br>This research has been conducted through a descriptive–analytical method with an educational–ethical approach, using library-based data collection. The findings indicate that the Holy Qur’an identifies multiple factors as causes of truth-aversion and truth-opposition among the followers of falsehood, which can be categorized into four groups:<br>• Cognitive factors (such as ignorance and blind imitation),<br>• Affective factors (such as arrogance and following desires),<br>• Behavioral factors (such as persistence in committing sins), and<br>• External factors (such as satanic temptations and corrupt companionship).<br>By analyzing these factors and their impact on human beings, the present article seeks to provide the necessary grounds for offering educational strategies to prevent falling into the trap of truth-opposition and to remedy it. The results of this study can serve as Qur’anic foundations for educational, ethical, and cultural planning aimed at confronting the camp of falsehood and strengthening the inclination toward truth.تاریخ بشری همواره صحنه تقابل پیروان دو جبهه حق و باطل بوده و حق گریزی و حق ستیزی یکی از ریشه دارترین آسیب های اخلاقی و اجتماعی در جوامع انسانی به شمار می رود. با توجه به تداوم این تقابل در عصر حاضر و نیاز جوامع انسانی به ارائه راهکارهای عملی برای مقابله با جبهه باطل این پژوهش با هدف تبیین نظاممند عوامل حقستیزی از منظر قرآن بعنوان آیین نامه تامین زندگی سعادتمندانه و ارائه راهکارهای تربیتی برای پیشگیری و درمان آن صورت گرفته است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با رویکردی تربیتی–اخلاقی و با گردآوری کتابخانهای دادهها انجام شده است. <br>بر اساس یافتههای این پژوهش، یک الگوی چهارگانه مشتمل بر عوامل بینشی ( از قبیل جهل و تقلید کورکورانه)، عوامل گرایشی (مانند تکبر، هوای نفس)، عوامل کنشی (مانند اصرار بر ارتکاب معاصی) و عوامل خارجی (از قبیل وسوسههای شیطان و همنشین سوء) به عنوان چارچوب تحلیل عوامل حقستیزی ارائه شده است. این مقاله در گام بعد، با عبور از مرحله تحلیل علل و چگونگی تأثیرگذاری آنها بر انسان، درصدد است زمینههای لازم برای ارائه راهکارهای تربیتی جهت پیشگیری از افتادن در دام حقستیزی و درمان آن را فراهم آورد. نتایج این پژوهش میتواند به عنوان مبانی قرآنی، بنیانی برای برنامهریزیهای تربیتی، اخلاقی و فرهنگی در جهت مقابله با جبهه باطل و تقویت گرایش به حق مورد استفاده قرار گیرد.