دانشگاه ایلام آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث 2538-4260 12 1 2026 05 22 Quran-based educational components in the development of modern Islamic civilization based on Iranian-Islamic identity مؤلفه‌های تربیتی قرآن‌بنیان در تکوین تمدن نوین اسلامی با تکیه بر هویت ایرانی-اسلامی 213 232 736324 10.22034/iued.2026.2075987.2884 FA محسن قلندری گروه قرآن و حدیث، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران. حجت اله رفتاری استادیار، گروه فلسفه و حکمت، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران. جعفر تابان استادیار، گروه علوم قرآن وحدیث، دانشگاه شهید محلاتی، قم، ایران. Journal Article 2025 11 10 Civilization-building is a profound process that requires more than material progress; it demands a foundational shift in a society's mindset, ethics, and conduct. Within this endeavor, education (tarbiyah) serves as the cornerstone for individual and societal formation, playing a decisive role in laying civilizational foundations. The Holy Quran, as a complete guide for life, provides this essential educational framework rooted in monotheistic (tawhidi) teachings, offering a divine blueprint for an authentic civilization.<br><br>This study examines the Quran's educational system and its role in forming a New Islamic Civilization, highlighting the combined Iranian-Islamic identity as a fertile ground for its realization. It finds that in the face of current challenges—internal stagnation and external cultural pressures—returning to this Quranic model is a crucial strategy for revival. Core components like sincerity (ikhlas), practical gratitude (shukr), social repentance (tawbah), persevering patience (sabr), and virtue-oriented action form an integrated network shaping motivation, identity, and resilience.<br><br>The synergistic function of these elements fosters a civilization based on spirituality, justice, and value-based rationality. Grounded in a rich heritage, this model holds the potential to emerge as a dynamic and progressive paradigm for the contemporary world. تمدن‌سازی فرآیندی عمیق و چندساحتی است که صرفاً با پیشرفت‌های مادی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند تحولی زیرساختی در اندیشه، اخلاق و رفتار جامعه است. در این مسیر، تربیت به‌عنوان سنگ‌بنای شکل‌گیری انسان و جامعه، نقشی تعیین‌کننده در پی ریزی و تعالی تمدن ایفا می‌کند. قرآن کریم، در مقام برنامه جامع حیات بشری، با ارائه نظام تربیتی مبتنی بر آموزه‌های توحیدی، چارچوبی الهی و همه‌جانبه برای بنیان‌گذاری یک تمدن اصیل ترسیم می‌نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفسیر موضوعی قرآن، به بررسی نقش این نظام تربیتی در فرایند شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی، با تأکید بر قابلیت‌های هویت ترکیبی ایرانی-اسلامی به‌عنوان بستر تحقق، می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که در شرایط چالش‌برانگیز تمدنی جهان اسلام در عصر حاضر، اعم از عقب‌ماندگی درونی و هجوم فرهنگی تمدن سکولار، بازخوانی و بازگشت به الگوی تربیتی قرآن، راهبردی ضروری برای خروج از انحطاط و احیای تمدنی پویا و متمایز است. در این راستا، مؤلفه‌های تربیتی بنیادینی چون اخلاص (جهت‌دهنده حرکت)، شکرگزاری عملی (عامل حفظ و توسعه نعمت‌ها)، توبه اجتماعی (مکانیسم خوداصلاحی)، صبر استقامتی (عامل تاب‌آوری)، فضیلت‌گرایی (معیار و غایت کنش)، تبشیر و تنذیر (تنظیم‌گر انگیزه جمعی) و توجه به ارزش‌های دین‌محور (شالوده‌ساز هویت) استخراج و تحلیل شدند. کارکرد یکپارچه و شبکه‌ای این عناصر می‌تواند زمینه را برای ظهور تمدنی نوین اسلامی، مبتنی بر معنویت، عدالت، عقلانیت ارزش‌بنیاد و تعالی انسانی فراهم کند؛ تمدنی که با تکیه بر میراث غنی ایرانی-اسلامی، قابلیت عینیت‌یافتن به‌عنوان الگویی زنده و پیشرو در جهان معاصر را دارد. https://iued.ilam.ac.ir/article_736324_e373e8f1c3ac300f61d2225434efd319.pdf