دانشگاه ایلام آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث 2538-4260 12 1 2026 05 22 Female Rationality in the Qur’an and Its Role in Religious Upbringing within the Family: A Thematic Analysis عقلانیت زنانه در قرآن و نقش آن در تربیت دینی خانواده: تحلیلی مضمون‌محور 145 165 736319 10.22034/iued.2026.2069769.2845 FA ربابه زینوند لرستانی گرو معارف اسلامی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ،خرم آباد، ایران. 0000-0002-0349-3133 صغری رادان (نویسنده مسئول)استادیار گروه معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران 0000-0002-8895-6634 سید حاتم مهدوی نور دانشیار گروه معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. 0000-0002-8786-6477 Journal Article 2025 08 23 This study aims to analyze the diverse dimensions of female rationality and to elucidate its role and functions within the system of religious upbringing in the family from the perspective of the Qur’an. Employing qualitative thematic analysis and an inductive approach, the research extracted and categorized the components of female rationality from Qur’anic verses. The findings indicate that Qur’anic discourse on female rationality is not confined to cognitive ability; rather, it embodies a multidimensional relationship with spiritual, moral, emotional, biological, and exemplary domains. Within this framework, female rationality plays a vital role in guiding future generations, sustaining the psychological cohesion of the family, and transmitting religious values. Qur’anic narratives concerning figures such as Mary (peace be upon her), Asiya the wife of Pharaoh, the mother of Moses (peace be upon him), and the Queen of Sheba illustrate that female rationality represents an integration of faith, prudence, emotional regulation, and the capacity for educational role modeling. The primary contribution of this study lies in presenting a conceptual model of female rationality in the context of the religious family— a model that provides a basis for educational policymaking, curricular reform, and the re-evaluation of women’s position within the Islamic family system. پژوهش حاضر باهدف تحلیل ابعاد گوناگون «عقلانیت زنانه» و تبیین نقش و کارکردهای آن در نظام تربیت دینی خانواده از منظر قرآن کریم انجام شد. در این تحقیق با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون کیفی و رویکرد استقرایی، مؤلفه‌های عقلانیت زنانه از دل آیات قرآن استخراج و طبقه‌بندی گردید. یافته‌ها نشان داد که عقلانیت زنانه در قرآن صرفاً ناظر به توان شناختی نیست، بلکه در پیوندی چندبُعدی با ساحت‌های معنوی، اخلاقی، عاطفی، زیستی و الگوسازانه قرار دارد و نقشی کلیدی در هدایت نسل، انسجام روانی خانواده و انتقال ارزش‌های دینی ایفا می‌نماید. شواهد قرآنی درباره شخصیت‌هایی چون حضرت مریم (س)، آسیه همسر فرعون، مادر حضرت موسی (ع) و ملکه سبأ بیانگر آن است که عقلانیت زنانه، تلفیقی از ایمان، تدبیر، مدیریت عاطفی و قدرت الگوسازی تربیتی است. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه الگویی مفهومی از عقلانیت زنانه در بستر خانواده دینی است؛ الگویی که مبنای سیاست‌گذاری‌های تربیتی، اصلاح برنامه‌های آموزشی و بازاندیشی جایگاه زن در نظام خانواده اسلامی قرار گرفت. https://iued.ilam.ac.ir/article_736319_73a120d269499590aceee25afc9615d6.pdf