آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

بررسی ماهیت حکم سحر از منظر ادیان ابراهیمی (بررسی تطبیقی یهود، مسیحیت و اسلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حورا حبیبی 1
محمدمهدی نادری 2
مهدی افچنگی 3
ارسطو میرانی 4
1 گروه ادیان و عرفان، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
2 گروه فلسفه، واحد آزاد شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران.
3 گروه الهیات و معارف، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
4 گروه روانشناسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
10.22034/iued.2025.2058527.2773
چکیده
اصطلاح سحر و جادو اگر چه در متون دینی مفهومی آشنا به نظر می‌رسد ولی درک معنی، ماهیت و تبیین دلایل حرمت آن در ادیان مختلف، به ویژه ادیان ابراهیمی از ضرورت بالایی برخوردار است. به بیانی دیگر، سحر و جادو به مثابه یکی از مهمترین آموزه‌های دینی و از موضوعات بنیادین در باورهای ادیان الهی به‌شمار می‌آید به نحوی که قرآن کریم و کتب عهدین بر اهمّیّت این مسئله تأکید فراوان داشته‌اند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی ماهیت سحر و جادو از منظر اسلام، یهود و مسیحیت است. سئوال اصلی پژوهش حاضر عبارت است از، ماهیت سحر و جادو از منظر قرآن و عهدین چیست ؟ فرضیة پژوهش تأکیدی است بر این موضوع که سحر از منظر اسلام، یهود و مسیحیت نفی شده است. یافته‌های پژوهش با استفاده از روش توصیفی_تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای نشان داد طبق آیات قرآن کریم دو گونه سحر وجود دارد. سحرهایی که تخیلی هستند و واقعیت ندارند و سحرهایی که واقعی و دارای اثر هستند. دین یهود هم مانند اسلام سحر و جادو را نفی کرده است، اما پس از تحریف تورات اعتقادات به سحر و جادو دستخوش تغییراتی گردید و با عرفان کابالا آمیخته شد. از منظر انجیل نیز کهانت اعظم به عیسی (ع) اعطا شده، تا بتواند منشاء نجاتی ابدی باشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که، 1- اعمال ساحران به دلیل هم‌زمانی با شرارت و زیان‌رسانی، معیار صدور حکم حرمت قرار گرفته است. 2- موضوع حرمت مطلق سحر، به‌ویژه در شرایط خنثی کردن اعمال ساحرانه، مورد تأیید قرآن و کتب عهدین است. 3- اهداف و نیات ساحران در یادگیری و استفاده از سحر، از منظر متون دینی، اهمیت ویژه‌ای دارد. 4- اعمال جادویی در بسیاری از ادیان با مناسک دینی درهم‌آمیخته است.
کلیدواژه‌ها
ادیان ابراهیمی
سحر
عرفان
مناسک

عنوان مقاله English

Examining the Nature of the Rule of Magic from the Perspective of Abrahamic Religions (A Comparative Study of Judaism, Christianity, and Islam)

نویسندگان English

Hoora Habibi 1
Mohammadreza Naderi 2
Mahdi Afchangi 3
Arastoo Mirani 4
1 Department of Religions and Mysticism, Go. C., Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
2 Department of Philosophy, Az. C., Islamic Azad University, Azadshahr, Iran.
3 Department of Theology and Islamic Studies, Go. C., Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
4 Department of Psychology, Go. C., Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
چکیده English

 
While the concepts of magic and sorcery are familiar in religious discourse, a deeper understanding of their nature, meaning, and the rationale for their prohibition within Abrahamic faiths—particularly Islam, Judaism, and Christianity—remains of great importance. Magic constitutes a significant theological issue, with its gravity emphasized in the Holy Qur’an as well as the Old and New Testaments. Accordingly, this study aims to conduct a comparative examination of the nature of magic from the perspectives of these three Abrahamic traditions. The primary research question addresses the nature of magic as defined by the Qur’an and the Biblical scriptures. The central hypothesis asserts that magic is fundamentally condemned in Islam, Judaism, and Christianity. Employing a descriptive-analytical methodology and documentary library research, the study analyzes the relevant scriptural texts. The findings indicate that the Holy Qur’an delineates two types of magic: one that is illusory and lacks real existence, and another that is real and produces tangible effects. Similarly, Judaism rejects sorcery; however, historical distortions of the Torah led to changes in beliefs concerning magic, which subsequently became intertwined with Kabbalistic mysticism. From the Christian perspective, the Gospels present the high priesthood granted to Jesus (peace be upon him) as the true source of eternal salvation, standing in distinct contrast to the practices of sorcery.
The results of the study reveal that:

کلیدواژه‌ها English

Abrahamic religions
Magic
Mysticism
Rituals
قرآن کریم.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1399).  الهدایه (فی الاصول و الفروع). چاپ دوازدهم، قم: پیام امام هادی (ع).
اپستاین، ایزیدور. (1399). یهودیت. ترجمة بهزاد سالکی، تهران: حکمت و فلسفه.
اردشیری، فاطمه. (1400). سحر و جادو در متون فقهی شیعه. تهران: حکمت.
اسکار، جفری و کالون، جان. (1402). سحر و جادو در سده‌های شانزدهم و هفدهم اروپا. ترجمة حسین جزایری، تهران: فرهنگ.
الیاده، میرچا. (1402). تاریخ اندیشه‌های دینی. ترجمة مانی صالحی علامه، تهران: نیلوفر.
ابوصلاح حلبی، تقی بن نجم. (1391). الکافی فی الفقه، تحقیق رضا استادی، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.
بدرلو، سهیلا. (1392). سحر و جادوگری در اسلام: تاملی در سحر و جادوگری در اسلام. تهران: اشراق.
بوبر، مارتین. (1397). در باب یهودیت. ترجمة علی فلاحیان، تهران: ادیان و مذاهب.
ترجمة تورات، (1403). پیروز سیار، تهران: هرمس.
ترجمة انجیل، (1402). حیدر قلی خان قزلباش تهران: المعی.
حلی، محمد بن حسن. (1384). ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد. تهران: موسسه دایرة المعارف فقه اسلامی.
خوشدل، محمد حسین. (1398). سحر و جادو از منظر قرآن. تهران: مناقب.
دی کوگان، مایکل. (1397). درآمدی بر عهد عتیق. ترجمة مجتبی پردل، تهران: ترانه.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. (1423). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالعلم.
سلیمانی، رسول؛ شریعتی‌فرد، حسین؛ نجف‌پور؛ جعفر و علیپور، صدرا. (1402). تعمیم آموزه‌های تربیتی قرآن درباب سِحر و جادو به مقوله «دیپ فیک». آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، 9(1)، 107-126.
سید موسوی، سیدحسین؛ مرتضوی، سیدمحمد و عبدالله‌زاده، سید حمزه. (1399). «بررسی تطبیقی تأثیر سحر بر پیامبر اسلام(ص)در صحیح بخاری و مسلم با توجه به شأن نزول معوِّذَتَین (سوره‌های ناس و فلق)». پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، 6(1)، 253-276.
شولم، گرشام. (1403). گرایش‌ها و مکاتب اصلی عرفان یهود. ترجمة علیرضا فهیم، تهران: ادیان و مذاهب.
شولم، گرشام. (1400). جریانات بزرگ در عرفان یهودی. ترجمة فریدالدین رادمهر، تهران: نیلوفر.
شهید اول، محمد بن مکی. (1395). الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
صدری، سعید. (1402). سحر و کلید رهایی از آن. قم: جمکران.
صفایی، لیلی و اشرف، صدیقه.  (1398). معرفت شناسی سحر و جادو و ابطال آن از نظر اسلام. تهران: سخن گستر.
صمدی، سما. (1401). سحر و جادو در فقه و حقوق. تهران: اندیشة نوین پژوهش.
طاهرزاده، اصغر. (1401). جایگاه جن، شیطان و جاودگر در عالم. تهران: المیزان.
طبرسی، فضل بن حسن. (1399). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح و تعلیق ابوالحسن شعرانی، تهران: مکتبة العلمیه.
طوسی، محمد بن حسن. (1424). النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی. بیروت: دارالکتب العربیة.
عقلان، حسین. (1403). تبعات اعتقاد به سحر و آسیب‌شناسی آن. تهران: سبحان.
قربان‌زاده، محمد و سعیدی، عمران حیدر. (1399). ««سحر» در قرآن و روایات». اندیشه‌های قرآنی، 4(14)، 107-128.
کاسر، رودولف. (1402). انجیل یهودا. ترجمة شروین اولیایی، تهران: ققنوس.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1393). اصول کافی. چاپ چهارم، تهران: دارالثقلین.
کاهدی، شهربانو؛ احمدی، سیدمحمدمهدی و عابدیان کلخوریان، حسن. (1396). «سحر و شعبده در فقه با تأکید بر مصادیق نوظهور». پژوهش‎های فقه و حقوق اسلامی، 13(48)، 123-142.
کیمیایی، محمدکاظم. (1399). سحر و جادو از دیدگاه علم و دین. تهران: پرتو.
لارو، جرالد. (1398). مجموعه عهد عتیق و جدید. ترجمة اصغر رستگار، تهران: نگاه.
لین، تونی. (1396). تاریخ تفکر مسیحی. ترجمة روبرت آسریان، تهران: فرزان روز.
مجلسی، محمدباقر. (1393). مراه العقول فی شرح اخبار آل الرسول. قم: دارالکتب الاسلامیه.
محقق کرکی، علی بن حسین. (1367). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: آل البیت (ع).
مصاحب، غلامحسین. (1403). دایره‌المعارف فارسی. چاپ شانزدهم، تهران: امیرکبیر.
مصطفوی، علی اصغر. (1402).  اسطوره قربانی. چاپ سوم، تهران: بامداد.
مک گراث، آلیستر. (1400). درسنامه الهیات مسیحی. ترجمة بهروز حدادی، تهران: ادیان و مذاهب.
مک گین، برنارد. (1402). عارفان اولیه مسیحی. ترجمة حبیب بشیرپور، تهران: پارسه.
موسوی الخمینی، روح الله. (1399). تحریرالوسیله. چاپ دهم، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1379). مستند الشیعه فی احکام الشریعه. قم: آل البیت (ع).
وودهد، لیندا. (1403). مسیحیت. ترجمة علیرضا رضایت، تهران: سینا.
هاکس، جیمز. (1400). قاموس کتاب مقدس. ترجمة محمد امیری، تهران: اساطیر.
همتی، امین. (1402). پژوهشی در سحر، طلسم، جادو. تهران: گنج حضور.
 

  • تاریخ دریافت 01 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 21 آبان 1404