آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث

«راهبردهای تربیتی امام علی(ع) در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه با محوریت مفهوم موعظه و مترادف‌های آن در نهج البلاغه»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن حدیث، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار،گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)
3 فرحناز رفعت جو استادیار، گروه زبان و ادبیات عرب، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/iued.2025.2054213.2748
چکیده
      نهج‌البلاغه به‌عنوان منبعی غنی از آموزه‌های تربیتی، ظرفیت‌های گسترده‌ای برای ارائه الگوهای کارآمد در تعلیم و تربیت معاصر دارد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، به تحلیل مفهوم «موعظه» و واژگان هم‌ریشه و مترادف آن در نهج‌البلاغه، به‌ویژه در نامه ۳۱، پرداخته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که روش‌های تربیتی مبتنی بر موعظه در این نامه چه مؤلفه‌ها و کارکردهایی دارند. یافته‌ها نشان داد که هر یک از واژگان هم‌معنای موعظه به بُعدی خاص از فرآیند تربیتی در نهج‌البلاغه اشاره دارد؛ از جمله «نصح» بر خلوص نیت، «ارشاد» بر عقلانیت، «تذکیر» بر یادآوری،  «وصیت» بر توصیه دلالت دارد. همچنین، امام علی (ع) در این نامه از راهبردهایی چون معادباوری، واقع‌بینی، تحریک عواطف و بهره‌گیری از تشبیه و تمثیل برای تعمیق اثرگذاری تربیتی استفاده کرده‌اند. براین‌اساس، می‌توان نتیجه گرفت که شیوه‌های تربیتی امام علی (ع) ضمن اتکاء بر مبانی الهی و انسانی، قابلیت بومی‌سازی و الگوبرداری در نظام‌های آموزشی معاصر را داراست و می‌تواند راهکارهایی نوین برای مواجهه با چالش‌های تربیتی امروز ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Imam Ali's (AS) educational strategies in Letter 31 of Nahjul-Balagha focusing on the concept of preaching and its synonyms in Nahjul-Balagha.

نویسندگان English

maryam shirazi 1
mohammad Marefat 2
farahnaz rafatjoo 3
1 ۱.PhD Student, Department of Quran and Hadith Studies, NT.c., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Theology and Islamic Teachings, NT.c., Islamic Azad University, Tehran, Iran. (Corresponding Author)
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, NT.c., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Nahj al-Balagha, recognized as a rich source of educational teachings, offers extensive potential for deriving effective models for contemporary education. Employing a descriptive-analytical approach and documentary library research, this study examines the concept of “admonition” (Mawʿiẓah) along with its cognates and synonyms in Nahj al-Balagha, with a specific focus on Letter 31. The primary research question investigates the educational methods grounded in admonition embedded within this letter, analyzing their components and functions. The findings indicate that each synonym of admonition reflects a specific dimension of the educational process in Nahj al-Balagha: Naṣḥ denotes sincerity of intention; Irshād signifies rational guidance; Tadhkīr refers to reminding or remembrance; and Waṣiyyah implies testamentary counsel. Furthermore, the study highlights that Imam Ali (peace be upon him) employs pedagogical strategies such as emphasizing belief in the afterlife (Eschatology), realism, emotional engagement, and the use of metaphors and parables to enhance educational impact. Consequently, the study concludes that Imam Ali’s educational methods, grounded in divine and human principles, are adaptable to contemporary educational systems and offer innovative solutions to modern pedagogical challenges.

کلیدواژه‌ها English

: advice
education
Letter 31. Nahj al-Balagha
·        نهج البلاغه. گردآورنده سیدشریف رضی، محقق صبحی صالح. قم: هجرت. 1414.
·        ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج‌البلاغه؛ تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. قم: انتشارات مکتبة آیة الله مرعشی، قرن هفتم.
·        ابن سیده، علی بن اسماعیل؛ المحکم و المحیط الأعظم؛ تحقیق: عبدالحمید هنداوی؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، 1421ه.
·        ابن منظور، محمد؛ لسان العرب؛ بیروت: دار الفکر.
·        ابن میثم بحرانی، میثم بن علی؛ شرح نهج البلاغه ابن میثم؛ ترجمه سید محمدصادق عارف؛ مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، 1370.
·        انصاری، محمدعلی؛ منشور تربیت؛ مشهد: بیان هدایت نور وابسته به موسسه فرهنگی بیان هدایت نور؛ 1393ش.
·        بستانی، فواد ؛ فرهنگ ابجدى الفبایى عربى فارسى؛ ترجمه کامل المنجد الابجدى؛ مترجم رضا مهیار، تهران: انتشارات اسلامی،1375.
·        جرج جرداق؛ الأمام علی علیه السلام صوت العداله الأنسانیه؛ ترجمه سید هادی خسروشاهی؛  ج 1، قم، 1379.
·        حمیرى، نشوان بن سعید؛ شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم؛ بیروت: دارالفکر المعاصر، 1420ق.
·        حیدری، محمد؛ معجم الأفعال المتداولة و مواطن استعمالها؛ قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه، ۱۴۲۳ق. =۱۳۸۱.
·        دشتی،محمد؛ فرهنگ واژه‌های معادل نهج‌البلاغه؛ قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین (علیه السلام)، 1376. 
·        راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ بیروت: دار العلم، 1412ق.
·        سیف، علی اکبر؛ روانشناسی پرورشی نوین؛ تهران: دوران، 1403.
·        شرتونی، سعید؛  أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد؛ تهران: منظمة الاوقاف و الشؤون الخیریة. دار الأسوة للطباعة و النشر، 1374.
·        صدقی، حامد؛ سیف، طیبه؛ مقاله «بررسی الفاظ مترادف در نهج‌البلاغه»؛ نشریه مطالعات اسلامی؛ شماره 74، علمی_پژوهشی، 1385.
·        صفوی،کوروش؛ آشنایی با معنا شناسی؛ تهران: پژواک کیان، 1385ش.
·        فراهیدی، خلیل بن احمد؛ العین؛ تحقیق مهدی المخزومی، ابراهیم سامرائی، تصحیح اسعد الطیب؛ تهران: اسوه، 1383.
·        فیومی، احمد بن محمد؛ المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی؛ قم: مؤسسة دار الهجرة، 1414ق.
·        قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس القرآن، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1371.
·        محمدی، علی؛ مقاله بررسی تطبیقی اصول تربیتی در نامه 31 نهج‌البلاغه و دیدگاه‌های تربیتی معاصر؛ فصلنامه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 4(14)، 87-106. 1395.
·        مصطفی، ابراهیم؛ المعجم الوسیط؛ استانبول: دارالدعوة، 1989م.
·        معلوف، لویس؛ المنجد فی اللغة العربیة المعاصرة، بیروت: دارالمشرق، 2000م.
·        مکارم شیرازی، ناصر؛ پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام؛ تهران: دارالکتب الإسلام، 1387.
·        هاشمی خویی، حبیب الله بن محمد؛ منهاج البراعة؛ تهران: مکتبة الاسلامیة، 1400.
 

  • تاریخ دریافت 23 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 01 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 04 آذر 1404