آثار تربیتی شفقت در حوزه فردی و اجتماعی از منظر قرآن و روایات

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه الهیات، دانشکده الهیات، دانشگاه حائری میبد

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد

3 دانشیار گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد یزد

10.22034/iued.2019.37206

چکیده

شفقت از موضوعات مهم در حوزه تربیتی، شامل مهارت‌ها و ویژگی‌هایی است که نقش مهمی در روابط فردی و اجتماعی بر پایه مهربانی، و توجه به نیاز و مشکلات افراد دارد و موجب همبستگی و مسئولیت‌پذیری افراد جامعه می‌شود. هرچند در عصر حاضر نقش شفقت به عنوان الگوی تربیتی مؤثر در جامعه، مغفول مانده است، ولی قرآن و روایات به عنوان منابع هدایت و تربیت انسان به آن پرداخته‌اند.
نوشتار پیش رو، با روش توصیفی‌ـ تحلیلی به بررسی مفهوم شفقت و آثار تربیتی آن از دیدگاه قرآن و روایات می‌پردازد تا ویژگی و مهارت‌های شفقت و آثار تربیتی آن در ساحت‌های اعتقادی، احساسی، عاطفی و اخلاقی، در دو حوزه‌ فردی و اجتماعی را بیان نماید و فرهنگ شفقت‌ورزی در جامعه رشد یابد و بر‌آن متمرکز شود.
نتایج تحقیق بیانگر آن است که: الف) شفقت از صفات مثبت «فردی» و «اجتماعی» است که موجب تأثیر متقابل افراد بر یکدیگر در جهت بهزیستی و التیام روحی است. ب) شفقت مجموعه‌ای از صفات و مهارت‌هاست و مفهومی بیش از مهربانی و دلسوزی دارد. ج) شفقت رابطه فرد با «خدا» و «خود» و سپس، با «افراد جامعه و مردم» را برپایه اعتقاد توحیدی، محبت، مسئولیت‌پذیری، همدردی و همدلی قرار می‌دهد. بر این اساس شفقت چند نقش اساسی تربیتی دارد: 1- خدا را حاضر و ناظر دانستن در تمام مراحل زندگی، و او‌ را عامل دریافت رحمت و هدایت دانستن؛ 2- کنترل احساس و مدیریت رفتار؛ 3- حفظ و تسکین انسان در‌برابر رنج-های مادی و معنوی؛ و 4- بسترسازی برای ایجاد محبت متقابل و بهزیستی.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The disciplinary effects of compassion on individuals and the society from the viewpoint of the Quran and Hadiths

نویسندگان [English]

  • alireza jaber varzaneh 1
  • Ali Mohammad Mirjalili 2
  • Mohammad Hosein Fallah 3
1 Ph.D. student of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology, University of Meybod
2 Associate Professor of Quran and Hadith, Department of theology, Faculty of Theology, University of Meybod
3 Associate Professor, Department of Psychology, Faculty of Humanities, Azad University of Yazd
چکیده [English]

As a significant issue in the field of discipline and education, compassion plays a key role in interpersonal and social relationships, serves to meet certain needs,and causes responsiveness of individuals and solidarity among them. Nowadays,compassion is somehow ignored as an influential social factor,but it has been paid attention by the Quran and Hadiths as the two major sources of guidance.
Using a descriptive-analytical method, this study aims at the concept of compassion and its disciplinary effects as stated in the Quran and Hadiths.The concept is evaluated at both individual and social levels so as to detect its features as well as the corresponding skills practiced in ideological, emotive, affective and ethical domains and to grow a culture of compassion in the community and focus on it.
According to the results of the study,compassion is a positive individual and social attribute which leads to mutual effects and, thus, well-being and tranquility. It is an intertwined set of attributes and skills which means something beyond kindness or sympathy. It is also found as a parameter that bases a person’s relations with ‘God’,‘oneself’,and ‘others’ upon divine faith, kindness, responsiveness, sympathy,and unanimity.In this regard, one can recount a few basic educational functions for compassion.They include a)giving a sense of God’s presence in all aspects of life and that He is the sole source of bounties, b)controlling emotions and managing behaviors, c)soothing those in misery and corroborating them in the face of material and spiritual sufferings, and d)setting the ground for mutual affection and well-being.

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Quran and Hadith
  • Compassion
  • education
  • suffering
  • well-being