اصول و روش های تربیتی مبتنی بر حکمت از منظر قرآن کریم و روایات اهل بیت علیهم السلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه امام صادق(ع)

2 استادیار دانشگاه تهران

3 دانشیار دانشگاه امام صادق(ع)

4 دانشیار دانشگاه تهران

چکیده

هدف از نگارش مقاله حاضر، شناسایی اصول و روش‌های تربیتی مبتنی بر حکمت از منظر قرآن و روایات است. بر این اساس در بخش اول مقاله با بررسی آیات قرآن و روایات ائمه معصومین علیهم السلام، دیدگاه اسلام در مورد حکمت تبیین شده است، سپس اصول و روش‌های تربیتی بر اساس آموزه‌های اسلامی استخراج شده‌اند. روش تحقیق در این پژوهش از نوع تحلیلی– توصیفی است که بر اساس بررسی اسناد و مدارک صورت گرفته است و داده‌های مربوط از قرآن کریم و کتب معتبر روایی استخراج شده‌اند. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از شیوه تحلیل کیفی و تحلیل محتوای استقرایی- قیاسی استفاده شده است. یافته‌ها و نتایج پژوهش حاکی از آن است که دو اصل عقلانیت وحیانی و عمل به مقتضیات حکمت به عنوان اصول کلی مطرح در حکمت می‌باشند و روش‌های تربیتی بصیرت‌دهی، علم‌آموزی، تذکر، تجربه‌اندوزی و عبرت‌آموزی متناظر با اصل عقلانیت وحیانی و روش‌های اقدام بهنگام، اتقان و استحکام در عمل و رویکرد اجتنابی متناظر با اصل عمل به مقتضیات حکمت بر اساس آموزه‌های اسلامی استخراج شدند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Educative principles and methods based on wisdom in the Holly Quran point of view and traditions of Ahle Beit

نویسندگان [English]

  • nayere rahmani 1
  • javad poorkarimi 2
  • nikoo dialame 3
  • hasan khanifar 4
1 Emam sadeq university
2 Tehran
3 emam sadeq
4 tehran
چکیده [English]

The purpose of this paper is to define the educational principles and methods based on wisdom in the Holly Quran and traditions' point of view. Therefore, in the first part of the paper, we will specify Islam point of view about wisdom by examining the Quran Ayahs and traditions of Ahle Beit, then educative principles and methods are extracted according to Islamic doctrines. We have used analytical descriptive method in this paper, which is based on examining the documents and evidences, and related data are also extracted from the Quran and authentic traditional books. For data analysis, we have used the qualitative analysis and deductive-inductive method of content analysis. Findings and results show that two principles: revelation reasoning and act based on the requirements of wisdom are general raised principles and educative methods of insight, learning science, admonition, experiment and warnings are related to the principle of revelation reasoning, timed actions methods, consistence in action, and the elusive approach, which is related to the principle of act based on the requirements of wisdom. They are all extracted according to Islamic doctrines.

کلیدواژه‌ها [English]

  • principles
  • Method
  • Wisdom
  • education
  • Islam

منابع

  • قرآن کریم؛ ترجمه‌ی محمدکاظم معزی؛ تهران: صابرین.
  • ابن‌فارس، احمد؛ ترتیب مقاییس اللغه؛ ترتیب و تنقیح: سعید شکری و حیدر مسجدی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387ش.
  • اعتصامی،محمدمهدی؛ «تفکر و حکمت در برنامه‌های درسی»؛  رشد آموزش معارف اسلامی.  شماره 81.، 1390ش.
  • آمدی، عبدالواحدبن­تمیمی؛ غررالحکم و دررالکلم؛ ترجمه‌ی سید هاشم رسولی محلاتی؛ ج 1،2،3، 6، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1386ش.
  • ــــــــــــــــــــــــ؛ شرح غررالحکم و دررالکلم؛ ترجمه‌ی جمال‌الدین محمد خوانساری؛ تهران، امیرکبیر، 1368ش.
  • بهشتی، سعید؛ آیین خردپروری؛ تهران، موسسه دانش و اندیشه معاصر، 1380ش
  • حرانی، حسن­بن­شعبه؛ تحف العقول عن آل­رسول؛ قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1404ق.
  • حکیمى، اخوان؛ الحیاه، احادیث شیعه قرن 14؛ ترجمه‌ی احمد آرام؛ قم:دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏، 1380ش.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم، تفسیر قرآن کریم؛  ج 7، قم، مرکز نشر اسرا، 1378ش.
  • جوهری، اسماعیل­بن­حماد؛ الصحاح؛ بیروت، دار العلم للملایین، 1404ق.
  • خا­­ن­محمدی، کریم؛ «مقایسه عقلانیت ارتباطی با عقلانیت وحیانی»؛ علوم سیاسی، سال 15، شماره 57، 1391ش.
  • دلشاد تهرانی، مصطفی؛ سیری در تربیت اسلامی؛ تهران، ذکر، 1380ش.
  • راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ تهران، دفتر نشر کتاب، 1404ق.
  • رحیمی، علیرضا؛ تعلیم و تربیت بصیرت گرا؛ تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، 1389ق.
  • زاهدی، مرتضی؛ نظریه­ی تربیتی اسلام؛ تهران، موسسه فرهنگی صابره، 1385ش.
  • زیباکلام، فاطمه؛ مبانی فلسفی آموزش و پرورش؛ تهران، ایران، 1379ش.
  • طباطبایی، محمدحسین؛ تفسیر المیزان؛ ترجمه‌ی محمدباقر موسوی همدانی؛ ج 3، 12، 19، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1386ش.
  • سیدرضی، محمد؛ نهج‌البلاغه؛ ترجمه‌ی محمد دشتی؛ قم، ناصر، 1385ش.
  • قرائتی، محسن؛ تفسیر نور؛  ج 4 و 7، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، 1374ش.
  • قرشی، علی‌اکبر؛ قاموس قرآن؛ تهران، دارالکتب الاسلامی، 1352ش.
  • کراجکی، محمدبن­علی؛ کنزالفوائد؛ قم، دارالذخائر، 1410ق.
  • کلینی، محمدبن­یعقوب؛ اصول کافی؛ ترجمه‌ی محمدباقر کمره‌ای؛ قم، اسوه، 1375ش.
  • محمدی ری‌شهری، محمد؛ علم و حکمت در قرآن و حدیث؛ ج 1 و 2، قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، 1379ش.
  • مجلسی محمدباقر؛ بحارالانوار؛ ترجمه‌ی سید ابوالحسن موسوى همدانى؛ ج 1، 2، 15، 17، 74، 75، 77، 67، 70، 71، تهران، کتاب‌فروشی اسلامی، 1375ش.
  • مرزوقی، رحمت‌الله؛ صفری، یحیی؛ «مبانی و روش‌های تربیت عقلانی از منظر متون اسلامی»؛ دوفصلنامه تربیت اسلامی، سال 3، شماره 5، 1386ش.
  • مکارم‌ شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ ج 11، 13، 16. تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1364ش.
  • علم­الهدی، جمیله؛ نظریه اسلامی تعلیم و تربیت؛ تهران، مدرسه، 1381ش.
  • ورام­بن ابی­فارس، ابوالحسین؛ تنبیه الخواطر و نزهه النواظر (معروف به مجموعه­ی ورام)؛ ترجمه‌ی محمدرضا عطایی؛ مشهد، آستان قدس رضوی، 1369ش.
  • نیشابوری، محمدبن الفتال؛ روضه الواعظین؛ تصحیح حسین اعلمی؛ بیروت، اعلمی، 1406ق.