بررسی جایگاه تربیتی داستان حضرت نوح (ع) در مثنوی مولوی و انطباق آن با قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد دره شهر

چکیده

ارتباط عمیق مثنوی مولوی با قرآن، در میان آثار منظوم ادبیات فارسی بی­نظیر است. در مثنوی، حکایت‏های قرآنیِ زندگی پیامبران به­ویژه داستان زندگی حضرت نوح (ع) که سرشار از آموزه­های تربیتی و تعلیمی است، 49 بار به‌صورت مستقیم در 14 سوره بیان‌شده است. مولوی، تنها شاعر ادبیات فارسی است که به نام همسر نوح اشاره کرده و گوشه­ای از ناسازگاری­های این همسر را بیان نموده است. همچنین، او بر اساس آنچه در قرآن آمده، عناد و ناسازگاری­ کنعان، فرزند نوح را تشریح کرده است که انسان­های بسیاری چون او به کوه ثروت و امور مادی پناه برده­اند. بر این اساس، مهم­ترین پرسشی که دراین‌باره مطرح است مبانی تربیتی کردار نوح و همسر و فرزندش در مثنوی است که مولوی بر اساس قرآن مطرح کرده است؛ زیرا این مصائب نه‌تنها برای نوح پیامبر، بلکه برای بسیاری از بزرگان دین و خانواده­های مختلف در طول تاریخ تاکنون اتفاق افتاده است، علاوه بر این، در کنار نعمت­های ارزانی شده به ملت­ها، امتحان و مجازات سرکشان همچنان ادامه دارد.این مقاله به شیوه­ی توصیفی ـ تحلیلی، ابعاد تکوینی و تشریعی چالش­های تربیتی زندگی فرزند نوح و همسرش را از منظر قرآن و دیدگاه روان­شناختی در مثنوی مولوی بررسی کرده است. نتایج پژوهش گویای آن است که زمینه­ی انحراف در رویکردهای گوناگون تربیتی مادی (از قبیل وراثت، محیطِ خانواده، دوستان و جامعه) و معنوی (اراده و خودشیفتگی) برای خاندان نوح (ع) وجود داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Educational Position of the Story of Noah (A. S.) and His Family in "Rumi's Masnavi" and the Quran

نویسندگان [English]

  • malek shoaei 1
  • Nasrin Aminzadeh 2
  • Yaser Lotfi 1
1 Assistant professor of Persian literature and linguistic
2 student of Persian Language and Literature
چکیده [English]

 
The deep connection between Rumi''''''''s Masnavi and the Qur''''''''an is unique among the poetic works of Persian literature. In Masnavi, the Quranic stories of the life of the prophets, in particular the story of the life of Noah (AS), which is full of educational and didactic principles, is expressed directly, implicitly, and allegorically. Rumi is the only poet in Persian literature who refers to the Noah''''''''s wife and points out some of inconsistencies of his wife. Based on the Qur''''''''an, Rumi also describes the conflict of Canaan, Noah''''''''s son, with a psychological look. Such difficulties and problems have always occurred not only to Noah the Prophet, but also to many religious figures throughout history. Therefore, in a descriptive-analytical approach, this paper attempts to examine the educational challenges of the life of Noah''''''''s son from the Qur''''''''an and psychological perspectives in Molavi''''''''s Masnavi. It suggests that diverse educational factors, such as environment, inheritance, etc., have been the subject of deviation for Canaan.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Educational Psychology
  • Noah
  • Canaan

منابع:

  • قرآن کریم
  • آلبرتس، بروس؛ مبانی زیست‌شناسی سلولی؛ ترجمه­ی حسین بهاروند و همکاران؛ چاپ دوم، تهران،خانه­ی زیست‌شناسی، 1387ش.
  • ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید­بن­هبـةالله؛ شرح نهج‌البلاغه ابن­أبی‌الحدید؛ تصحیح محمد ابوالفضل ابراهیم؛ قم، کتابخانه­ی آیت‌‌الله مرعشی نجفی، 1404ق.
  • ابن‌بابویه، محمدبن­علی؛ مَن لا یحضره الفقیه؛ تصحیح علی‌اکبر غفاری؛ چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه­ی مدرسین حوزه­ی علمیّه­ی قم،1413ق.
  • اکرمی، سید محمد؛ امیر باستانی؛ محمدحسین مدرسی؛ فخرالدین ریحانی و وحیده کریمی­راد؛ «ژنتیک یا محیط؛ کدام‌یک آینده ما را تعیین می­کنند؟»؛ فصلنامه اخلاق زیستی، سال دوم، شماره­ی چهارم، 1391ش.
  • انصاری، قاسم؛ مبانی عرفان و تصرف؛ چاپ سیزدهم، تهران، دانشگاه پیام نور، 1384ش.
  • ایوب، خوجه؛ اسرارالغیوب شرح مثنوی معنوی؛ تصحیح و تحشیه محمدجواد شریعت؛ تهران، اساطیر، 1377ش.
  • انقروی، رسوخ­الدین اسماعیل؛ شرح کبیر انقروی؛ ترجمه­ی عصمت ستارزاده؛ تهران، برگ زرین و انتشارات زرین، 1380ش.
  • باستانی پاریزی، محمدابراهیم؛ از پاریز تا پاریس؛ چاپ سوم، تهران، امیرکبیر، 1357ش.
  • بروجردی، سید ابراهیم؛ تفسیر جامع؛ چاپ هفتم، تهران، زائر، 1380ش.
  • بصیری، حمیدرضا و مریم گوهری؛ «نقش وراثت در سرنوشت انسان از منظر قرآن و حدیث»؛ سراج منیر دانشگاه علامه طباطبایی، دوره 4، شماره 13، 1392ش.
  • بیستونی، محمد؛ تفسیر جوان؛ تهران، بیان جوان، 1382ش.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم (مبادی اخلاق در قرآن)؛ قم، اسراء، 1378ش.
  • ــــــــــــ؛ سیره پیامبران در قرآن؛ قم، اسراء، 1387ش.
  • حافظ ­شیرازی، شمس­الدین ­محمد؛ دیوان حافظ؛ تهران، نگاه، 1372ش.
  • حر عاملی، محمدبن­حسن؛ وسائل الشیعـة إلی تحصیل مسائل الشریعه؛ قم، مؤسسه­ی آل البیت علیهم السلام، 1416ق.
  • الحسینی­ الشاه­عبدالعظیمی، حسین­بن­احمد؛ تفسیر اثنی­عشری؛ تهران، میقات، 1364ش.
  • حویزی، عبدعلی­بن­جمعه عروسی؛ تفسیر نوالثقلین؛ به کوشش رسولی­محلاتی؛ قم، علمیه، 1383ش.
  • دهخدا، علی­اکبر؛ لغت­نامه؛ تهران، دانشگاه تهران، 1373ش.
  • رازی، ابوالفتح؛ تفسیر روح­الجنان و روح­الجنان؛ تصحیح علی­اکبر غفاری؛ ج 11، تهران، اسلامیه، 1356ش.
  • ربانی­گلپیایگانی، علی؛ جبر و اختیار؛ قم، مؤسسه­ی تحقیقاتی سیدالشهدا،  1368ش.
  • رضایی اصفهانی، محمدعلی و جمعی از پژوهشگران؛ تفسیر قرآن مهر؛ تهران، عصر ظهور، 1389ش.
  • زمانی، کریم؛ شرح جامع مثنوی معنوی؛ تهران، اطلاعات، 1382ش.
  • سمرقندی عیاشی، ابونصر محمدبن­مسعود؛ تفسیر عیاشی؛ تحقیق و تصحیح سیدهاشم رسول محلاتی؛ قم، علمیه، 1380ش.
  • سیوطی،‌ جلال‌الدّین؛ الدرّ المنثور فی تفسیر المأثور؛ ج 2، قم، کتابخانه­ی آیت‌الله مرعشی نجفی، 1404ق.
  • شکوهی­یکتا، محسن؛ تعلیم و تربیت اسلامی (مبانی و روش­ها)؛ تهران، دفتر تحقیقات و برنامه‏ریزی و تألیف کتب درسی، 1370ش.
  • شمیسا، سیروس؛ فرهنگ تلویحات؛  تهران، فردوس، 1386ش.
  • ــــــــــــ؛ انواع ادبی؛ چاپ دهم، تهران، فردوس، 1383ش.
  • شیخ صدوق، محمد­بن علی­بن حسین­بن بابویه قمی؛ التوحید؛  قم، جامعه مدرسین، 1387ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ ترجمه تفسیر المیزان؛ ترجمه­ی سید محمّدباقر همدانی؛ چاپ بیست­ودوم، تهران، دفتر انتشارات اسلامی، 1386ش.
  • طبرسی، فضل­بن­حسن؛ ترجمه تفسیر مجمع البیان؛ تحقیق و نگارش علی کرمی؛ ج 14،  تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380ش.
  • ــــــــــــ؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن و الفرقان؛ ج 10، تهران، اسوه، 1384ش.
  • ــــــــــــ؛ ترجمه­ تفسیر جوامع­الجامع؛ ترجمه­ی علی عبد­الحمیدی و عبدالعلی صاحبی؛ چاپ چهارم، مشهد، بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی، 1387ش.
  • طبری، محمدبن­جریر؛ ترجمه تفسیر طبری؛ تصحیح حبیب یغمایی؛ ج 3، تهران، دانشگاه تهران، 1344ش.
  • طوسی، ابی­جعفر محمدبن­حسن؛ التّبیان فی تفسیر القرآن؛ ج 10،  تهران، مکتب الاعلام الاسلامی، 1367/1409ق.
  • فروزانفر، بدیع­الزمان؛ شرح مثنوی شریف؛ چاپ پانزدهم، تهران، زوار، 1390ش.
  • فلسفی،‌ محمّدتقی؛ کودک از نظر وراثت و تربیت؛ ج 1، چاپ سیزدهم، تهران، هیئت نشر معارف اسلامی، 1363ش.
  • کاشانی،‌ ملا فتح­الله؛ منهج الصادقین فی الزام المخالفین؛ ج 10، تهران، کتاب­فروشی اسلامیه، 1378ش.
  • لون، الکساندر؛ خودشیفتگی فردی و خودشیفتگی اجتماعی؛ ترجمه­ی اکبر باقری؛  تهران، بازتاب، 1387ش.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی؛ بحار الانوار؛ ترجمه­ی سید ابوالحسن موسوی همدانی (جلد 58)،  تهران، کتاب­خانه مسجد ولی عصر، 1368ش.
  • مختارنیا، ایرج؛ علی زاده­محمدی و مجتبی حبیبی؛ «رابطة تعارضات بین والدینی و گرایش به رفتارهای پرخطر: نقش میانجی شدت تعارضات والد - نوجوان»؛ مطالعات زن و خانواده دانشگاه الزهرا (س)، دوره 4، شماره 2، 1395ش.
  • مصباح یزدی، محمّدتقی؛ جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن؛ چاپ دوم، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، مرکز چاپ و نشر، 1372ش.
  • مکارم­شیرازی، ناصر؛ محمدرضا آشتیانی؛ محمدجعفر امامی و دیگران؛ تفسیر نمونه؛ ج‏9، 24 و 25، تهران، دارالکتب­الاسلامیه، 1386ش.
  • مولوی، جلال­الدین محمد؛ مثنوی معنوی؛ تألیف کریم زمانی؛ 7 ج، چاپ هشتم، تهران، اطلاعات، 1387ش.
  • ـــــــــــــــــــــــ؛ کلیات شمس؛ تحیحات و حواشی بدیع­الزمان فروزانفر؛ 2 ج، چاپ سوم، تهران، دانشگاه تهران، 1385ش.
  • ـــــــــــــــــــــــ؛ مثنوی معنوی؛ نگارش مهدی کمپانی­زارع؛  تهران، نگاه معاصر، 1394ش.
  • همایی، جلال­الدین؛ فنون بلاغت و صناعات ادبی؛ چاپ هفتم، تهران، هما، 1371ش.