تحلیل مبانی نظری شیوه‌های تربیتی مبتنی بر جنسیت از نگاه آیات و روایات

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

لحاظ نکردن جایگاه خانواده و جنسیت در تربیت، از جمله ایرادات وارد بر نظام­های تربیتی رسمی به‌طور عام و در بحث شیوه­های تربیتی به‌‌طور خاص است. این نقیصه، ریشه در مبانی ناتمام و گاه ناصحیح تربیتی دارد. سؤال این است که آیا شیوه­های تربیتی، متناسب با تغییر جنسیت، تغییر خواهد یافت یا همواره یکسان خواهد بود. پژوهش حاضر با هدف پاسخ­گویی به این پرسش، به بررسی مبانی نظری تربیت مبتنی بر جنسیت پرداخته و با روشی توصیفی_تحلیلی، عمده­ترین مبانی نظری تربیت مبتنی بر مؤلفه­ی جنسیت را بر اساس آیات و روایات بررسی کرده است. برابری ارزشی زن و مرد از نگاه آیات و روایات، تربیت بر مدار تساوی و تفاوت زن و مرد، نه تشابه (تناسب­محوری)، ربوبیت، هدفمندی و حکمت خداوند، توجه به تناسب میان تکوین و تشریع و محوریت خانواده و جنسیت در تربیت، مهم­ترین مبانی به‌‌دست‌ آمده در این پژوهش است که بر اساس آن‌ها، می­توان بر متفاوت بودن شیوه­های تربیتیِ دختران و پسران، حداقل در برخی موارد حکم کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Theoretical Foundations of Gender-Based Education from the View of Verses and Narrations

نویسنده [English]

  • Seyed Ahmad Hashemi Aliabadi
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology, Shahid Beheshti University
چکیده [English]

One of the deficiencies of the formal education system in general and educational methods in particular, is neglecting the role of gender in education. This deficiency came from incomplete and sometimes inappropriate foundations of education. The basic question is whether educational methods, by sex change, will be different in some cases or in all cases are the same. The present study aimed to answer this question, examine the theoretical foundations of gender-based education according to the verses and narrations, by using a descriptive-analytical method. Equality of values ​​of men and women from the perspective of verses and narratives, education on the equality or difference of men and women, nor the similarity (distortion), God's purpose and wisdom, attention to the proportion between nature and Sharia law, being centered the family and gender in education, are the most important foundations in this research that, based on them,and it is possible to determine the difference in the educational methods of girls and boys, at least in some cases.

کلیدواژه‌ها [English]

  • foundations
  • Gender
  • Educational Methods
  • education
  • Verses and Narrations
  • قرآن کریم؛ ترجمه الهی قمشه­ای
  • ابن‌بابویه، محمدبن­علی؛ علل الشرایع؛ چاپ دوم، قم: داوری، 1385ش.
  • ______________؛ من لایحضره الفقیه؛ چاپ دوم، قم: جامعه مدرسین، 1413ق.
  • اعرافی، علی‌رضا؛ فقه تربیتی؛ جلد 1، چاپ دوم، قم: موسسه فرهنگی اشراق و عرفان، 1391ش.
  • بستان، حسین؛ اسلام و تفاوت­های جنسیتی در نهادهای اجتماعی؛ چاپ سوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1391ش.
  • بهشتی، محمد؛ مبانی تربیت از دیدگاه قرآن؛ چاپ اول، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1387ش.
  • بی. هارلوک، الیزابت؛ روان­شناسی شخصیت با تأکید بر تحلیل عوامل مؤثر بر رشد شخصیت؛ ترجمه و تلخیص: پرویز شریفی درآمدی و محبوبه حاج­نوروزی؛ چاپ دوم، تهران: آوای نور، 1393ش.
  • جعفربن­محمد؛ امام صادق(ع)، مصباح الشریعه؛ چاپ اول، بیروت: اعلمی، 1400ق.
  • جمعی از نویسندگان؛ جستاری در هستی­شناسی زن: زن در فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ چاپ سوم، قم: مؤسسه امام خمینی، 1388ش.
  • جمعی از نویسندگان؛ فمینیسم و دانش­های فمینیستی؛ چاپ اول، قم: مرکز مطالعات زنان، 1382ش.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم، چاپ سوم، قم: نشر اسراء، 1390.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ زن در آینه جلال و جمال؛ چاپ اول، قم: اسراء، 1375ش.
  • حرّ عاملی، محمدبن­حسن؛ وسایل الشیعه؛ چاپ اول، قم: مؤسسه آل­البیت، 1409ق.
  • حق­شناس، علی­محمد؛ و دیگران؛ فرهنگ معاصر هزاره انگلیسی- فارسی؛ چاپ اول، تهران: فرهنگ معاصر، 1381ش.
  • حمیری، عبدالله­بن­جعفر؛ قرب الاسناد (ط-الحدیثه)؛ چاپ اول، قم: مؤسسه آل­البیت، 1413ق.
  • خمینی، سید روح‌الله؛ صحیفه امام؛ جلد 16، چاپ چهارم، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1385ش.
  • دورانت، ویل؛ لذات فلسفه؛ ترجمه عباس زریاب؛ چاپ 17، تهران: علمی و فرهنگی، 1384ش.
  • ________؛ تاریخ تمدن (عصر ایمان)؛ ترجمه­ی ابوالقاسم طاهری و دیگران؛ چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی، 1373ش.
  • دهخدا، علی­اکبر؛ لغت نامه؛ چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران، 1377ش.
  • رازی، فخرالدین؛ ابوعبدالله محمدبن­عمر؛ مفاتیح الغیب؛ چاپ سوم، بیروت: دار احیاء تراث، 1420ق.
  • رضایی اصفهانی، محمدعلی؛ پرسش و پاسخ­های قرآنی؛ قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآنی، 1385ش.
  • ریترز، جرج؛ نظریه­های جامعه­شناسی در دوران معاصر؛ ترجمه­ی محسن ثلاثی؛ چاپ هشتم، تهران: علمی و فرهنگی، 1383ش.
  • زکی علی، السید ابوغضه؛ المرأه فی الیهودیه و المسیحیه و الاسلام؛ چاپ اول، مصر: دارالوفاء، 1424ق.
  • زمخشری، محمود؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ چاپ سوم، بیروت: دارالکتاب العربی، 1419ق.
  • زیبایی­نژاد، محمدرضا؛ جایگاه خانواده و جنسیت در نظام تربیت رسمی؛ چاپ اول، قم: هاجر، 1391ش.
  • _____________؛ هویت و نقش­های جنسیتی (مجموعه مقالات)؛ چاپ اول، تهران: مرکز امور زنان و خانواده، 1388ش.
  • سیف، سوسن؛ و همکاران؛ روان­شناسی رشد؛ جلد 1، چاپ اول، تهران: سمت، 1379ش.
  • شریف رضی، محمدبن­حسن؛ نهج‌البلاغه (للصبحی صالح)؛ چاپ اول، قم: هجرت، 1414ق.
  • طباطبایی، سید محمدکاظم؛ منطق فهم حدیث؛ چاپ اول، قم: مؤسسه امام خمینی، 1390ش.
  • طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان؛ بیروت: مؤسسه الاعلمی، 1411ق.
  • طبرسی، فضل­بن­حسن؛ جوامع الجامع؛ چاپ اول، تهران: دانشگاه تهران، 1377ش.
  • طوسی، محمدبن­حسن؛ الغیبه؛ چاپ اول، قم: دا­رالمعارف الاسلامیه، 1411ق.
  • عاشور، قاسم؛ 1000 سؤال و جواب فی القرآن الکریم؛ چاپ اول، بیروت: دار ابن­ حزم، 1422ق.
  • علم­الهدی، علی­­بن­حسین (سید مرتضی)؛ امالی؛ چاپ اول، قاهره: دارالفکر العربی، 1998م.
  • فیض کاشانی، محسن؛ الاصفی فی تفسیر القرآن، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
  • _____________؛ تفسیرالصافی؛ چاپ دوم، تهران: مکتبه الصدر، 1415ق.
  • قطب، سید ابن ابراهیم شاذلی؛ فی ظلال القرآن؛ چاپ 17، بیروت: دارالشروق، 1412ق.
  • کارل، الکسیس؛ انسان موجودی ناشناخته؛ ترجمه­ی عنایت (عنایت‌الله شکیباپور)؛ چاپ هشتم، تهران: امیر بهادر، 1378ش.
  • کلینی، محمدبن یعقوب­بن اسحاق؛ الکافی (ط-دارالحدیث)؛ چاپ اول، قم: دارالحدیث، 1429ق.
  • گرو، بنوات؛ زنان از دید مردان، ترجمه محمدجعفر پوینده، چاپ سوم، تهران: جامی، 1379ش.
  • گروهی از نویسندگان زیر نظر آیت­الله مصباح یزدی؛ فلسفه تعلیم و تربیت؛ چاپ دوم، تهران: مدرسه، 1391ش.
  • گری، جان؛ مردان مریخی زنان ونوسی؛ ترجمه­ی انتشارات چاف؛ چاپ چهارم، قم: ملینا، 1388ش.
  • گلن، ویلیام و مرتن، هنری؛ کتاب مقدس؛ ترجمه­ی فاضل خان همدانی؛ چاپ اول، تهران: اساطیر، 1380ش.
  • گنجی، حمزه؛ روان­شناسی تفاوت‌های فردی؛ چاپ دوم، تهران: موسسه انتشاراتی بعثت، 1370ش.
  • ________؛ روان­شناسی عمومی؛ چاپ 62، تهران: ساوالان، 1392.
  • گیدنز، آنتونی؛ جامعه­شناسی؛ ترجمه­ی منوچهر صبوری کاشانی؛ چاپ سوم، تهران: نی، 1376ش.
  • لطفی، محمدحسن؛ دوره­ی کامل آثار افلاطون؛ چاپ سوم، تهران: خوارزمی، 1380ش.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی؛ بحار الانوار؛ چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث، 1403ق.
  • مصباح یزدی، محمدتقی؛ پرسش­ها و پاسخ­ها؛ چاپ هشتم، قم: مؤسسه امام خمینی، 1391ش.
  • مطهری، مرتضی؛ نظام حقوق زن در اسلام؛ چاپ 35، تهران: صدرا، 1382ش.
  • معاونت پژوهش؛ تقویت نظام خانوداه و آسیب­شناسی آن (مجموعه مقالات)؛ چاپ چهارم، قم: مؤسسه امام خمینی، 1388ش.
  • _________؛ جنسیت از منظر دین و روان­شناسی (مجموعه مقالات)؛ چاپ اول، قم: مؤسسه امام خمینی، 1390ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چاپ اول، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1374ش.
  • مولر آکین، سوزان؛ زن از دیدگاه فلسفه سیاسی غرب؛ ترجمه­ی ن. نوری زاده؛ چاپ اول، تهران: قصیده‌سرا و انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، 1383ش.
  • مهریزی، مهدی؛ شخصیت و حقوق زن در اسلام؛ چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی، 1386ش.