تربیت عقلانی در روش تعلیمی خضر علیه‌السلام (با محوریت آیات 60-82 سوره‌ی کهف)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآن وحدیث، دانشگاه علامه مجلسی

2 دانشجوی دکتری (سطح چهار) تفسیر تطبیقی، موسسه آموزش عالی فاطمه الزهراء (س)، خوراسگان اصفهان.

چکیده

تعلیم و تربیت با رشد و کمال انسان و زندگی شایسته­ی او سروکار دارد. به سبب آنکه انسان موجودی با نگرش عقلانی است، لازم است که تربیت او نیز بر اساس تفکر و تعقل صورت پذیرد. بر این اساس، این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از سیره­ی حضرت خضر، درصدد پاسخگویی به این پرسش است که روش تعلیمی حضرت خضر بر مبنای تربیت عقلانی چگونه تبیین می‌شود. نتایج پژوهش بیانگر این است که در روش تعلیمی حضرت خضر بر نکات ظریفی تأکید شده است که می‌توان از آن به‌عنوان روش مناسبی برای علم‌آموزی استفاده کرد؛ از جمله این‌که ابتدا در همسفر خود نیازسنجی کرده است و در ادامه، طرح موضوع و بیان سؤال را با مثال‌های عینی و متعدد به تصویر کشیده و برای همراه خود، ارزیابی با رعایت اصل آسان­گیری را مطرح کرده و علم و حکمت را خودش تبیین نموده و سپس از همسفر خود جدا شده است؛ اما در عین‌حال به تمام سؤالات او پاسخ گفته و در نهایت، موضوع کلاس را به سایر موارد مشابه در زندگی تعمیم داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rational Education Based on Prophet Khidr’s Educational Method (Based on verses of 60-86 in Surah al-Khaf)

نویسندگان [English]

  • Alireza Zakizadeh Renani 1
  • Mina Ebrahim Najafabadi 2
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Quran and Hadith Sciences,Alame Majlesi University.
2 Ph.D Student of Adoptive Interpretation (Level 4) Higher Education Institute of Fatemeh Zahra (pbh), Khorasgan, Isfahan
چکیده [English]

Education and training are closely related to the growth and perfection of human kind and to his worthy life. As man is an entity with rational attitudes, his education should be based on thought and reason. Based on this rationale, and through descriptive- analytical study of educational methods of Prophet Khidr (peace be upon him), this article aims to answer the following question:” How can Prophet Khidr’s educational approach be explained according to basis of the rational system of education”? This paper findings show that Khidr's teaching method emphasizes the subtle points which can be used in a scientific system of education. For example; Prophet Khidr first does a kind of need analysis based on his travelling companion’s personality, then he poses the problem and through asking questions and giving numerous real examples and based on the simplification principle, he evaluates his companion’ s point of view and justifies his own logic and wisdom. He then leaves his companion while all his questions has been answered and he has been taught to expand this logic and wisdom in the other similar situations of life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • education
  • Rational Education
  • Prophet Khidr
  • Scientific Education
  • Wisdom
  • Prophet Moses
  • قرآن کریم
  • ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم؛ لسان العرب؛ چاپ سوم، بیروت: دار صادر، 1414ق.
  • اکبری، مرضیه؛ خادمی اشکذری، ملوک؛ اکبری، اعظم؛ «شیوه‌های آموزش بر پایه تفکر در نهج‌البلاغه»؛ مطالعات معارف اسلامی و علوم تربیتی، سال2، شماره 2، 1393ش.
  • امین، سیده نصرت؛ مخزن العرفان در تفسیر قرآن؛ تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
  • انیس، ابراهیم و همکاران؛ فرهنگ المعجم الوسیط (عربی- فارسی)؛ ترجمه­ی محمد بندر ریگی؛ چاپ چهارم، قم: انتشارات اسلامی، 1392ش.
  • بابایی، محمود؛ نیازسنجی اطلاعات؛ چاپ سوم، تهران: چاپار، 1378ش.
  • بهشتی، سعید؛ رشیدی، شیرین؛ «اصول تربیت عقلانی بر مبنای سخنان امام رضا(ع)»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال 21، شماره 18، 1392ش.
  • پاینده، ابوالقاسم؛ نهج الفصاحة (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلی‌الله علیه و آله)؛ چاپ چهارم، تهران: دنیای دانش، 1382ش.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ سیره پیامبران در قرآن؛ چاپ هفتم، قم: اسرا، 1379ش.
  • جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم؛ چاپ پنجم، قم، اسرا: 1389ش.
  • جوهرى، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح؛ بیروت: بی‌نا، 1376ق.
  • حجتی، محمدباقر؛ اسلام و تعلیم و تربیت؛ تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1357ش.
  • خانی‌مقدم، مهیار؛ ابراهیمی، ابراهیم؛ «نکات اختلافی داستان موسی و خضر در دیدگاه فریقین»؛ مشکات، شماره 133، 1395ش.
  • دانش شهرکی، حبیب‌الله؛ عقل از منظر قرآن و حکمت متعالیه؛ قم: بوستان کتاب، 1387ش.
  • داور پناه، ابوالفضل؛ انوار العرفان فى تفسیر القرآن؛ تهران: صدر، 1375ش.
  • راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ بیروت: دارالعلم، 1412ق.
  • رستمی نسب، عباس‌علی؛ فلسفه تربیتی ائمه اطهار؛ کرمان: دانشگاه باهنر، 1388ش.
  • رستمی­نسب عباس‌علی؛ اخلاقی، مسعود؛ حمدالله­زاده ­گل، علی؛ «اسمای حسنای الهی در قرآن کریم و دلالت‌های تربیتی آن در بعد عقلانی»؛ فصلنامه مطالعات فقه تربیتی، سال 2، شماره 4، 1394ش.
  • رشیدالدین میبدى، احمد‌بن‌ابى­سعد؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار؛ چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر، 1371ش.
  • رضایی، محمد علی؛ تفسیر مهر قرآن کریم؛ قم: عصر ظهور، 1389ش.
  • زمخشرى، محمود؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ چاپ سوم، بیروت: دار الکتاب العربی، 1407ق.
  • سید رضی، محمد‌بن‌ حسین­بن موسی موسوی بغدادی؛ نهج‌البلاغه؛ قم: هجرت، 1414ق.
  • سیف، علی‌اکبر؛ روانشناسی پرورشی نوین (روانشناسی یادگیری و آموزش)؛ تهران: دوران، 1388ش.
  • شریعتمداری، علی؛ تعلیم و تربیت اسلامی؛ تهران: امیرکبیر، 1380ش.
  • ـــــــــــــــــ؛ «تفکر-تفکر انتقادی-تفکر خلاق»؛ فصلنامه فرهنگستان علوم، سال سوم، شماره 3، 1375ش.
  • شریف لاهیجى، محمد‌بن‌على؛ تفسیر شریف لاهیجى؛ تهران: دفتر نشر داد، 1373ش.
  • شعبانی، حسن؛ مهارت‌های آموزشی و پرورشی؛ چاپ بیستم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی، 1385ش.
  • شیخ مفید، محمد‌بن‌محمد؛ تفسیر القرآن المجید؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامى، 1424ق.
  • فتحی، کورش؛ اجارگاه؛ نیازسنجی آموزشی الگوها و فنون؛ چاپ چهارم، تهران: آییژ، 1388ش.
  • فقیهی علیرضا؛ ترکاشوند، نسرین؛ «جستاری در تربیت عقلانی؛ واکاوی دیدگاه قرآن و اندیشه امام خمینی»؛ معرفت، سال 26، شماره 236، 1396ش.
  • صدر المتالهین؛ شرح اصول کافی؛ تهران: مکتبه المحمودیه،1391ق.
  • طباطبایى، سید محمدحسین؛ المیزان فى تفسیر القرآن؛ چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
  • طبرسى، فضل‌بن‌حسن؛ تفسیر جوامع الجامع؛ تهران، دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم: 1377ش.
  • ـــــــــــــــــــــ؛ مجمع‌البیان فى تفسیر القرآن؛ چاپ سوم، تهران: ناصرخسرو، 1372ش.
  • طریحى، فخرالدین؛ مجمع البحرین؛ چاپ سوم، تهران: کتاب‌فروشی مرتضوى، 1375ش.
  • عیاشى، محمد‌بن‌مسعود؛ کتاب التفسیر؛ تهران: چاپخانه علمیه، 1380ق.
  • فخرالدین، رازى ابوعبدالله محمد‌بن‌عمر؛ مفاتیح الغیب؛ چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1420ق.
  • قمی، علی‌بن‌ابراهیم؛ تفسیر قمی؛ به تحقیق سید طیب موسوی جزائری؛ چاپ چهارم، قم: دار الکتاب، 1367ش.
  • قشیری نیشابوری، مسلم‌بن‌الحجاج؛ صحیح مسلم؛ بی‌جا، دار إحیاء الکتب العربیة،1329ق.
  • کرمانی، سعید؛ معنی‌شناسی عقل در قرآن کریم (با تکیه‌بر نظریه حوزه‌های معنایی)؛ تهران: دانشگاه امام صادق، 1391ش.
  • گنابادى، سلطان محمد؛ تفسیر بیان السعادة فى مقامات العبادة؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، 1408ق.
  • مجلسى، محمد باقر ‌بن‌محمدتقی؛ ببحار الأنوار (ط- بیروت)؛ چاپ دوم، بیروت: دارالجیل، 1403ق.
  • مشایخ، فریده؛ بازرگان، عباس؛ به‌ سوی یادگیری برخط: گذر از تدریس سنتی و راهبردهای ارتباطی آن، چاپ دوم، تهران: آگه، 1386ش.
  • مصطفوى، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش.
  • مطهرى، مرتضی؛ تعلیم و تربیت در اسلام؛ تهران: صدرا، 1389الف.
  • ـــــــــــــــ؛ مجموعه آثار، تهران: صدرا، 1389ب.
  • میرزا خسروانى، علی‌رضا؛ تفسیر خسروى؛ تهران: اسلامیه، 1390ق.
  • نجاتى، محمد عثمان؛ عرب، عباس؛ قرآن و روان‏شناسى؛ چاپ پنجم، مشهد: آستان قدس، 1381ش.
  • هاشمى خویى، میرزا حبیب‌الله؛ منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة؛ چاپ چهارم، تهران: مکتبة الإسلامیة، 1400ق.
  • هوشیار، محمدباقر؛ اصول آموزش ‌و پرورش؛ تهران: دانشگاه تهران، 1374ش.