بررسی اهداف تربیت مبتنی بر مسئولیت‌پذیری با نظر به مراحل تربیتی مد نظر اسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، گروه علوم تربیتی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار گروه علوم تربیتی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف از این تحقیق، بررسی اهداف تربیت مبتنی بر مسئولیت‌پذیری با نظر به مراحل تربیتی مد نظر اسلام، است. در این خصوص، ابتدا اشاره‌ای به مراحل تربیتی مورد نظر اسلام داشته و در ادامه، به بررسی مراحل تربیت و احساس مسئولیت‌پذیری در اسلام در حیطه‌های اهداف غایی و واسطی هر مرحله پرداخته‌ایم. این مطالعه، با رویکرد کیفی و به روش توصیفی- ‌تحلیلی، با بررسی متون اسلامی به روش کتابخانه‌ای انجام‌ شده است. بر اساس یافته‌های تحقیق، از دیدگاه دین اسلام، کودک تا هفت سال اول زندگی، سید و سرور است و تعبیر رسول گرامی اسلام صلی‌الله­علیه­و­آله هم از این مرحله تربیتی، «سیادت کودک» است. هفت سال دوم، اطاعت و فرمان‌برداری و هفت سال سوم، مرحله‌­ی مشورت و هم­رأیی است. در مقاله­ی حاضر، بر آنیم تا اهداف غایی و واسطی هر مرحله را بررسی کنیم؛ برخی از آن‌ها عبارتند از: در مرحله‌ی سیادت: مرحله‌ی آشنایی با امور نیک و بد، اندیشه­ورزی، قابلیت برقراری ارتباط مبتنی بر آداب و اخلاق است. در هفت سال دوم، تعلیم (آموزش) و تأدیب (آموزش مستقیم ارزش‌ها و پرهیز دادن از ضد ارزش‌ها)، پرورش روحیه همکاری و روحیه نظم، اعتقاد به معاد، آزاد اندیشی بیان می‌شود و هفت سال سوم، سن نظرخواهی و مشورت، یادگیری حلال و حرام، خداشناسی، کمک به دیگران، شناخت ایثار، سنت و احکام الهی است که این اهداف واسطی می­تواند او را، به سمت هدف اساسی و غایی تربیت، یعنی قرب الهی هدایت کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Objectives of Responsibility– based Education in a View to Development Stages in Islam

نویسندگان [English]

  • Zahra Hosseini 1
  • Mahshid Izadi 2
  • Najmeh Vakili 2
  • Fahimeh Ansariyan 2
1 Ph.D. Student, Philosophy of Education, Department of Educational Sciences, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The purpose of this research is to investigate the educational goals based on responsibility with regard to the educational courses of Islam intended. In this regard, we first referred to the educational courses of Islam intended and continued to study the stages of education and sense of responsibility in Islam in the areas of the ultimate and intermediate goals of each period. This study was conducted by using a qualitative and descriptive-analytical method and by studying Islamic texts and library method. According to the findings of the scholar from the point of view of Islam, the child in the first seven years of life is server. The second seven years are the educational age, and obedience, and the third seven years of age, is the age of counseling.
In the present paper, we consider the ultimate and intermediate goals of each period. Some of them are: familiarity with good and bad affairs, thinking, and the ability to communicate on the basis of morality and habitudes, in the period of happiness. It is expressed in seven other years, education (training) and teaching (direct teaching of values and avoiding anti-values), fostering the spirit of cooperation and discipline, belief in resurrection, free thinking and the seven years of age is the age of counseling, the learning of Halal and Haram, Theology, helping others, the recognition of sacrifice, tradition and divine rules, which guides him towards the basic and most important goal of education revelation, i.e. Proximity to God.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islam
  • Educational Objectives
  • Development Stages
  • responsibility
  • قرآن کریم.
  • نهج‌البلاغه‌؛ ترجمه­ی حسین انصاریان‌؛ چاپ هفتم‌، تهران: انتشارات پیام آزادی، 1379ش.
  • ابراهیم‌زاده، عیسی؛ فلسفه تربیت؛ تهران: دانشگاه پیام‌نور، 1391ش.
  • اخلاقی بناری، مسعود؛ «فلسفه مسئولیت در اسلام و نقش تعلیم و تربیت در تحقق آن»؛ مجله‌ی پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال هفتم، شماره 3، پیاپی 11، بهار و تابستان 1394ش.
  • آزادمنش، سعید؛ تبیین ماهیت دوران کودکی از منظر رویکرد اسلامی عمل و اهداف «تربیت» اخلاقی کودک بر اساس آن، (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)؛ تهران، دانشگاه تهران، 1393ش.
  • آزادمنش، سعید‌؛ سجادیه، نرگس‌؛ باقری، خسرو؛ «تبیین اهداف و ملاحظات «تربیت» اخلاقی کودک با نظر به مفهوم عاملیت انسان در اندیشه اسلامی»؛ دو فصلنامه‌ی علمی پژوهشی تربیت اسلامی، سال ١١، شماره ٢٣، پاییز و زمستان ١٣٩۵ش.
  • آمدی، عبدالواحد­بن­محمد، غررالحکم و درر الکلم، جلد 2 و 3، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378ش.
  • باقری، خسرو؛ نگاهی دوباره به تربیت اسلامی؛ جلد 1، تهران، مدرسه، 1390ش.
  • ـــــــــــــ؛ درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، اهداف، مبانی و اصول؛ جلد 1 و 2، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1389ش.
  • جعفری، ‌محمدتقی؛ حقوق بشر از دیدگاه اسلام و غرب؛ تهران: دفتر خدمات حقوق بین‌المللی، 1370ش.
  • حاجی‌زاده، مهین؛ آورجه، محی‌الدین؛ «مسئولیت‌پذیری اجتماعی در قرآن کریم با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی در المیزان»؛ دو فصلنامه قرآن در آینه پژوهش، سال اول، شماره 1، بهار و تابستان 1393ش.
  • حر عاملی، محمدبن­حسن؛ وسائل الشیعه؛ جلد 14، 15، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع)، 1409ق.
  • دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1379ش.
  • رفعی، بهروز؛ درآمدی بر فلسفه تربیت اسلامی [ماجد عرسان کیلاتی]؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1394ش.
  • رفیع‌پور، فرامرز؛ آناتومى جامعه؛ تهران: شرکت سهامى انتشار، 1378ش.
  • سجادیه، نرگس؛ رویکرد سواد اخلاقی در تربیت اخلاقی: نقد و نظر از نظریه تا عمل؛ پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، سال 5، شماره 2، 1394ش.
  • سجادیه، نرگس؛ مدنی­فر، محمدرضا؛ باقری، خسرو؛ «اهداف واسطی تربیت در دوران کودکی بر اساس رویکرد اسلامی عمل»؛ دوره 10، شماره 21، پاییز و زمستان 1394ش.
  • شکوهی، غلامحسین؛ «معنا و مفهوم تربیت»؛ فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 2 و 3، 1364ش.
  • صدوق، محمدبن­بابویه؛ من لایحضره الفقیه؛  بیروت: انتشارات دارالاضواء، 1413ق.
  • طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1393ش.
  • فرهادیان، رضا؛ مبانی تعلیم و تربیت در قرآن و احادیث؛ تهران: بوستان کتاب، 1393ش.
  • فیض کاشانی، محمدبن­شاه­مرتضی؛ المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء؛ جلد 4، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1372ش.
  • کریمی عبدالعظیم؛ فرهادیان رضا؛ حداد عادل غلام‌علی؛ مفیدی‌ فرخنده؛ آن‌چه درباره­ی کودک و نوجوان باید بدانیم‌؛ جلد 7، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1376ش.
  • کلینی، محمدبن­یعقوب؛ الکافی؛ جلد 2 و 6، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
  • ـــــــــــــــــــــ؛ فروع کافی؛ جلد پنجم، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1365ش.
  • گلمن، دانیل؛ هوش هیجانی؛ ترجمه­ی نسرین پارسا؛ چاپ سوم، تهران: رشد، 1383ش.
  • مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار فی‌معرفة الائمه الاطهار؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
  • محدث نوری، میرزا حسین‌؛ مستدرک­الوسائل؛ جلد 2، 9 و 12، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع)، 1408ق.
  • محمدی ری‌شهری، محمد؛ میزان الحکمه؛ ترجمه­ی سیّد ابوالقاسم حسینی‌؛ قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، 1386ش.
  • مطهری، مرتضی؛ انسان در قرآن؛ تهران: صدرا، 1376ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر؛ آشتیانى، حجج اسلام محمدرضا؛ امامى، محمدجعفر؛ حسنى، عبدالرسول؛ شجاعى، سید حسن؛ عبداللهى، محمود؛ قرائتى، محسن؛ محمدی اشتهاردى، محمد؛ طباطبایى‌نژاد، شهید سید نورالله؛ تفسیر نمونه؛ جلد 16، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1385ش.